kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Көбеюдің түрлері

Нажмите, чтобы узнать подробности

Көбеюдің түрлері: жыныссыз және жынысты көбею түрлерін таныстырдым. 

Просмотр содержимого документа
«Көбеюдің түрлері»

Организмдердің көбею формалары. Жыныссыз және жынысты көбею.

Организмдердің көбею формалары.

Жыныссыз және жынысты көбею.

Жыныссыз көбею. Жыныссыз көбею  — өсімдіктер мен жан-жануарлар ағзаларының бір бөлімінен өзі тәрізді жаңа ағзаның өсіп шығуы; ағзалардың жыныстық қарым-қатынассыз және  жыныстық жасушалардың  қатысуынсыз көбеюі. Ұрпақ таратудың өте ертеде қалыптасқан жолы болғандықтан жыныссыз көбею көбінесе біржасушалы ағзаларда кеңінен таралған бірақ кейбір көп жасушалы ағзаларға да тән:  саңырауқұлақтарда ,  өсімдіктерде ,  жануарларда  жатады. ЖЫНЫССЫЗ КӨБЕЮ ВЕГАТИВТІ ӨНІП ӨСУ БҮРШІКТЕНУ

Жыныссыз көбею.

Жыныссыз көбею  — өсімдіктер мен жан-жануарлар ағзаларының бір бөлімінен өзі тәрізді жаңа ағзаның өсіп шығуы; ағзалардың жыныстық қарым-қатынассыз және  жыныстық жасушалардың  қатысуынсыз көбеюі. Ұрпақ таратудың өте ертеде қалыптасқан жолы болғандықтан жыныссыз көбею көбінесе біржасушалы ағзаларда кеңінен таралған бірақ кейбір көп жасушалы ағзаларға да тән:  саңырауқұлақтардаөсімдіктердежануарларда  жатады.

ЖЫНЫССЫЗ

КӨБЕЮ

ВЕГАТИВТІ ӨНІП ӨСУ

БҮРШІКТЕНУ

Бүршіктену Бүршіктену  –  өсімдіктер  мен  жануарлардың  жыныссыз көбеюінің бір түрі. Б. кезінде аналық  организм  денесінде  бүршіктеніп , томпиған өсінді пайда болады да, одан жаңа ағза өсіп жетіледі. Ондай азғалар аналықтан бөлініп кетеді немесе жабысып қалады. Жануарлар арасында Б. жолымен көбейетіндер: кейбір қарапайымдылар, губкалар,  ішекқуыстылар , кейбір  құрттар , т.б. Ал өсімдіктерден кейбір  саңырауқұлақтар  (мыс., ашытқы саңырауқұлақ). Кейде Б. жолымен пайда болған азғалар бірінен-бірі бөлініп кетпей, біріккен тұтас  шоғыр  (колония) құрады (мыс., теңіз  гидроидтары  мен  маржан  полиптері). 

Бүршіктену

Бүршіктену  –  өсімдіктер  мен  жануарлардың  жыныссыз көбеюінің бір түрі. Б. кезінде аналық  организм  денесінде  бүршіктеніп , томпиған өсінді пайда болады да, одан жаңа ағза өсіп жетіледі. Ондай азғалар аналықтан бөлініп кетеді немесе жабысып қалады. Жануарлар арасында Б. жолымен көбейетіндер: кейбір қарапайымдылар, губкалар,  ішекқуыстылар , кейбір  құрттар , т.б. Ал өсімдіктерден кейбір  саңырауқұлақтар  (мыс., ашытқы саңырауқұлақ). Кейде Б. жолымен пайда болған азғалар бірінен-бірі бөлініп кетпей, біріккен тұтас  шоғыр  (колония) құрады (мыс., теңіз  гидроидтары  мен  маржан  полиптері). 

Бүршіктену арқылы көбейетін ағзалар. Ашытқы саңырауқұлағы Гидра

Бүршіктену арқылы көбейетін ағзалар.

Ашытқы саңырауқұлағы

Гидра

Вегативтік көбею. Құрылысы күрделі өсімдіктердің тамыры, сабағы және жапырағы арқылы, сонымен қатар саңырауқүлақ пен қына сияқты төменгі сатыдағылардың денесінің бір «тұтамы» арқылы көбеюін вегетативтік көбею дейді. Табиғатта өздігінен кездесетін вегетативтік көбею және адамның қолданатын өсіру тәсіліне байланысты болатын вегетативтік көбею деп өсімдіктердің көбеюін екіге бөледі. Табиғи вегетативтік көбею мен қолдан вегетативтік көбейтудің арасында айтарлықтай айырмашылық болмайды: табиғи вегетативтік көбею өз бетімен табиғатта кездесетін және сонымен қатар өсімдіктің регенерациялық қасиетіне негізделетін болса, ал екіншісі — табиғатта кездеспейді. Оған адам қолдан түрлі хирургиялық әдістерді қолдана отырып, адам өсімдіктерді өзі өсіреді немесе көбейтеді.

Вегативтік көбею.

Құрылысы күрделі өсімдіктердің тамыры, сабағы және жапырағы арқылы, сонымен қатар саңырауқүлақ пен қына сияқты төменгі сатыдағылардың денесінің бір «тұтамы» арқылы көбеюін вегетативтік көбею дейді. Табиғатта өздігінен кездесетін вегетативтік көбею және адамның қолданатын өсіру тәсіліне байланысты болатын вегетативтік көбею деп өсімдіктердің көбеюін екіге бөледі. Табиғи вегетативтік көбею мен қолдан вегетативтік көбейтудің арасында айтарлықтай айырмашылық болмайды: табиғи вегетативтік көбею өз бетімен табиғатта кездесетін және сонымен қатар өсімдіктің регенерациялық қасиетіне негізделетін болса, ал екіншісі — табиғатта кездеспейді. Оған адам қолдан түрлі хирургиялық әдістерді қолдана отырып, адам өсімдіктерді өзі өсіреді немесе көбейтеді.

Табиғи вегативті көбею. Жер жүзіндегі өсімдіктердің көбісі табиғатта вегетативтік жолмен көбейеді. Неғұрлым өсімдік төменгі сатыдағы болса, оның регенерациялық қасиеті, яғни жетіспейтін органдарын орнына, қалпына келтіру қабілеті соғүрлым күшті болады. Мысалы, бір клеткалы өсімдіктердің денесі бөлінудің нәтижесінде одан екі жас жасуша пайда болады да, бұлардың әрқайсысы өзінше дербес өсімдікке айналады. Немесе көп клеткалы және клеткаланбаған ірі балдырлардың, саңырауқұлақтардың денесінен кездейсоқ үзіліп қалған бөлігі де өзінше жеке өсімдікке айналып кетеді.

Табиғи вегативті көбею.

Жер жүзіндегі өсімдіктердің көбісі табиғатта вегетативтік жолмен көбейеді. Неғұрлым өсімдік төменгі сатыдағы болса, оның регенерациялық қасиеті, яғни жетіспейтін органдарын орнына, қалпына келтіру қабілеті соғүрлым күшті болады. Мысалы, бір клеткалы өсімдіктердің денесі бөлінудің нәтижесінде одан екі жас жасуша пайда болады да, бұлардың әрқайсысы өзінше дербес өсімдікке айналады. Немесе көп клеткалы және клеткаланбаған ірі балдырлардың, саңырауқұлақтардың денесінен кездейсоқ үзіліп қалған бөлігі де өзінше жеке өсімдікке айналып кетеді.

И.В.Мичурин Қолдан вегетативті көбейту.Адам әр түрлі әдістерді қолданып, өсімдіктерді өсіріп, көбейтеді. Көп таралғаны – телу. Телу түрлері бүршіктелу,қиылыстыра телу,өркен ұластыру.  Телу. Телу дегеніміз – бір өсімдіктің бүршігі бар бөлігін алып, екінші өсімдік денесіне ұластыру. Қазіргі кезде телуді трансплантация деп атайды. Яғни, өзінің тамырында өсіп тұрған өсімдікті телітуші, ал оған әкеліп ұластырылған бүршігі бар бөлікті телінуші деп атайды. Телітуші мен телінушінің әрқайсысын компонент дейді. Телу ісі нәтижелі шығу үшін, алдымен, әрбір компонентті сұрыптай білу қажет. Телінуші ретінде алынатын компонент жас, ауруға шалдықпаған, жемісі ірі және тәтті, т.б. болғаны дұрыс. Осындай қасиеттерін сұрыптап алып, орыс селекционері И.В.Мичурин телу жұмысын жүргізген. 

И.В.Мичурин

Қолдан вегетативті көбейту.Адам әр түрлі әдістерді қолданып, өсімдіктерді өсіріп, көбейтеді. Көп таралғаны – телу. Телу түрлері бүршіктелу,қиылыстыра телу,өркен ұластыру. Телу. Телу дегеніміз – бір өсімдіктің бүршігі бар бөлігін алып, екінші өсімдік денесіне ұластыру. Қазіргі кезде телуді трансплантация деп атайды. Яғни, өзінің тамырында өсіп тұрған өсімдікті телітуші, ал оған әкеліп ұластырылған бүршігі бар бөлікті телінуші деп атайды. Телітуші мен телінушінің әрқайсысын компонент дейді. Телу ісі нәтижелі шығу үшін, алдымен, әрбір компонентті сұрыптай білу қажет. Телінуші ретінде алынатын компонент жас, ауруға шалдықпаған, жемісі ірі және тәтті, т.б. болғаны дұрыс. Осындай қасиеттерін сұрыптап алып, орыс селекционері И.В.Мичурин телу жұмысын жүргізген. 

Бүршіктелу. Бүршіктелу  - телінушінің бүршігін телітушіге егу. Телітушінің бүршігін сүрек бөлімімен қосып Т əрпі секілді етіп кесіп алады, қабық қабатын сəл ашып, телінушінің сүрек бөлімімен қосып, алынған бүршігін қондырып, қабық қабатымен қаусырып жауып, мықтап байлап тастайды. Бүршіктелу жазда, көктемде жүргізіледі. Өркеннің жуандап өсуіне байланысты байлаған жіпті біртіндеп босатып отырады. Келесі жылы ғана байлаған жіпті алып тастайды. Жазда бүршіктелуге бұйыққан бүршікті алады. Жыл бойы кірігеді де, екінші жылы өсе бастайды. Бүршіктелу өркеннің төменгі өркендерінде жүргізіліп, қыста қармен жабылады не топырақпен көміледі. Екі өсімдіктің камбийлері кірігіп өскенде ғана бүршіктелу қабылданады.

Бүршіктелу.

Бүршіктелу  - телінушінің бүршігін телітушіге егу. Телітушінің бүршігін сүрек бөлімімен қосып Т əрпі секілді етіп кесіп алады, қабық қабатын сəл ашып, телінушінің сүрек бөлімімен қосып, алынған бүршігін қондырып, қабық қабатымен қаусырып жауып, мықтап байлап тастайды. Бүршіктелу жазда, көктемде жүргізіледі. Өркеннің жуандап өсуіне байланысты байлаған жіпті біртіндеп босатып отырады. Келесі жылы ғана байлаған жіпті алып тастайды. Жазда бүршіктелуге бұйыққан бүршікті алады. Жыл бойы кірігеді де, екінші жылы өсе бастайды. Бүршіктелу өркеннің төменгі өркендерінде жүргізіліп, қыста қармен жабылады не топырақпен көміледі. Екі өсімдіктің камбийлері кірігіп өскенде ғана бүршіктелу қабылданады.

Жынысты жолмен көбею. Аталық және аналық жыныс клеткаларының (гамета) өзара қосыла келіп , бір- бірімен ұрықтану нәтижесінде жаңа организмнің пайда болуын жыныстық жолмен көбею деп атайды. Жыныс клеткалары ұрықтанғаннан кейін пайда болатын клеткалар зигота деп аталады. Өсімдіктің жыныс клеткалары ұрықтана алмаса, ол клеткалар өсе алмайды, өліп қалады.        Балдырлар мен саңырауқұлақтардың кейбіреулері, қазіргі гүлді өсіміктердің бәрі де жыныстық жолмен көбейеді. Екі жыныс органдары  бір гүлде болса ,мұндай гүлді қос жынысты  немесе гермафродит деп атайды. Сондай ақ бір өсімдік түрінің бір гүлінде аналық, аталық жыныс органы жеке болса, мұны дара жынысты  гүлдер деп атайды.

Жынысты жолмен көбею.

Аталық және аналық жыныс клеткаларының (гамета) өзара қосыла келіп , бір- бірімен ұрықтану нәтижесінде жаңа организмнің пайда болуын жыныстық жолмен көбею деп атайды.

Жыныс клеткалары ұрықтанғаннан кейін пайда болатын клеткалар зигота деп аталады. Өсімдіктің жыныс клеткалары ұрықтана алмаса, ол клеткалар өсе алмайды, өліп қалады.

       Балдырлар мен саңырауқұлақтардың кейбіреулері, қазіргі гүлді өсіміктердің бәрі де жыныстық жолмен көбейеді. Екі жыныс органдары  бір гүлде болса ,мұндай гүлді қос жынысты  немесе гермафродит деп атайды. Сондай ақ бір өсімдік түрінің бір гүлінде аналық, аталық жыныс органы жеке болса, мұны дара жынысты  гүлдер деп атайды.


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Биология

Категория: Презентации

Целевая аудитория: 6 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Көбеюдің түрлері

Автор: Өсер Дина

Дата: 15.12.2016

Номер свидетельства: 369985

Похожие файлы

object(ArrayObject)#865 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(101) "?ры?тану.Г?лді ?сімдіктердегі ?ры?тануды? ерекшеліктері. "
    ["seo_title"] => string(69) "u-ryk-tanu-guldi-osimdiktierdieghi-u-ryk-tanudyn-ieriekshieliktieri-1"
    ["file_id"] => string(6) "197808"
    ["category_seo"] => string(9) "biologiya"
    ["subcategory_seo"] => string(11) "presentacii"
    ["date"] => string(10) "1428318482"
  }
}
object(ArrayObject)#887 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(33) "Ою-?рнекті? т?рлері"
    ["seo_title"] => string(20) "oiuorniektinturlieri"
    ["file_id"] => string(6) "298260"
    ["category_seo"] => string(12) "tehnologiyad"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1456311450"
  }
}
object(ArrayObject)#865 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(45) "Г?лді? ??рылысы (ашы? саба?)"
    ["seo_title"] => string(29) "guldin-k-u-rylysy-ashyk-sabak"
    ["file_id"] => string(6) "254066"
    ["category_seo"] => string(9) "biologiya"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1447692787"
  }
}
object(ArrayObject)#887 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(53) "Онтогенез - а?заны? жеке дамуы"
    ["seo_title"] => string(37) "ontoghieniez-ag-zanyn-zhiekie-damuy-1"
    ["file_id"] => string(6) "327936"
    ["category_seo"] => string(9) "biologiya"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1463511178"
  }
}
object(ArrayObject)#865 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(33) "A?заны?  жеке  дамуы"
    ["seo_title"] => string(24) "ag-zanyn-zhiekie-damuy-1"
    ["file_id"] => string(6) "327938"
    ["category_seo"] => string(9) "biologiya"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1463511440"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства