kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Алгоритмні? негізгі ??ымдары 9 сынып

Нажмите, чтобы узнать подробности

АЛГОРИТМДЕУДІ? НЕГІЗГІ ??ЫМДАРЫ

Жоспары.

І. Алгоритм ??ымы ж?не оны? ?асиеттері.

ІІ. Алгоритмдеу ж?не програмалау кезе?дері.

ІІІ. Алгоритмді сипаттау, к?рсету т?сілдері.

ІV. Шамалармен ж?мыс істеу алгоритмдері.

I. Алгоритм ??ымы ж?не оны? ?асиеттері

Адам мен компьютер арасында?ы тіл ?атысу, хабар алысу ?рекеттері тек алгоритм ар?ылы ?ана іске асырылады. Сонды?тан, есептеуді, ме?гергісі келген адам, алдымен, алгоритм с?зі мен сол ??ымны? м?н, ма?ынасын тере? білуі ?ажет.

Тарихтан: Алгоритм с?зі ?ылым?а Орта Азияны? к?не тарихынан м?лім М?хаммед ибн М?са ?л-Хорезми (783-850 ж. шамасы) деген ?йгілі математикті? есімі мен е?бегіне байланысты енген.

Хорезмдік М?хаммед М?са ?лы ?зіні? «?нді хисабы туралы кітап» деген е?бегінде кез келген N санды б?л к?нде ?нді-араб цифрлары деп атап ж?рген 0,1,2,.,9 т?ріндегі он белгілемер ар?ылы ?рнектеп жазу ережесін баяндайды. Сонымен ?атар, ол осылайша жазыл?ан сандар?а ?олданылатын амалдарды орындау ережелеріне то?талады.

Европа елдері XII-XIII ?асырларда М?хаммед ?л-Хорезмиді? аталмыш кітабы ар?ылы ал?аш танысады. М?хаммед кітабында?ы ?рбір ереже «?л-Хорезми айт?ан» (латынша: Dixit Algorizmi) деген кіріспе с?зден басталады. Кейін Европа халы?тары тілінде б?л алгоритм немесе алгорифм болып ?алыптас?ан. (Б?л дерек  ?. Н?рс?лтанов – «Дискретті математикалы? логика» кітабынан алынды).

Алгоритмдегеніміз ал?а ?ойыл?ан ма?сат?а жету немесе берілген есепті шешу ба?ытында орындаушы?а (адам?а, ЭЕМ – ?  процессоры сия?ты автомат?а) біртіндеп ?андай ?рекеттер жасау керектігін т?сінікті т?рде ?рі д?л к?рсететін н?с?аулар тізбегі.

Алгоритмді орындаушы -  ол, ай?ындал?ан ?рекеттер жиынын орындай алатын адам немесе автомат немесе  робот.

Алгоритмні? командасы – ол, бір ?ана ?рекет жасау?а арнал?ан б?йры?.

Орындаушыны? командалар ж?йесі (ОКЖ) – ол, орындаушыны? ат?ара алатын барлы? командалар жиынты?ы.

Алгоритмні? формалды орындалуы – деп, орындаушы есепті? ма?насын білмеседе, дайын алгоритмні? командаларын б?лжытпай бірінен кейін бірін орындап, сол есепті? н?тижесін шы?ару.

Алгоритмні? ?асиеттері:

Алгоритмні? н?тижелілігі (шектілігі) –  саны шектеулі реттелген н?с?ауларды орындап ая?та?анда тияна?ты бір н?тижеге жеткізуге тиіс.

Алгоритмні? жаппайлы?ы (бірдейлігі) – алгоритм а???ла бір есеп ?ана емес, сондай б?кіл бір есептер класында?ы кез келген есепті? шешімін табу?а жарамды болуы тиіс.

Алгоритмні? дискреттілігі – ?арастырылып отыр?ан информацияны ??деу процессі ретімен жазыл?ан тізбекті? жеке-жеке б?ліктерінен т?руы тиіс.

Алгоритмні? т?сініктілігі – орындаушы?а (адам, ЭЕМ) н?с?аулар ж?йесі ар?ылы жазыл?ан алгоритмді т?сініп, орындай алатын болуы керек.

Алгоритмні? аны?тылы?ы – алгоритмні? н?с?аулары бірм?нді т?сінік беруге тиіс. Алгоритмде орындалатын ?ажеттті ?рекеттер  тізбегі орындаушы?а д?л к?рсетіліп жазылуы керек.

II. Алгоритмдеу ж?не програмалау кезе?дері

ЭЕМ–де информацияны ??деу процессінде тек алгоритм  ??руды ?ана емес, информацияны? мазм?нын зерттеуден бастап, оны? ??деу ?орытындысын тап?ан?а дейін ?тетін барлы? кезе?дерді барынша ?ада?алап, бір кезе?де ?ате кетсе, оны д?рыстап отыру керек.

Б?л кезе?дер:

  1. Есепті? ?ойылымын, я?ни мазм?нын зерттеу.
  2. Есепті? шешу ?дісін та?дау ж?не математикалы? ?лгісін (моделін) жасау.
  3. ??деу алгоритмін дайындау.
  4. Программа ??ру.
  5. Программаны тестілеу ж?не ж?ндеу.
  6. ЭЕМ-де программаны орындау.
  7. Н?тижені талдау.

Мысалы: Квадрат те?деуді? т?бірлерін табу алгоритімін ??ру керек.

Бірінші кезе?:  те?деуді? ax2 + bx + c = 0 формуласын жазамыз, м?нда?ы a, b. с – ал?аш?ы берілгендер, кез келген сандар, ж?не  a ¹ 0. Н?тиже: те?деуді? т?бірлеріні? м?ндері –  x1 ж?не x2 деп белгілейік.

Екінші кезе?: Квадрат те?деулерді шешу алгоритмі барлы? жа?дайды ескеруге тиіс.

Дискриминантты есептеуден бастайы?: D = b2- 4ас. Енді квадрат те?деуді? т?бірлеріні? саны дискриминантты? та?басына байланысты бол?анды?тан екі жа?дайды ?арастыру ?ажет:

Егер D<0 болса, онда на?ты т?бірлері жо?.

Егер D ³ 0 болса, онда екі на?ты т?бірлері болады, оларды есептеу формулалары:              

Б?л кезе?де, D=0 бол?ан жа?дайында т?бірлері те? болатыны онша ма?ызды емес.

?шінші кезе?: ауызша есептеу алгоритімін ??райы?:

  1. На?ты a, b. с  м?ндерін енгізу;
  2. D –дискриминантты? м?нін D = b2 — 4ас формуласы бойынша есептеу;
  3. Егер D<0 болса, онда онда т?бірлері жо?. Бітіру;
  4. Егер D ³ 0 болса, онда т?бірлерді? м?нін формулалар бойынша есептеу.

III. Алгоритмді сипаттау, к?рсету т?сілдері

Ауызша таби?и тілмен сипаттау т?сілі: – алгоритмде оындалатын ?рекеттер таби?и тілмен сипатталады. ?асиеті: жалпы ?атынасты?ы, сипаттауді кез келген д?режеде дискретті ?адамдар?а б?лу м?мкіндігі. Кемшілігі: бірм?нді т?сініктілігіні? кемуі, программа?а ауысу?а ?иынды?ы.

  • Жасанды алгоритмдік-формулалы? тілде сипаттау т?сілі –  ол, бір сала?а келтірілген, на?ты ережелер мен та?балау ж?йесі аны?тал?ан жасанды тілді ?олдану ар?ылы алгоритмді ??ру.
  • Графикалы?, блок-схема т?рінде сипаттау т?сілі – ??рылымдан?ан схема тілін ?олдану. Есепті? шы?ару кезе?дері ?рекеттерге с?йкес графикалы? жеке блоктармен бейнеленеді. ?р ?ректті? ?зіні? графикалы? бейнесі белгіленген. Мысалы: т?ртб?рыш – есептеу ?рекеті, ромб – шартты тексеру, т.б.





Квадрат те?деуді шешу блок-схемасы:

 Алгоритмдеуді? негізгі бас?ару ??рылымдары

Алгоритмдегі ?рекеттер ?зіні? жазылу ретіне с?йкес тізбектеліп  немесе белгілі бір шарт?а байланысты тарма?талып  ия ?айталанып орындалады. Я?ни, алгоритмдегі ?рекеттерді? орындалу т?ртібі белгілі бір н?с?аулар бойынша бас?арылады.

Осындай н?с?ауларды бас?ару ??рылымдары деп атайды. Бас?ару ??рылымдарыны? негізгі ?ш т?рі бар:

Тізбекті ??рылымды – алгоритмні? командалары ?зіліссіз тізбекпен, бірінен кейін бірі орындалады. ?детте формула бойынша есептеуді ?йымдастыру?а ?олданылады.

Тарма?талу ??рылымды –  алгоритмде ?детте, логикалы? шартты тексеру блогы болады. Егер шарт орындалса, онда ерекеттер тізбегіні? бір тарма?ы орындалады, ?йтпесе екінші тарма?ы орындалады.

?айталау немесе циклды? ??рылымды – алгоритмде «цикл денесі» деп аталатын ?рекеттер тізбегі, белгілі бір шарт бойынша к?п рет ?айталанылады. Циклды? алгоритмдік ??рылымдарды? ?ш типі белгілі.

Олар: алды??ы шартты ?зірше циклы, кейінгі шартты Дейін циклы ж?не параметрлі циклдік ??рылым.





Схемада тізбекті ж?не тарма?талу ??рылымдарымен ?атар, алды??ы ж?не кейінгі шарттар бойынша циклды? алгоритмді ?ымдастыру схемалары к?рсетілген:

Мысалы: N! факториал м?нін есептеуді? ауызша алгортимі мен блок схемасын ??ру керек. N! функциясы I – ден N-ге дейінгі натурал сандарды? к?бейтіндісі: N! = 1*2*3*…*N; ! – белгісі факториал деп о?ылады.

Шешімі. Алгоритм Дейін циклдік ??рылымды  ?олданып ?йымдастырыл?ан:

алг  факториал          { алг ?ызметші с?зі, аты}   

о?у N              { N м?нін компьютерге енгізу}

k := 1; r := 1    {k–санауыш, r–н?тиже; }

  1. r := r*k                 {r! есептеп, ?айта меншіктеу}
  2. k := k + 1  {?р цикл сайын 1-ге ?сіру}
  3. егер k<= n  ?ту 3 {шартты тексеру}
  4. жазу  “n!= ”, r     {n!=    r  м?нін шы?ару}
  5. со?ы                                {есептеуді ая?тау}

Егер алгоритмде ?айталану саны алдын ала белгілі процессті ?йымдастыру ?ажет болса, онда параметрлі цикл ?олданылады. Ондай алгоритмде цикл параметріні? бастап?ы м?ні, со??ы м?ні ж?не ?адамы алдын ала ай?ын болады. 

. Шамалармен ж?мыс жасау алгоритмдері

Шама — ол, ?зіні? аты, типі ж?не бар жеке информациялы? объект.

Я?ни, шамалар?а ал?аш?ы берілімдер (ал?аш?ы информациялар) ж?не н?тиже берілімдер (??дегеннен кейінгі информация) жатады. Б?л жа?дайда информацияны? хабары шаманы?  есімі ретінде, ал  информацияны? мазм?ны шаманы?  м?ні  ретінде ?арастырылады.

Шамалар, ?здеріні? есімдеріне м?ндер беру т?сіліне байланысты т?ра?ты  шама ж?не айнымалы шама болып екіге б?лінеді.

Т?ра?ты шама (константа) алгоритмні? орындалу барысында ?з м?нін ?згертпейді. Т?ра?ты шама ?зіні? меншікті м?німен (мысалы 10, 3.5 сандары) немесе символикалы? атымен (p саны) белгіленеді. 

Демек, т?ра?ты шама?а атау берген кезде оны? м?ні бірге аны?талады. М?німен бірге оны? типі де белгілі болады. Мысалы, 1, 3 ж?не 5 цифрларынан ??рыл?ан 135 тізбегін т?ра?ты шаманы? атауы деп ?арастырса?, онда б?л шаманы? м?ні "бір ж?з отыз бес" деген б?тін сан болады. Ал 3.5 тізбегі т?ра?ты шаманы? атауы, типі на?ты сан бол?аны.

Осылардан мынадай т?жырым шы?ады:

Т?ра?ты шаманы?  есімі,  м?ні ж?не типі ?згермейді, оларды? барлы?ы бір мезгілде аны?талады.

Айнымалы шамалар  – алгоритмні? орындалу барысында, м?ндері ?згертетін шамалар.

Программалауда айнымалы ?те ма?ызды ??ым,  негізгі объектісі болып табылады. Айнымалыны программалауда, информацияны? элементін са?тайтын, айнымалыны?  атымен та?баша ілінген ж?шік деп елестетуге болады. Программа орындал?анда осы ж?шікті? м?ні ?згеріп отырады.

Айнымалы – ол, айма?, компьютер жадысыны? ?яшы?ы.

Программада ?олданылатын ?р бір айнымалыны? (?яшы?ты?) аты болу?а тиіс. Информатикада айнымалы шама?а атау беру ?шін идентификатор деген ??ымды пайдаланады.

Идентификатор (атау, біркелкілегіш) - ?ріптен басталатын ж?не ?ріптер мен цифр­лардан ??рал?ан ?зынды?ы шектелген тізбекті айтады. Айнымалы шамалар символды? аттармен белгіленеді. (D, X, Y, S, V, NM, K1, т.с.с.).

Мысалдар:

1)   D - идентификатор

2)   XI - идентификатор

3)   K12C - идентификатор

4)   1Y - идентификатор  емес, себебі цифрдан басталып т?р.

5)   M+N идентификатор емес, себебі ішінде арнаулы та?ба "+" бар.

6)   (R - идентификатор емес, себебі арнаулы та?ба "(" –дан басталады.

Шаманы? м?ні ?зіні? типімен сипатталады.

Шаманы? типі – шаманы? ?абылдай алатын м?ндер жиынын ж?не  осы шамамен орындау?а болатын ?рекеттер жиынын аны?тайды.

Шаманы? негізгі типтері: б?тін, на?ты, символды?, логикалы?.

?рнек – шамалармен жасалатын ?рекеттер тізбегін аны?тайтын жазба. ?рнекте константалар, айнымалылар, амалдарды? белілері,  функциялар жазылады. 

Мысалы: C+D;          8 * A-B;          N + M- sin(X).

Меншіктеу командасы - алгоритмді орындаушыны? командасы, оны? орындалу н?тижесінде айнымалы жа?а м?н ?абылдайды. Команданы? форматы:

<айнымалыны? аты> := <?рнек>

Меншіктеу командасыны? орындалу т?ртібі: 1) алдымен команданы? о? жа?ында?ы ?рнек есептеледі; 2) одан кейін, шы??ан н?тиже айнымалы?а меншіктеледі. 

?детте, айнымалы шаманы? м?ніні? типі ?згермеуі тиіс. Ал олай болма?ан жа?дайда, осы шаманы ??деу кезінде к?п, м?мкін болатын шешуі кате шы?атын, ?иынды?тар пайда болады. Сонды?тан, айнымалыны? типіне, ?рнекті? типі с?йкес келуі керек.

Ескерту: «меншіктеу» := белгісі, арнайы «те?» = белгісінен айырмашылы?ы болу ?шін енгізілген. Себебі, айнымалыны? ??ымына байланысты, «меншіктеу» ж?не «те?» дегеніміз бірдей н?рселер емес.

1 мысал.  D айнымалысына 18 м?ні меншіктелсін. Мына D:= 2*D – 1 меншіктеу командасы орындал?аннан кейін D айнымалысы ?андай м?н ?абылдайды.

2 мысал.  X ж?не Y айнымалыларыны? м?ндерін, ?осымша айнымалыны ?олданып ауыстыратын меншіктеу командалар тізбегін жазу керек.

Шешімі. Есепті шешу ?шін ?осымша Z айнымалысы керек. Ізсалу кестесінде X=3, Y=7 м?ндері ?шін алгоритмні? орындалуы к?рсетілген:

Алгоритмі

X

Y

Z

3

7

-

Z:= X

3

7

3

X:= Y

7

7

3

Y:= Z

7

3

3

3 мысал.  X ж?не Y айнымалыларыны? м?ндерін  ?осымша айнымалыны ?олданбай ауыстыратын меншіктеу командалар тізбегін жазу керек.

Шешімі. Ізсалу кестесінде есепті шешуге ба?ыттал?ан меншіктеу командалар тізбегі, X=3, Y=7 м?ндері ?шін алгоритмні? орындалуы к?рсетілген:

Алгоритмі

X

Y

3

7

X:= X-Y

-4

7

Y:= X+Y

-4

3

X:= Y-X

7

3

Просмотр содержимого документа
«Алгоритмні? негізгі ??ымдары 9 сынып»

АЛГОРИТМДЕУДІҢ НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАРЫ


Жоспары.

І. Алгоритм ұғымы және оның қасиеттері.

ІІ. Алгоритмдеу және програмалау кезеңдері.

ІІІ. Алгоритмді сипаттау, көрсету тәсілдері.

ІV. Шамалармен жұмыс істеу алгоритмдері.

I. Алгоритм ұғымы және оның қасиеттері

Адам мен компьютер арасындағы тіл қатысу, хабар алысу әрекеттері тек алгоритм арқылы ғана іске асырылады. Сондықтан, есептеуді, меңгергісі келген адам, алдымен, алгоритм сөзі мен сол ұғымның мән, мағынасын терең білуі қажет.

Тарихтан: Алгоритм сөзі ғылымға Орта Азияның көне тарихынан мәлім Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми (783-850 ж. шамасы) деген әйгілі математиктің есімі мен еңбегіне байланысты енген.

Хорезмдік Мұхаммед Мұса ұлы өзінің «Үнді хисабы туралы кітап» деген еңбегінде кез келген N санды бұл күнде үнді-араб цифрлары деп атап жүрген 0,1,2,...,9 түріндегі он белгілемер арқылы өрнектеп жазу ережесін баяндайды. Сонымен қатар, ол осылайша жазылған сандарға қолданылатын амалдарды орындау ережелеріне тоқталады.

Европа елдері XII-XIII ғасырларда Мұхаммед әл-Хорезмидің аталмыш кітабы арқылы алғаш танысады. Мұхаммед кітабындағы әрбір ереже «әл-Хорезми айтқан» (латынша: Dixit Algorizmi) деген кіріспе сөзден басталады. Кейін Европа халықтары тілінде бұл алгоритм немесе алгорифм болып қалыптасқан. (Бұл дерек Қ. Нұрсұлтанов – «Дискретті математикалық логика» кітабынан алынды).

Алгоритмдегеніміз алға қойылған мақсатқа жету немесе берілген есепті шешу бағытында орындаушыға (адамға, ЭЕМ – ң процессоры сияқты автоматқа) біртіндеп қандай әрекеттер жасау керектігін түсінікті түрде әрі дәл көрсететін нұсқаулар тізбегі.

Алгоритмді орындаушы - ол, айқындалған әрекеттер жиынын орындай алатын адам немесе автомат немесе робот.

Алгоритмнің командасы – ол, бір ғана әрекет жасауға арналған бұйрық.

Орындаушының командалар жүйесі (ОКЖ) – ол, орындаушының атқара алатын барлық командалар жиынтығы.

Алгоритмнің формалды орындалуы – деп, орындаушы есептің мағнасын білмеседе, дайын алгоритмнің командаларын бұлжытпай бірінен кейін бірін орындап, сол есептің нәтижесін шығару.

Алгоритмнің қасиеттері:

Алгоритмнің нәтижелілігі (шектілігі) – саны шектеулі реттелген нұсқауларды орындап аяқтағанда тиянақты бір нәтижеге жеткізуге тиіс.

Алгоритмнің жаппайлығы (бірдейлігі) – алгоритм аққұла бір есеп қана емес, сондай бүкіл бір есептер класындағы кез келген есептің шешімін табуға жарамды болуы тиіс.

Алгоритмнің дискреттілігі – қарастырылып отырған информацияны өңдеу процессі ретімен жазылған тізбектің жеке-жеке бөліктерінен тұруы тиіс.

Алгоритмнің түсініктілігі – орындаушыға (адам, ЭЕМ) нұсқаулар жүйесі арқылы жазылған алгоритмді түсініп, орындай алатын болуы керек.

Алгоритмнің анықтылығы – алгоритмнің нұсқаулары бірмәнді түсінік беруге тиіс. Алгоритмде орындалатын қажеттті әрекеттер тізбегі орындаушыға дәл көрсетіліп жазылуы керек.

II. Алгоритмдеу және програмалау кезеңдері

ЭЕМ–де информацияны өңдеу процессінде тек алгоритм құруды ғана емес, информацияның мазмұнын зерттеуден бастап, оның өңдеу қорытындысын тапқанға дейін өтетін барлық кезеңдерді барынша қадағалап, бір кезеңде қате кетсе, оны дұрыстап отыру керек.

Бұл кезеңдер:

  1. Есептің қойылымын, яғни мазмұнын зерттеу.

  2. Есептің шешу әдісін таңдау және математикалық үлгісін (моделін) жасау.

  3. Өңдеу алгоритмін дайындау.

  4. Программа құру.

  5. Программаны тестілеу және жөндеу.

  6. ЭЕМ-де программаны орындау.

  7. Нәтижені талдау.

Мысалы: Квадрат теңдеудің түбірлерін табу алгоритімін құру керек.

Бірінші кезең: теңдеудің ax2 + bx + c = 0 формуласын жазамыз, мүндағы a, b. с – алғашқы берілгендер, кез келген сандар, және a  0. Нәтиже: теңдеудің түбірлерінің мәндері – x1 және x2 деп белгілейік.

Екінші кезең: Квадрат теңдеулерді шешу алгоритмі барлық жағдайды ескеруге тиіс.

Дискриминантты есептеуден бастайық: D = b2- 4ас. Енді квадрат теңдеудің түбірлерінің саны дискриминанттың таңбасына байланысты болғандықтан екі жағдайды қарастыру қажет:

Егер D

Егер D  0 болса, онда екі нақты түбірлері болады, оларды есептеу формулалары:





Бұл кезеңде, D=0 болған жағдайында түбірлері тең болатыны онша маңызды емес.

Үшінші кезең: ауызша есептеу алгоритімін құрайық:

  1. Нақты a, b. с мәндерін енгізу;

  2. D –дискриминанттың мәнін D = b2 — 4ас формуласы бойынша есептеу;

  3. Егер D

  4. Егер D  0 болса, онда түбірлердің мәнін формулалар бойынша есептеу.

III. Алгоритмді сипаттау, көрсету тәсілдері

Ауызша табиғи тілмен сипаттау тәсілі: – алгоритмде оындалатын әрекеттер табиғи тілмен сипатталады. Қасиеті: жалпы қатынастығы, сипаттауді кез келген дәрежеде дискретті қадамдарға бөлу мүмкіндігі. Кемшілігі: бірмәнді түсініктілігінің кемуі, программаға ауысуға қиындығы.

  • Жасанды алгоритмдік-формулалық тілде сипаттау тәсілі – ол, бір салаға келтірілген, нақты ережелер мен таңбалау жүйесі анықталған жасанды тілді қолдану арқылы алгоритмді құру.

  • Графикалық, блок-схема түрінде сипаттау тәсілі – құрылымданған схема тілін қолдану. Есептің шығару кезеңдері әрекеттерге сәйкес графикалық жеке блоктармен бейнеленеді. Әр әректтің өзінің графикалық бейнесі белгіленген. Мысалы: төртбұрыш – есептеу әрекеті, ромб – шартты тексеру, т.б.


К
вадрат теңдеуді шешу блок-схемасы:

Алгоритмдеудің негізгі басқару құрылымдары

Алгоритмдегі әрекеттер өзінің жазылу ретіне сәйкес тізбектеліп немесе белгілі бір шартқа байланысты тармақталып ия қайталанып орындалады. Яғни, алгоритмдегі әрекеттердің орындалу тәртібі белгілі бір нұсқаулар бойынша басқарылады.

Осындай нұсқауларды басқару құрылымдары деп атайды. Басқару құрылымдарының негізгі үш түрі бар:

Тізбекті құрылымды – алгоритмнің командалары үзіліссіз тізбекпен, бірінен кейін бірі орындалады. Әдетте формула бойынша есептеуді ұйымдастыруға қолданылады.

Тармақталу құрылымды – алгоритмде әдетте, логикалық шартты тексеру блогы болады. Егер шарт орындалса, онда ерекеттер тізбегінің бір тармағы орындалады, әйтпесе екінші тармағы орындалады.

Қайталау немесе циклдық құрылымды – алгоритмде «цикл денесі» деп аталатын әрекеттер тізбегі, белгілі бір шарт бойынша көп рет қайталанылады. Циклдық алгоритмдік құрылымдардың үш типі белгілі.

Олар: алдыңғы шартты Әзірше циклы, кейінгі шартты Дейін циклы және параметрлі циклдік құрылым.

С
хемада тізбекті және тармақталу құрылымдарымен қатар, алдыңғы және кейінгі шарттар бойынша циклдық алгоритмді ұымдастыру схемалары көрсетілген:

Мысалы: N! факториал мәнін есептеудің ауызша алгортимі мен блок схемасын құру керек. N! функциясы I – ден N-ге дейінгі натурал сандардың көбейтіндісі: N! = 1*2*3*…*N; ! – белгісі факториал деп оқылады.

Шешімі. Алгоритм Дейін циклдік құрылымды қолданып ұйымдастырылған:

алг факториал { алг қызметші сөзі, аты}

оқу N { N мәнін компьютерге енгізу}

k := 1; r := 1 {k–санауыш, r–нәтиже; }

  1. r := r*k {r! есептеп, қайта меншіктеу}

  2. k := k + 1 {әр цикл сайын 1-ге өсіру}

  3. егер kөту 3 {шартты тексеру}

  4. жазу “n!= ” , r {n!= r мәнін шығару}

  5. соңы {есептеуді аяқтау}







Егер алгоритмде қайталану саны алдын ала белгілі процессті ұйымдастыру қажет болса, онда параметрлі цикл қолданылады. Ондай алгоритмде цикл параметрінің бастапқы мәні, соңғы мәні және қадамы алдын ала айқын болады.

. Шамалармен жұмыс жасау алгоритмдері

Шама — ол, өзінің аты, типі және бар жеке информациялық объект.

Яғни, шамаларға алғашқы берілімдер (алғашқы информациялар) және нәтиже берілімдер (өңдегеннен кейінгі информация) жатады. Бүл жағдайда информацияның хабары шаманың есімі ретінде, ал информацияның мазмүны шаманың мәні ретінде қарастырылады.

Шамалар, өздерінің есімдеріне мәндер беру тәсіліне байланысты тұрақты шама және айнымалы шама болып екіге бөлінеді.

Тұрақты шама (константа) алгоритмнің орындалу барысында өз мәнін өзгертпейді. Тұрақты шама өзінің меншікті мәнімен (мысалы 10, 3.5 сандары) немесе символикалық атымен ( саны) белгіленеді.

Демек, түрақты шамаға атау берген кезде оның мәні бірге анықталады. Мәнімен бірге оның типі де белгілі болады. Мысалы, 1, 3 және 5 цифрларынан қүрылған 135 тізбегін түрақты шаманың атауы деп қарастырсақ, онда бүл шаманың мәні "бір жүз отыз бес" деген бүтін сан болады. Ал 3.5 тізбегі түрақты шаманың атауы, типі нақты сан болғаны.

Осылардан мынадай түжырым шығады:

Тұрақты шаманың есімі, мәні және типі өзгермейді, олардың барлығы бір мезгілде анықталады.

Айнымалы шамалар – алгоритмнің орындалу барысында, мәндері өзгертетін шамалар.

Программалауда айнымалы өте маңызды ұғым, негізгі объектісі болып табылады. Айнымалыны программалауда, информацияның элементін сақтайтын, айнымалының атымен таңбаша ілінген жәшік деп елестетуге болады. Программа орындалғанда осы жәшіктің мәні өзгеріп отырады.

Айнымалы – ол, аймақ, компьютер жадысының ұяшығы.

Программада қолданылатын әр бір айнымалының (ұяшықтың) аты болуға тиіс. Информатикада айнымалы шамаға атау беру үшін идентификатор деген үғымды пайдаланады.

Идентификатор (атау, біркелкілегіш) - әріптен басталатын және әріптер мен цифр­лардан құралған үзындығы шектелген тізбекті айтады. Айнымалы шамалар символдық аттармен белгіленеді. (D, X, Y, S, V, NM, K1, т.с.с.).

Мысалдар:

  1. D - идентификатор

  2. XI - идентификатор

  3. K12C - идентификатор

  4. 1Y - идентификатор емес, себебі цифрдан басталып түр.

  5. M+N идентификатор емес, себебі ішінде арнаулы таңба "+" бар.

  6. (R - идентификатор емес, себебі арнаулы таңба "(" –дан басталады.

Шаманың мәні өзінің типімен сипатталады.

Шаманың типі – шаманың қабылдай алатын мәндер жиынын және осы шамамен орындауға болатын әрекеттер жиынын анықтайды.

Шаманың негізгі типтері: бүтін, нақты, символдық, логикалық.

Өрнек – шамалармен жасалатын әрекеттер тізбегін анықтайтын жазба. Өрнекте константалар, айнымалылар, амалдардың белілері, функциялар жазылады.

Мысалы: C+D; 8 * A-B; N + M- sin(X).

Меншіктеу командасы - алгоритмді орындаушының командасы, оның орындалу нәтижесінде айнымалы жаңа мән қабылдайды. Команданың форматы:

:=

Меншіктеу командасының орындалу тәртібі: 1) алдымен команданың оң жағындағы өрнек есептеледі; 2) одан кейін, шыққан нәтиже айнымалыға меншіктеледі.

Әдетте, айнымалы шаманың мәнінің типі өзгермеуі тиіс. Ал олай болмаған жағдайда, осы шаманы өңдеу кезінде көп, мүмкін болатын шешуі кате шығатын, қиындықтар пайда болады. Сондықтан, айнымалының типіне, өрнектің типі сәйкес келуі керек.

Ескерту: «меншіктеу» := белгісі, арнайы «тең» = белгісінен айырмашылығы болу үшін енгізілген. Себебі, айнымалының ұғымына байланысты, «меншіктеу» және «тең» дегеніміз бірдей нәрселер емес.

1 мысал. D айнымалысына 18 мәні меншіктелсін. Мына D:= 2*D – 1 меншіктеу командасы орындалғаннан кейін D айнымалысы қандай мән қабылдайды.

2 мысал. X және Y айнымалыларының мәндерін, қосымша айнымалыны қолданып ауыстыратын меншіктеу командалар тізбегін жазу керек.

Шешімі. Есепті шешу үшін қосымша Z айнымалысы керек. Ізсалу кестесінде X=3, Y=7 мәндері үшін алгоритмнің орындалуы көрсетілген:

Алгоритмі

X

Y

Z


3

7

-

Z:= X

3

7

3

X:= Y

7

7

3

Y:= Z

7

3

3

3 мысал. X және Y айнымалыларының мәндерін қосымша айнымалыны қолданбай ауыстыратын меншіктеу командалар тізбегін жазу керек.

Шешімі. Ізсалу кестесінде есепті шешуге бағытталған меншіктеу командалар тізбегі, X=3, Y=7 мәндері үшін алгоритмнің орындалуы көрсетілген:

Алгоритмі

X

Y


3

7

X:= X-Y

-4

7

Y:= X+Y

-4

3

X:= Y-X

7

3






Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Информатика

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 9 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Алгоритмні? негізгі ??ымдары 9 сынып

Автор: Бахманова Гулдана Сабырдин?ызы

Дата: 06.01.2016

Номер свидетельства: 272765

Похожие файлы

object(ArrayObject)#906 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(63) "по информатике тест для 6-го класса"
    ["seo_title"] => string(33) "poinformatikietiestdlia6ghoklassa"
    ["file_id"] => string(6) "266657"
    ["category_seo"] => string(11) "informatika"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "testi"
    ["date"] => string(10) "1450198899"
  }
}
object(ArrayObject)#928 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(126) "Алгоритм т?сiнiгi. Алгоритмнi? ?асиеттерi.  Алгоритмдi бейнелеу т?сiлдерi "
    ["seo_title"] => string(81) "alghoritm-tusinighi-alghoritmnin-k-asiiettieri-alghoritmdi-bieinielieu-t-sildieri"
    ["file_id"] => string(6) "177936"
    ["category_seo"] => string(11) "informatika"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1424754106"
  }
}
object(ArrayObject)#906 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(51) ""Паскаль- программалау тілі""
    ["seo_title"] => string(23) "paskalproghrammalautili"
    ["file_id"] => string(6) "302918"
    ["category_seo"] => string(11) "informatika"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1457346304"
  }
}
object(ArrayObject)#928 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(38) "Файл ж?не оны баптау. "
    ["seo_title"] => string(22) "fail-zh-nie-ony-baptau"
    ["file_id"] => string(6) "131647"
    ["category_seo"] => string(11) "informatika"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1416200973"
  }
}
object(ArrayObject)#906 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(7) "ОМЖ "
    ["seo_title"] => string(6) "omzh-1"
    ["file_id"] => string(6) "233763"
    ["category_seo"] => string(10) "matematika"
    ["subcategory_seo"] => string(12) "planirovanie"
    ["date"] => string(10) "1443203512"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства