kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Баяндама "?зге ?лт ?кілдеріне ?аза? тілін ?йрету "

Нажмите, чтобы узнать подробности

Адам?а екі н?рсе керек тегі,
Бірі – тіл, бірі – ділі? ж?ректегі.
( Ж?сіп Баласа??ни )

            «?ос тіл — ?ос ?анаты?» деп ?лы Абай айт?андай, бізді? елімізде ?ос тілді білу — ?мір талабы. ?аза?станда ?аза? тілі 1989 жылдан бастап мемлекеттік тіл бол?аннан бері, ?аза? тілі біртіндеп ?з орнын тапты. Халы? т?уелсіздігіні? е? басты белгісі – оны? ана тілі, ?лтты? м?дениеті. ?зіні? ана тілі, ?лтты? м?дениеті жо? ел ?з алдына мемлекет болып ?мір с?ре алмайды. Мемлекеттік тіл – т?уелсіз елді? негізгі р?міздеріні? бірі. Кез келген ?ркениетті елді? ?зіні? Туы, Елта?басы, ?н?раны, шекарасы болатыны секілді мемлекеттік тілі де болады. Бізді? ?аза? хал?ыны? тілі ?те бай, айтылу?а орамды, к?ркем тіл. Тіл – адамны? барлы? саналы ?міріні? ??ралы: ?нер-білімді, м?дениеттілікті, ?о?амны? белсенді азаматы болуды тіл ар?ылы ?йренеді. Тіл оны? ішінде бізді? ана тілі еліміздегі халы?тарды? барлы? іс-?рекетіні?, ?арым-?атынасыны? ??ралы болуы тиіс, оны? м?дениетін жо?ары саты?а к?теру ?рбірімізді? борышымыз. Тіл туралы за?ны? ?абылдан?аны, оны? баптарыны? ж?зеге асырылуыны? ба?дарламаларыны? жаса?тал?аны, мемлекет басшысыны? тіл саясатында д?рыс ба?ыт ?стап, ?олдау танытып отыр?аны к?пке м?лім. Атал?ан ?рекеттерді? бастауы мектептерде ?аза? тілін о?ып ?йретуді д?рыс жол?а ?ою болып табылатыны с?зсіз. Сол себепті басты жауапкершілік тіл мамандарына, я?ни біздерге ж?ктеліп отыр. Ата за?ны? баптарында сонымен ?атар «Тіл саясатыны? т?жырымдамасы» мен «Тіл туралы За?да» айтыл?ан басты м?селе — мемлекеттік тілді дамыту.

?аза? тілі — ?лемдегі алты мы??а жуы? тілдерді? ішіндегі ?олдану ?рісі жа?ынан жетпісінші, ал тіл байлы?ы мен к?ркемдігі, оралымды?ы жа?ынан ал?аш?ы онды?тар ?атарында?ы тіл. Сондай-а?, ол д?ние ж?зіндегі ауызша ж?не жазбаша тіл м?дениеті ?алыптас?ан алты ж?з тілді?, мемлекеттік м?ртебеге ие екі ж?з тілді? ?атарында т?р.

Тіл – ?астерлі де, ?асиетті ??ым. Ол ?рбір адам?а ана с?тімен бірге еніп, ?алыптасады. Ана тілін с?йген адам ту?ан жерін, елін, Отанын, атамекенін с?йеді деген с?з. Ал, б?ларды? б?рі – адам баласы ?шін е? ?асиетті ??ымдар. ?мірді? алмастай ?ырын, абзал сырын т?сіне білуіне басты себепкер – ана тілі.

Тіл туралы с?з ?оз?ал?анда, б?л м?селені? ішінен бас?а ?лт ?кілдеріне ?аза? тілін о?ытуды жеке б?ліп алмаса болмайды. ?йткені, ?азіргі та?да?ы к?п ж?мыс істелініп, жан-жа?ты ?арастырылып отыр?ан проблема – орыс аудиториясында ?аза? тілін о?ыту. Сонымен ?атар, б?л тілдік коммуникацияны? тікелей зерттеу объектісі бола келіп, ?азіргі кезе?де ?зекті болып отыр?ан ?аза?ша с?йлеуге ?йретуді? тиімді жолдарын табу?а к?мектеседі. Орыс аудиториясында ?аза? тілі саба?ын ж?ргізумен айналысып ж?рген ?стаздар, тілшілер, ?алымдар: Ш.Х.Сарыбаев, И.В.Маманов, ?.Бегалиев, С.Жиенбаев, Т.Аяпова, Ш.Бект?ров, К.Сариева, А.Ж?нісбеков, Ф.Р.Ахметжанова, Ф.Оразбаева, ?.Бітібаева т.б. Б?ларды? ?р?айсысы ?р т?рлі м?селелерді ?арастыра келіп, ?аза? тілін о?ыту саласыны? дамып, жетілуіне ?лес ?осуда.

Б?гін бізді? алдымызда т?р?ан ма?сат — ?зге тілді аудиторияны ?аза? тіліне ?йрету ?ана емес, сонымен ?атар алдымызда отыр?ан ш?кірттерді? Отаныны? ?адір-?асиетін сезініп, оны? алдында?ы ?лт жауапкершілігін ??ынып, ол ?шін басын б?йгеге тігетін т?уекелге баратын т?л?а ?алыптастыру. Сол сия?ты, барлы? отандастарды? Отанымен рухани ж?не материалды? ты?ыз байланыста болуы, ?зі ?сіп -?нген айма??а деген с?йіспеншілігін арттыру — патриотизмні? ?айнар к?зі.

Мемлекеттік тілді ?зге ?лт мектептеріндегі о?ушылар?а ?йрету – аса к?рделі ізденісті ?ажет ететін ж?мыс. М?ны мектеп м??алімдерімен с?хбат барысында бай?ады?. Мемлекеттік педагогикалы? практикадан ?ткен №17 мектеп-гимназияны? ?аза? тілі мен ?дебиеті п?ні м??алімі Кенже?алиева Г?л?нда Мынжасаровнаны? пікіріне с?йенсек, «О?ушылар?а мемлекеттік тілді ?йретуде жа?сы жетістіктерге жетуі ?шін: біріншіден, п?нді ?йрету, ?ылым негіздерімен ?аруландыру; екіншіден, саналы, мазм?нды, ба?дарлама мен о?улы?тар; ?шіншіден, ?рі тиімді, ?рі пайдалы инновациялы? технологияларды пайдалана білу керек, сонда ?ана біз о?ушы бойында?ы тілге деген ?ызы?ушылы?ты арттыра аламыз» — дейді. Саба?ты? ?ызы?ты, сапалы ?туі тікелей м??алімні? шеберлігіне байланысты болады. ?ызы?ушылы?ты арттыру?а арнал?ан ?азіргі кезде к?птеген технологиялар бар.

Со??ы жылдарда?ы тілші, ?діскер ?алымдарды? зерттеу ж?мыстарыны? н?тижесіне с?йенсек, мектеп о?ушыларыны? к?пшілігіні? с?здік ?оры ж?та?, с?з тіркестерін, с?йлем ж?не м?тін (топик) ??рауда д?рменсіздік танытатынды?ын, ойын ж?йелі т?рде жеткізе алмайтынды?ын, ауызша с?йлеу да?дысыны? т?мендігін бай?ау?а болады деген пікірді тілге тиек етіп отыр. ?азіргі кезде ?зге тілді о?ушыларды? ауызша с?йлеу ?рекетін ?алыптастыру – б?гінгі к?нні? ?зекті м?селесі болып табылады. Осы жерде К.Г.Мынжасаровнаны? мына с?зін айта кеткім келеді: «?р м??алім мектепте ж?мыс ат?ару барысында білім беру мен т?рбиелеуде о?тайлы н?тиже беретін ?з ?дістемесін ??р?аны ж?н. Сол жа?дайда ?ана жыл сайын о?ушыларыны? білім де?гейіні? ?суін бай?ау?а болады. Мемлекеттік тілді ?йретудегі басты ма?сат – тіл дамыту бол?анды?тан, саба? барысында к?здейтін м?селе – о?ушыларды? с?йлеу тілін, сауаттылы?ын таныту, тілді ?ызы?тырып о?ыту амалдары ар?ылы ?аза? тілінде еркін с?йлей білу да?дыларын ?алыптастырып, о?ушыларды? лексикалы? ?орын байытып, мемлекеттік тілде с?йлей, жаза, о?и білуге ?йрету ».

?азіргі кезде тілді коммуникативтік о?ыту м?селесіне ерекше назар аударуда. ?зге тілді ?лт мектептеріне ?аза? тілін о?ытуды? жа?а технологиясы тілді? коммуниктивтік ?ызметін ескере отырып, оны коммуникативтік танымды? жа?ынан ме?гертуді к?здейді.

Коммуникативтік о?ыту технологиясы дегеніміз пікір алысу?а негізделген ?дістеме. Ал, адамдар тілді с?йлем т?рінде ?олдан?анда ?ана бірін-бірі т?сініп, пікірлесе алады. О?ушыларды белгілі бір д?режеде с?йлеуге, ?з ойын бас?а?а жеткізе алатын, біреуді? с?йлеген с?зін, жаз?анын т?сіне алатын д?режеге жеткізу ?шін, ал?аш?ы саба?тан бастап с?йлем т?рінде ?йретілуі тиіс. Себебі, жеке атау т?л?алы с?здер де, грамматикалы? формалар да ?зара бір-бірімен байланысып, с?йлем ??рамына енгенде ?ана т?тас ая?тал?ан ойды білдіре алады. ?зге тілді ?лт мектептерінде ?аза? тілін о?ушылар?а ?йрету барысында коммуникативті о?ыту

технологиясын пайдалану ?з жемісін береді деген ойдамын, себебі о?ушылар?а тілді ?йреткенде жала? с?зден г?рі с?йлем ар?ылы ?йрету, о?ушыларды? тілді тез ме?геруіне септігін тигізеді. ?зім осы технологияны практика барысында ?олдан?анымда, о?ушыларымны? с?йлеу,пікір алысу де?гейлеріні? ?скендігін бай?адым.

О?ушыларды? саба?та айтыл?ан хабарларды? ма?ынасын т?сінуі, оларды? т?пкі ма?сатын танып білуі ж?не ?зіні? жеке ма?сатын іске асыруы ?те ма?ызды іс. Осы біліктілік коммуниктивтік деп аталады. О?ытуда?ы коммуникативті біліктілік де?гейді Германияны? о?у ба?дарламасын жаса?ан неміс ?алымдары Г.Нойнер, Г.Хунфельд былай т?сіндіреді: коммуникация – тіл ж?не іс-?имыл (к?лу, дауыс ыр?а?ы сия?ты) ?рекеттер ар?ылы болады. Ол алдын-ала жоспарлан?ан, дайындал?ан болуы немесе жоспарланба?ан болуы м?мкін. Саба? ?стінде ?детте дайындал?ан, жоспарлы с?йлеу коммуникациясына к?п к??іл б?лінеді.

Коммуникативтік біліктілік мынадай о?у ма?саттарын ?амтиды:

1. Когнитивті ма?ыналы? ма?сат, я?ни о?ушы коммуникативтік жа?даяттарды ??гімелесу, с?йлесу, ?арым-?атынас туындайтын жа?дайларды таба білуі керек. Ол ?зіні? іс-?рекетіні?, с?йлесуіні?, ?арым- ?атынас жасауыны? барысында — осы жайттарды ескеруге да?дылануы, ?йренуі ?ажет.

2. ?леуметтік ма?сат оны ж?зеге асыру кезінде о?ушы ?зін-?зі ?алай ?стайтынын біле отырып, ?з іс-?рекетіне жауап бере алады. Ал?а ?ой?ан ма?сатына бас?алармен бірге жетуге ?мтылады, сондай-а? ?арым-?атынас жасайтын ?ріптесімен жеке т?л?а ретінде те? жа?дайда болу?а тырысады.

3. Лингвистикалы? біліктілік ма?сат. Б?л ма?сат?а с?йкес о?ушы ойларын, іс-?рекетін с?йлеп жеткізе алу?а ынталы болады.

Г.Нойнерді? пайымдауынша, б?л ?ш компонент б?лек-б?лек емес, керісінше, ?зара ты?ыз байланыста болады.

?аза? тілін о?ытуда коммуникативтік ма?сат?а жетуде ауызша с?йлеуді? ма?ызы зор. С?йлеуге ?йрету ?шін о?ыту ?дісі ситуативті болуы керек, себебі: ситуативтілік с?йлеу ?рекетіні? таби?и ?асиеті болып табылады.

С?йлеуге ?йрету ?шін ?ажетті ситуацияларды мынадай жолдармен беруге болады:

  • а) «к?з алды?а елестетіп к?р», «?иялдап к?р» деген сия?ты т.б. тапсырмалар ар?ылы ситуациялар ??ру;
  • ?) белгілі бір ситуацияны жасайтын сурет немесе ситуацияны дамытатын, к?шейтетін суреттер тізбегіне ?арап, соны? к?мегімен с?йлеу;
  • б) к?нделікті ?мірдегі болып жат?ан жа?дай?а ??сас н?рселерді сипаттау.

Атал?ан мектепті? о?ушылармен ??гіме барысында бай?а?анымыз, т?рлі суреттер, ситуациялы? с?ра?тар, жарыс саба?тар біріншіден, оларды? бойында?ы ?ызы?ушылы?ты оятса, екіншіден, ?з ойларын жеткізе білуге да?дыландырады, белсенділігін, ынтасын арттырады. Ж?не де к?нделікті ?мірдегі болып жат?ан ??былыстар, ?орша?ан ортамен байланысты, т.б. да т?рлі с?ра?тар о?ушыларды? с?йлеу тіліні? дамуына зор ы?пал етеді. Мысалы, «Б?гін ауа райы ?андай?» деген с?ра??а біреуі «к?шті», екіншісі «Б?гін к?н жылы, м?ндай ауа райы ма?ан ?найды»,енді бірі «Ауа райы тамаша»,т.б. жауаптар беруі м?мкін.

Коммуникативті о?ыту технологиясы о?ыту процесінде ма?ызды р?лге ие. ?рт?рлі ?діс-т?сілдерді, о?ушылар?а ты? м?лімет, ?ызы?ты тапсырмалар беріп отыру м??алімні? ?йымдастыру ?абілетіне байланысты.О?ушылар?а ?алайда ?аза? тілін жа?сы ме?гертсем деген ?стаз о?ытуды? т?рлі т?сілдерін ?олданады. ?андайда бір ?діс болмасын, оны? ?зіне т?н арты?шылы?тары мен кемшіліктері болады. Коммуникативті о?ыту технологиясы негізінде а?паратты инновация технологияларды ?олдану барысында к?птеген арты?шылы?тар?а к?з жеткізуге болады, себебі осы технологияларды? негізінде білім беру — о?ушыны ауызша (ты?дау, т?сіну, с?йлеу) ж?не коммуникация?а (о?у, жазу) тарту я?ни, о?ылып жат?ан тілде ?арым-?атынас ?алыптастыру деген с?з. Коммуникативті о?ыту технологиясы ?аза? тілін о?ытуда?ы о?у-т?рбие ?дерісіні? барлы? ма?сат міндеттерін ?амтиды.

Бізді? ма?сатымыз ?зге ?лт ?кілдерін ?аза? ?ылып шы?ару емес, олар?а мемлекеттік тілді т?сініп, ?дет-??рпымызды сыйлап, ал?ан білімдерін іс-ж?зінде іске асыра білуге т?рбиелеу. ?йренушіге жала? с?здермен с?з тіркестерімен жаттанды с?йлеуге ?алыптастырмай, ?йренген с?здерін с?йлеуде, ??гімелескенде д?рыс ?олдана білуге жатты?тыру.

Республикамызды? президенті Н.?. Назарбаевты? «Мемлекеттік тілді игеру — ?рбір азаматты? ізгілікті борышы» деген с?зі ?аза?станда т?ратын ?рбір адамды ойландыру?а тиіс.

С?з со?ында?ы айтарым, ?аза? тілі – д?ст?рлі, т?ра?ты, ?ата? тілдік нормасы бар, стильдік тарма?тары саралан?ан, жалпы халы?ты? тілден ?лтты? де?гейге к?терілген тіл.

Бізді? ана тіліміз — ?аза? тілі:                                        

  • — т?пкі т?рін са?та?ан т?ркі туыстас байыр?ы тіл;
  • — ежелден жазба м?дениеті бар тіл;
  • — ?деби тіл, жергілікті тіл (диалекті), с?йлеу тілі, ?арапайым с?йлеу тілі т?різді формалары бар;
  • — демографиялы? тірегі мы?ты ?лтты? тіл;
  • — ??рылым-??рылысы кемелденген тіл;
  • — егеменді ?аза?стан Республикасы ?з ?ам?орлы?ына ал?ан мемлекеттік тіл.

Елбасымыз: «?аза? тілі ?ш тілді? біреуі болып ?алмайды. ?ш тілді? біріншісі, негізгісі, бастысы, ма?ыздысы бола береді. ?аза? тілі – ?аза?стан Республикасыны? мемлекеттік тілі» — деп атап к?рсетті.

Мемлекеттік тіл Елбасымыз атап айт?андай, «барша ?аза?станды?тарды біріктіруді? басты факторы» екендігін ?р?ашан есте са?тауымыз керек.

Просмотр содержимого документа
«Баяндама "?зге ?лт ?кілдеріне ?аза? тілін ?йрету "»

5 орта мектеп





Баяндама



«Өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілін үйрету»















Оқыған: А.Ә Дүйсембаева











2015-2016 оқу жылы



Адамға екі нәрсе керек тегі,
Бірі – тіл, бірі – ділің жүректегі.
( Жүсіп Баласағұни )

  «Қос тіл — қос қанатың» деп ұлы Абай айтқандай, біздің елімізде қос тілді білу — өмір талабы. Қазақстанда қазақ тілі 1989 жылдан бастап мемлекеттік тіл болғаннан бері, қазақ тілі біртіндеп өз орнын тапты. Халық тәуелсіздігінің ең басты белгісі – оның ана тілі, ұлттық мәдениеті. Өзінің ана тілі, ұлттық мәдениеті жоқ ел өз алдына мемлекет болып өмір сүре алмайды. Мемлекеттік тіл – тәуелсіз елдің негізгі рәміздерінің бірі. Кез келген өркениетті елдің өзінің Туы, Елтаңбасы, Әнұраны, шекарасы болатыны секілді мемлекеттік тілі де болады. Біздің қазақ халқының тілі өте бай, айтылуға орамды, көркем тіл. Тіл – адамның барлық саналы өмірінің құралы: өнер-білімді, мәдениеттілікті, қоғамның белсенді азаматы болуды тіл арқылы үйренеді. Тіл оның ішінде біздің ана тілі еліміздегі халықтардың барлық іс-әрекетінің, қарым-қатынасының құралы болуы тиіс, оның мәдениетін жоғары сатыға көтеру әрбіріміздің борышымыз. Тіл туралы заңның қабылданғаны, оның баптарының жүзеге асырылуының бағдарламаларының жасақталғаны, мемлекет басшысының тіл саясатында дұрыс бағыт ұстап, қолдау танытып отырғаны көпке мәлім. Аталған әрекеттердің бастауы мектептерде қазақ тілін оқып үйретуді дұрыс жолға қою болып табылатыны сөзсіз. Сол себепті басты жауапкершілік тіл мамандарына, яғни біздерге жүктеліп отыр. Ата заңның баптарында сонымен қатар «Тіл саясатының тұжырымдамасы» мен «Тіл туралы Заңда» айтылған басты мәселе — мемлекеттік тілді дамыту.

Қазақ тілі — әлемдегі алты мыңға жуық тілдердің ішіндегі қолдану өрісі жағынан жетпісінші, ал тіл байлығы мен көркемдігі, оралымдығы жағынан алғашқы ондықтар қатарындағы тіл. Сондай-ақ, ол дүние жүзіндегі ауызша және жазбаша тіл мәдениеті қалыптасқан алты жүз тілдің, мемлекеттік мәртебеге ие екі жүз тілдің қатарында тұр.

Тіл – қастерлі де, қасиетті ұғым. Ол әрбір адамға ана сүтімен бірге еніп, қалыптасады. Ана тілін сүйген адам туған жерін, елін, Отанын, атамекенін сүйеді деген сөз. Ал, бұлардың бәрі – адам баласы үшін ең қасиетті ұғымдар. Өмірдің алмастай қырын, абзал сырын түсіне білуіне басты себепкер – ана тілі.

Тіл туралы сөз қозғалғанда, бұл мәселенің ішінен басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқытуды жеке бөліп алмаса болмайды. Өйткені, қазіргі таңдағы көп жұмыс істелініп, жан-жақты қарастырылып отырған проблема – орыс аудиториясында қазақ тілін оқыту. Сонымен қатар, бұл тілдік коммуникацияның тікелей зерттеу объектісі бола келіп, қазіргі кезеңде өзекті болып отырған қазақша сөйлеуге үйретудің тиімді жолдарын табуға көмектеседі. Орыс аудиториясында қазақ тілі сабағын жүргізумен айналысып жүрген ұстаздар, тілшілер, ғалымдар: Ш.Х.Сарыбаев, И.В.Маманов, Ғ.Бегалиев, С.Жиенбаев, Т.Аяпова, Ш.Бектұров, К.Сариева, А.Жүнісбеков, Ф.Р.Ахметжанова, Ф.Оразбаева, Қ.Бітібаева т.б. Бұлардың әрқайсысы әр түрлі мәселелерді қарастыра келіп, қазақ тілін оқыту саласының дамып, жетілуіне үлес қосуда.

Бүгін біздің алдымызда тұрған мақсат — өзге тілді аудиторияны қазақ тіліне үйрету ғана емес, сонымен қатар алдымызда отырған шәкірттердің Отанының қадір-қасиетін сезініп, оның алдындағы ұлт жауапкершілігін ұғынып, ол үшін басын бәйгеге тігетін тәуекелге баратын тұлға қалыптастыру. Сол сияқты, барлық отандастардың Отанымен рухани және материалдық тығыз байланыста болуы, өзі өсіп -өнген аймаққа деген сүйіспеншілігін арттыру — патриотизмнің қайнар көзі.

Мемлекеттік тілді өзге ұлт мектептеріндегі оқушыларға үйрету – аса күрделі ізденісті қажет ететін жұмыс. Мұны мектеп мұғалімдерімен сұхбат барысында байқадық. Мемлекеттік педагогикалық практикадан өткен №17 мектеп-гимназияның қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Кенжеғалиева Гүләнда Мынжасаровнаның пікіріне сүйенсек, «Оқушыларға мемлекеттік тілді үйретуде жақсы жетістіктерге жетуі үшін: біріншіден, пәнді үйрету, ғылым негіздерімен қаруландыру; екіншіден, саналы, мазмұнды, бағдарлама мен оқулықтар; үшіншіден, әрі тиімді, әрі пайдалы инновациялық технологияларды пайдалана білу керек, сонда ғана біз оқушы бойындағы тілге деген қызығушылықты арттыра аламыз» — дейді. Сабақтың қызықты, сапалы өтуі тікелей мұғалімнің шеберлігіне байланысты болады. Қызығушылықты арттыруға арналған қазіргі кезде көптеген технологиялар бар.

Соңғы жылдардағы тілші, әдіскер ғалымдардың зерттеу жұмыстарының нәтижесіне сүйенсек, мектеп оқушыларының көпшілігінің сөздік қоры жұтаң, сөз тіркестерін, сөйлем және мәтін (топик) құрауда дәрменсіздік танытатындығын, ойын жүйелі түрде жеткізе алмайтындығын, ауызша сөйлеу дағдысының төмендігін байқауға болады деген пікірді тілге тиек етіп отыр. Қазіргі кезде өзге тілді оқушылардың ауызша сөйлеу әрекетін қалыптастыру – бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып табылады. Осы жерде К.Г.Мынжасаровнаның мына сөзін айта кеткім келеді: «Әр мұғалім мектепте жұмыс атқару барысында білім беру мен тәрбиелеуде оңтайлы нәтиже беретін өз әдістемесін құрғаны жөн. Сол жағдайда ғана жыл сайын оқушыларының білім деңгейінің өсуін байқауға болады. Мемлекеттік тілді үйретудегі басты мақсат – тіл дамыту болғандықтан, сабақ барысында көздейтін мәселе – оқушылардың сөйлеу тілін, сауаттылығын таныту, тілді қызықтырып оқыту амалдары арқылы қазақ тілінде еркін сөйлей білу дағдыларын қалыптастырып, оқушылардың лексикалық қорын байытып, мемлекеттік тілде сөйлей, жаза, оқи білуге үйрету ».

Қазіргі кезде тілді коммуникативтік оқыту мәселесіне ерекше назар аударуда. Өзге тілді ұлт мектептеріне қазақ тілін оқытудың жаңа технологиясы тілдің коммуниктивтік қызметін ескере отырып, оны коммуникативтік танымдық жағынан меңгертуді көздейді.

Коммуникативтік оқыту технологиясы дегеніміз пікір алысуға негізделген әдістеме. Ал, адамдар тілді сөйлем түрінде қолданғанда ғана бірін-бірі түсініп, пікірлесе алады. Оқушыларды белгілі бір дәрежеде сөйлеуге, өз ойын басқаға жеткізе алатын, біреудің сөйлеген сөзін, жазғанын түсіне алатын дәрежеге жеткізу үшін, алғашқы сабақтан бастап сөйлем түрінде үйретілуі тиіс. Себебі, жеке атау тұлғалы сөздер де, грамматикалық формалар да өзара бір-бірімен байланысып, сөйлем құрамына енгенде ғана тұтас аяқталған ойды білдіре алады. Өзге тілді ұлт мектептерінде қазақ тілін оқушыларға үйрету барысында коммуникативті оқыту

технологиясын пайдалану өз жемісін береді деген ойдамын, себебі оқушыларға тілді үйреткенде жалаң сөзден гөрі сөйлем арқылы үйрету, оқушылардың тілді тез меңгеруіне септігін тигізеді. Өзім осы технологияны практика барысында қолданғанымда, оқушыларымның сөйлеу,пікір алысу деңгейлерінің өскендігін байқадым.

Оқушылардың сабақта айтылған хабарлардың мағынасын түсінуі, олардың түпкі мақсатын танып білуі және өзінің жеке мақсатын іске асыруы өте маңызды іс. Осы біліктілік коммуниктивтік деп аталады. Оқытудағы коммуникативті біліктілік деңгейді Германияның оқу бағдарламасын жасаған неміс ғалымдары Г.Нойнер, Г.Хунфельд былай түсіндіреді: коммуникация – тіл және іс-қимыл (күлу, дауыс ырғағы сияқты) әрекеттер арқылы болады. Ол алдын-ала жоспарланған, дайындалған болуы немесе жоспарланбаған болуы мүмкін. Сабақ үстінде әдетте дайындалған, жоспарлы сөйлеу коммуникациясына көп көңіл бөлінеді.

Коммуникативтік біліктілік мынадай оқу мақсаттарын қамтиды:

1. Когнитивті мағыналық мақсат, яғни оқушы коммуникативтік жағдаяттарды әңгімелесу, сөйлесу, қарым-қатынас туындайтын жағдайларды таба білуі керек. Ол өзінің іс-әрекетінің, сөйлесуінің, қарым- қатынас жасауының барысында — осы жайттарды ескеруге дағдылануы, үйренуі қажет.

2. Әлеуметтік мақсат оны жүзеге асыру кезінде оқушы өзін-өзі қалай ұстайтынын біле отырып, өз іс-әрекетіне жауап бере алады. Алға қойған мақсатына басқалармен бірге жетуге ұмтылады, сондай-ақ қарым-қатынас жасайтын әріптесімен жеке тұлға ретінде тең жағдайда болуға тырысады.

3. Лингвистикалық біліктілік мақсат. Бұл мақсатқа сәйкес оқушы ойларын, іс-әрекетін сөйлеп жеткізе алуға ынталы болады.

Г.Нойнердің пайымдауынша, бұл үш компонент бөлек-бөлек емес, керісінше, өзара тығыз байланыста болады.

Қазақ тілін оқытуда коммуникативтік мақсатқа жетуде ауызша сөйлеудің маңызы зор. Сөйлеуге үйрету үшін оқыту әдісі ситуативті болуы керек, себебі: ситуативтілік сөйлеу әрекетінің табиғи қасиеті болып табылады.

Сөйлеуге үйрету үшін қажетті ситуацияларды мынадай жолдармен беруге болады:

  • а) «көз алдыңа елестетіп көр», «қиялдап көр» деген сияқты т.б. тапсырмалар арқылы ситуациялар құру;

  • ә) белгілі бір ситуацияны жасайтын сурет немесе ситуацияны дамытатын, күшейтетін суреттер тізбегіне қарап, соның көмегімен сөйлеу;

  • б) күнделікті өмірдегі болып жатқан жағдайға ұқсас нәрселерді сипаттау.

Аталған мектептің оқушылармен әңгіме барысында байқағанымыз, түрлі суреттер, ситуациялық сұрақтар, жарыс сабақтар біріншіден, олардың бойындағы қызығушылықты оятса, екіншіден, өз ойларын жеткізе білуге дағдыландырады, белсенділігін, ынтасын арттырады. Және де күнделікті өмірдегі болып жатқан құбылыстар, қоршаған ортамен байланысты, т.б. да түрлі сұрақтар оқушылардың сөйлеу тілінің дамуына зор ықпал етеді. Мысалы, «Бүгін ауа райы қандай?» деген сұраққа біреуі «күшті», екіншісі «Бүгін күн жылы, мұндай ауа райы маған ұнайды»,енді бірі «Ауа райы тамаша»,т.б. жауаптар беруі мүмкін.

Коммуникативті оқыту технологиясы оқыту процесінде маңызды рөлге ие. Әртүрлі әдіс-тәсілдерді, оқушыларға тың мәлімет, қызықты тапсырмалар беріп отыру мұғалімнің ұйымдастыру қабілетіне байланысты.Оқушыларға қалайда қазақ тілін жақсы меңгертсем деген ұстаз оқытудың түрлі тәсілдерін қолданады. Қандайда бір әдіс болмасын, оның өзіне тән артықшылықтары мен кемшіліктері болады. Коммуникативті оқыту технологиясы негізінде ақпаратты инновация технологияларды қолдану барысында көптеген артықшылықтарға көз жеткізуге болады, себебі осы технологиялардың негізінде білім беру — оқушыны ауызша (тыңдау, түсіну, сөйлеу) және коммуникацияға (оқу, жазу) тарту яғни, оқылып жатқан тілде қарым-қатынас қалыптастыру деген сөз. Коммуникативті оқыту технологиясы қазақ тілін оқытудағы оқу-тәрбие үдерісінің барлық мақсат міндеттерін қамтиды.

Біздің мақсатымыз өзге ұлт өкілдерін қазақ қылып шығару емес, оларға мемлекеттік тілді түсініп, әдет-ғұрпымызды сыйлап, алған білімдерін іс-жүзінде іске асыра білуге тәрбиелеу. Үйренушіге жалаң сөздермен сөз тіркестерімен жаттанды сөйлеуге қалыптастырмай, үйренген сөздерін сөйлеуде, әңгімелескенде дұрыс қолдана білуге жаттықтыру.

Республикамыздың президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Мемлекеттік тілді игеру — әрбір азаматтың ізгілікті борышы» деген сөзі Қазақстанда тұратын әрбір адамды ойландыруға тиіс.

Сөз соңындағы айтарым, қазақ тілі – дәстүрлі, тұрақты, қатаң тілдік нормасы бар, стильдік тармақтары сараланған, жалпы халықтық тілден ұлттық деңгейге көтерілген тіл.

Біздің ана тіліміз — қазақ тілі:

  • — түпкі түрін сақтаған түркі туыстас байырғы тіл;

  • — ежелден жазба мәдениеті бар тіл;

  • — әдеби тіл, жергілікті тіл (диалекті), сөйлеу тілі, қарапайым сөйлеу тілі тәрізді формалары бар;

  • — демографиялық тірегі мықты ұлттық тіл;

  • — құрылым-құрылысы кемелденген тіл;

  • — егеменді Қазақстан Республикасы өз қамқорлығына алған мемлекеттік тіл.

Елбасымыз: «Қазақ тілі үш тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, негізгісі, бастысы, маңыздысы бола береді. Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі» — деп атап көрсетті.

Мемлекеттік тіл Елбасымыз атап айтқандай, «барша қазақстандықтарды біріктірудің басты факторы» екендігін әрқашан есте сақтауымыз керек.

 




Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Начальные классы

Категория: Прочее

Целевая аудитория: Прочее

Скачать
Баяндама "?зге ?лт ?кілдеріне ?аза? тілін ?йрету "

Автор: Д?йсембаева А?тоты ?мір?ызы

Дата: 03.05.2016

Номер свидетельства: 324050

Похожие файлы

object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(105) "Баяндама "?зге ?лт ?кілдеріне ?аза? тілін ?йретуді?  жолдары""
    ["seo_title"] => string(67) "baiandama-ozghie-u-lt-okildierinie-k-azak-tilin-uirietudin-zholdary"
    ["file_id"] => string(6) "324052"
    ["category_seo"] => string(16) "nachalniyeKlassi"
    ["subcategory_seo"] => string(11) "presentacii"
    ["date"] => string(10) "1462299011"
  }
}
object(ArrayObject)#874 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(212) "Баяндама "?аза? тілі ж?не ?дебиеті саба?тарында ?зге ?лт ?кілдеріні? шы?армашылы? де?гейлерін дамытуды? тиімді жолдары". "
    ["seo_title"] => string(136) "baiandama-k-azak-tili-zh-nie-diebiieti-sabak-tarynda-ozghie-u-lt-okildierinin-shyg-armashylyk-dien-ghieilierin-damytudyn-tiimdi-zholdary"
    ["file_id"] => string(6) "156291"
    ["category_seo"] => string(16) "nachalniyeKlassi"
    ["subcategory_seo"] => string(7) "prochee"
    ["date"] => string(10) "1421405446"
  }
}
object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(147) "Стандарт емес о?ыту т?сілдерін ?ндіру ар?ылы саба?ты? о? н?тижесін арттыру жолдары."
    ["seo_title"] => string(91) "standart-iemies-ok-ytu-t-sildierin-ondiru-ark-yly-sabak-tyn-on-n-tizhiesin-arttyru-zholdary"
    ["file_id"] => string(6) "250770"
    ["category_seo"] => string(7) "zavuchu"
    ["subcategory_seo"] => string(7) "prochee"
    ["date"] => string(10) "1447139146"
  }
}
object(ArrayObject)#874 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(92) "Баяндама "?АЗА? ТІЛІ САБА?ЫНДА СЫНИ ОЙЛАУДЫ ДАМЫТУ ""
    ["seo_title"] => string(44) "baiandamakazaktilisabagyndasynioilaudydamytu"
    ["file_id"] => string(6) "333517"
    ["category_seo"] => string(21) "doshkolnoeObrazovanie"
    ["subcategory_seo"] => string(7) "prochee"
    ["date"] => string(10) "1465402072"
  }
}
object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(146) "Баяндама: Халы?ты? педагогиканы білім беруде енгізуді? теориясы мен практикасы. "
    ["seo_title"] => string(90) "baiandama-khalyk-tyk-piedaghoghikany-bilim-bierudie-ienghizudin-tieoriiasy-mien-praktikasy"
    ["file_id"] => string(6) "162560"
    ["category_seo"] => string(10) "vneurochka"
    ["subcategory_seo"] => string(12) "meropriyatia"
    ["date"] => string(10) "1422369736"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства