kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Сабақтас құрмалас сөйлем

Нажмите, чтобы узнать подробности

Сабақтас құрмалас сөйлем бойынша презинтация 

Просмотр содержимого документа
«Сабақтас құрмалас сөйлем»

Құрмалас сөйлем

Құрмалас сөйлем

Құрмалас сөйлем Екі  немесе  одан   да көп жай сөйлемдерден құралып, күрделі ойды білдіретін  сөйлемдер құрмалас сөйлем  деп аталады.

Құрмалас сөйлем

Екі  немесе  одан   да көп жай сөйлемдерден құралып, күрделі ойды білдіретін  сөйлемдер құрмалас сөйлем  деп аталады.

Құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен салаласа және сабақтаса байланысады. Мысалы: Қорқып тұрған атты алқымынан алды да, омбы қардан шығармай жығып алды. Бұл – салаласа байланысқан құрмалас сөйлем. Алғашқы сөйлем мен екінші сөйлемнің баяндауыштары тиянақты болып, екеуі тең дәрежеде байланысып тұр. Желге тұмсығын төсеп, белгілі иіс күтті. Бұл – сабақтаса байланысқан құрмалас сөйлем. Алғашқы сөйлемнің баяндауышы тиянақсыз болып, екіншісіне бағына байланысып тұр. Бірінші жай сөйлемді екіншісінен бөліп, өз алдына жеке айтуға келмейді.
  • Құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір-бірімен салаласа және сабақтаса байланысады. Мысалы: Қорқып тұрған атты алқымынан алды да, омбы қардан шығармай жығып алды. Бұл – салаласа байланысқан құрмалас сөйлем. Алғашқы сөйлем мен екінші сөйлемнің баяндауыштары тиянақты болып, екеуі тең дәрежеде байланысып тұр. Желге тұмсығын төсеп, белгілі иіс күтті. Бұл – сабақтаса байланысқан құрмалас сөйлем. Алғашқы сөйлемнің баяндауышы тиянақсыз болып, екіншісіне бағына байланысып тұр. Бірінші жай сөйлемді екіншісінен бөліп, өз алдына жеке айтуға келмейді.
Құрамындағы жай сөйлемдердің салаласа, сабақтаса байланысуына орай құрмалас сөйлемдер:  салалас құрмалас, сабақтас құрмалас  және  аралас құрмалас  болып  үш  түрге бөлінеді.
  • Құрамындағы жай сөйлемдердің салаласа, сабақтаса байланысуына орай құрмалас сөйлемдер:  салалас құрмалас, сабақтас құрмалас  және  аралас құрмалас  болып  үш  түрге бөлінеді.
Түрлері Құрамы Салалас құрмалас сөйлем Кемінде екі жай сөйлемнен құралады Сабақтас құрмалас сөйлем Белгісі Мысалдары Өзара тең дәрежеде байланысады, баяндауыштары тиянақты болады. Кемінде екі жай сөйлемнен құралады. Аралас құрмалас сөйлем Әлден уақытта екі атты кісі келді де, мені ағаштан шешіп алды. Бірі екіншісіне бағынады, бірінші сөйлемнің баяндауыштары тиянақсыз болады. Кемінде үш жай сөйлемнен құралады. Жігіттер жабылып болмаған соң, әнші сандыққа отырды. Өзара салаласып та, сабақтасып та байланысады. Қыздың маңдайынан сипады да, толқындай қара шашынан бір сүйіп, өз жөнімен кете берді.

Түрлері

Құрамы

Салалас құрмалас сөйлем

Кемінде екі жай сөйлемнен құралады

Сабақтас құрмалас сөйлем

Белгісі

Мысалдары

Өзара тең дәрежеде байланысады, баяндауыштары тиянақты болады.

Кемінде екі жай сөйлемнен құралады.

Аралас құрмалас сөйлем

Әлден уақытта екі атты кісі келді де, мені ағаштан шешіп алды.

Бірі екіншісіне бағынады, бірінші сөйлемнің баяндауыштары тиянақсыз болады.

Кемінде үш жай сөйлемнен құралады.

Жігіттер жабылып болмаған соң, әнші сандыққа отырды.

Өзара салаласып та, сабақтасып та байланысады.

Қыздың маңдайынан сипады да, толқындай қара шашынан бір сүйіп, өз жөнімен кете берді.

Құрамындағы жай сөйлемдерінің  баяндауыштары   тиянақты  болып,  өзара тең дәрежеде байланысқан құрмалас сөйлемнің түрі  салалас құрмалас  деп аталады. Мысалы:  Сақадай сайланған қырық жігіт маңдайды батысқа қойды да, төскейді үзеңгіге ала жүріп кетті. Салаластың құрамындағы бірінші жай сөйлемнің баяндауышы –  қойды  екінші жай сөйлемнің баяндауышы  жүріп кетті  сияқты  тиянақты,  сондықтан олар  тең дәрежеде (салаласа) байланысып тұр.
  • Құрамындағы жай сөйлемдерінің  баяндауыштары   тиянақты  болып,  өзара тең дәрежеде байланысқан құрмалас сөйлемнің түрі  салалас құрмалас  деп аталады. Мысалы:  Сақадай сайланған қырық жігіт маңдайды батысқа қойды да, төскейді үзеңгіге ала жүріп кетті.
  • Салаластың құрамындағы бірінші жай сөйлемнің баяндауышы –  қойды  екінші жай сөйлемнің баяндауышы  жүріп кетті  сияқты  тиянақты,  сондықтан олар  тең дәрежеде (салаласа) байланысып тұр.
Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара  екі түрлі  жолмен байланысады:

Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер өзара  екі түрлі  жолмен байланысады:

  • 1) Іргелес тұрып, ұласпалы интонация арқылы байланысады. Мысалы:  Жалпақ балуан оқ бойы алда отырды, астындағы сары қасқа ат киіктей орғып келеді .
  • 2) Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер жалғаулық шылаулар арқылы байланысады. Салалас құрмалас сөйлемдерді байланыстыратын жалғаулық шылаулар: 1)  да, де, та, те әрі және  деген  ыңғайлас мәнді  жалғаулық шылаулар арқылы; 2)  бірақ, алайда, дегенмен, сонда да, әйтсе де  деген  қарсылық мәнді  жалғаулық шылаулар арқылы; 3)  өйткені, себебі, сондықтан, сол себепті, неге десеңіз  деген  себеп-салдар мәнді  жалғаулық шылаулар арқылы; 4)  не, немесе, я, яки, не (я) болмаса, болмаса, әлде  деген  талғаулық мәнді  жалғаулық шылаулар арқылы; 5) кейде, бірде, біресе деген кезектес мәнді жалғаулық шылаулар арқылы.
Назарларыңызға рахмет!!!

Назарларыңызға рахмет!!!


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Прочее

Категория: Презентации

Целевая аудитория: 7 класс

Скачать
Сабақтас құрмалас сөйлем

Автор: Бисегалиева Н.К.

Дата: 24.12.2018

Номер свидетельства: 492424

Похожие файлы

object(ArrayObject)#862 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(61) "саба?тас ??рмалас с?йлем ?аза? тілі "
    ["seo_title"] => string(40) "sabak-tas-k-u-rmalas-soiliem-k-azak-tili"
    ["file_id"] => string(6) "178517"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1424850303"
  }
}
object(ArrayObject)#884 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(48) ""Сабақтас құрмалас сөйлем""
    ["seo_title"] => string(30) "sabak_tas_k_u_rmalas_soiliem_1"
    ["file_id"] => string(6) "395307"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1487952489"
  }
}
object(ArrayObject)#862 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(112) "конспект урок на тему "Себеп ба?ыны??ы саба?тас ??рмалас с?йлем" "
    ["seo_title"] => string(73) "konspiekt-urok-na-tiemu-siebiep-bag-ynyn-k-y-sabak-tas-k-u-rmalas-soiliem"
    ["file_id"] => string(6) "177012"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1424536365"
  }
}
object(ArrayObject)#884 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(46) "Сабақтас құрмалас сөйлем"
    ["seo_title"] => string(28) "sabak_tas_k_u_rmalas_soiliem"
    ["file_id"] => string(6) "387734"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1486222905"
  }
}
object(ArrayObject)#862 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(63) "Ашы? саба? " Саба?тас ??рмалас с?йлем""
    ["seo_title"] => string(33) "ashyksabaksabaktaskurmalassoiliem"
    ["file_id"] => string(6) "319516"
    ["category_seo"] => string(16) "nachalniyeKlassi"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1460877278"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства