kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Ою-?рнекті? т?рлері

Нажмите, чтобы узнать подробности

Саба?ты? та?ырыбы: Ою - ?рнек т?рлері.

Саба?ты? ма?саты:
Білімділік: о?ушылар?а ою - ?рнек еріктілігін дамыту туралы толы? ма?л?мат беру;
Дамытушылы?: к?сіби ж?не жылдамды? да?дыларын дамыту, ал?ан білімдерін ?з бетінше ?олдана білуін ?ада?алау, эстетикалы? тал?амын ?алыптастыру;
Т?рбиелік: о?ушыларды осы ?нер т?рімен ?ызы?тыру, ??ыптылы??а, е?бекс?йгіштікке, с?лулы?ты ?абылдау сезімін ояту, эстетикалы? тал?амдылы??а т?рбиелеу.
Саба?ты? т?рі: аралас
Саба?ты? ?дісі: т?сіндіру, с?ра? - жауап, ?з бетінше сараманды? ж?мыс.
Саба?ты? к?рнекілігі: ?лгілер, дайын ою - ?рнек суреттері.
П?наралы? байланыс: сызу, бейнелеу ?нері, тарих

?йымдастыру кезе?і:
• О?ушылармен с?лемдесемін;
• О?ушыларды т?гендеймін;
• О?ушыларды? ??рал – жабды?тарын т?гендеу;
• О?ушыларды? зейіндерін саба??а аударту.

?й тапсырмасын тексеру.
?ткен та?ырыпты ?айталай отырып, о?ушылар?а та?ырып бойынша с?ра?тар ?ою.

Жа?а саба?
Ою - ?рнек, орнамент (лат. ornamentum – ?семдеу, с?ндеу) – ?р т?рлі заттарды (?й - іші м?ліктері, то?ыма б?йымдар, е?бек ??ралдары, ?ару - жара?), архитектуралы? ?имараттарды ?шекейлеуге арнал?ан, ж?йелі ыр?а?пен ?айталанып отыратын ?рі ?йлесімділікке ??рыл?ан ?рнек - на?ыштар.
Ою - ?рнек ісі тым ерте заманнан бастап - а? ?ол?неріні? барлы? т?ріне бірдей орта? ?семдеп ?шекейлеуді? негізі болып келді. Ою деген с?збен ?рнек деген с?зді? ма?ынасы бір. Б?л с?зді? ??ымында бір н?рсені ойып, кесіп алып жасау немесе екі затты оя кесіп ?июластырып жасау, бір н?рсені? бетіне ойып бедер т?сіру деген ма?ына жатады. Ал ?рнек дегеніміз ?р т?рлі ою, бедер, бейнені?, к?йдіріп, жалатып, бояп, батырып, ?алыптап істеген к?ркемдік т?рлерді?, ?шекейлерді? орта? атауы іспеттес. Сонды?тан к?бінесе ою - ?рнек деп ?осарланып айтыла береді.
?аза?стан аума?ында Ою - ?рнекті? е? ?арапайым элементтері Андронов д?уірінен жеткен к?не ?шекейлерінен бай?алады. М?ндай ?шекейлер “жал”, н?кте, ирек т?різдес болып келеді. Ою - ?рнек т?рлі геометриялы? пішіндерден ??ралып, зерлеу, д?некерлеу, оймалау, кестелеу, ??йма - жапсыру ?дістері ар?ылы жасалады. ?лтты? Ою - ?рнек к?біне ?зіне т?н белгілеріні? ж?йелерін ?аза? хал?ыны? ?алыптасуымен ?рі республиканы? ?азіргі аума?ын мекендеген Азияны? бас?а да халы?тары м?дениетімен ты?ыз байланыста дамыды. Б?л орта?асырлы? архитектуралы? ?имараттарда?ы к?геріс ж?не геометиялы? ою - ?рнектерден (Бабажы ?атын к?мбезі. 10 - 11 ?асырлар Айша - Бибі кесенесі, 11 - 12 ?асырлар, Ахмет Иасауи кесенесі, 13 - 14 ?асырлар т. б.) ай?ын к?рінеді.
Ою - ?рнек д?ст?рлі то?ыма ?нері ?лгісінде (гобелен, текемет, алаша, сырма?), кестеде (киім - кешек, т?рмысты? заттар), а?аш, м?йіз, с?йек, ?аныш, металл мен теріге ?рнек салу мейлінше жетілдіріле т?сті. ?аза? ою - ?рнегіні? негізгі т?рлері: геометриялы?, зооморфты? пен к?геріс ж?не ?иял - ?ажайып ?рнектер (бойт?марлар, аспан ?леміні? белгісі). Оларды? аса ма?ызды элементтері: ?ош?ар м?йіз, ??с та?дай, т?йе табан, ?ш жапыра?ты, бес жапыра?ты, т. б. Ою - ?рнекті? геометриялы? элементтері шаршы, ромбы, ж?лдызша т?рінде), сондай - а?, к?геріс ?рнектері (г?л, жапыра?, б?та? т?рінде) а?аш ??сатуда, ?сіресе ?й жи?азы мен ыдыс - ая?тарда, музыка аспаптары мен а?шылы? ?ару - ??ралдарында са?талып ?алды.
Ою - ?рнектерді? т?рлері.
«М?ЙІЗ» - ?аза? оюыны? е? к?не м?нері. Ою - ?рнекті? б?л элементі м?йізді мегзеуден шы??ан. «М?йіз» ою - ?рнек кейде ?са?, кейде ірі болып келеді. ?са? т?рлері а?аш, с?йек, м?йіз сия?ты н?зік ?ол?нер саласында ?олданады. Ірі т?рлері сырма?, текемет, алаша, кілем, с?улет ?нерінде сан т?рлі м?нерде ?олданылады.

«?ОСМ?ЙІЗ» ою - ?рнегі ?ойды?, ешкіні?, сиырды? екі м?йізін ?ана бейнелейді ж?не кейде «ыр?а?», кейде «ілмек» деп аталатын оюларды «?осм?йіз» дейді. ?й жи?аздары мен т?рмысты? заттарды, киім - кешек, ?ару - жара?тарды безендіру ?шін пайдаланатын ?ой, ешкі, сиыр, б??ы, марал сия?ты жануарларды? ?ос м?йізін бейнелейтін ою - ?рнек.

«АР?АРМ?ЙІЗ» деп аталатын ою - ?рнек ?ойды? м?йізін бейнелейтін оюды? т?рі. Б?л элемент «?ош?арм?йізге» ?те ??сас, біра?, о?ан ?ара?анда шиыршы?танып, тарма?ы одан к?бірек болып келеді (кілем, т?скиіз, сырма?, кесте, киім - кешек пен ?й жи?аздарында кездеседі).

«?ОШ?АРМ?ЙІЗ» ою - ?рнегі ?ойды? т?бесі мен екі жа??а иіріле т?скен м?йіз бейнесінде келіп, оны? ?олты? т?сынан ?оюды? ??ла?ын долбарлайтын та?ы бір шола? м?йіз т?різді екі буын шы?ып т?рады. Одан бай?а?ан адам?а ?ош?арды? т?мсы? бейнесі а??арылады. Текемет, сырма?, бас??р, алаша, кілем, был?ары, с?йек, а?аш, зергерлік б?йымдарды? барлы? т?рлерінде кездеседі.

«?ЫРЫ?М?ЙІЗ» ою - ?рнегі біріне - бірі жал?аса, тарма?тала ?осыл?ан, кеп м?йізден ??рал?ан ою - ?рнекті? бір т?рі. Ол к?бінесе д??гелек не т?ртб?рыш ішінде бейнеленеді, кейде б?та?ты? а?ашы т?різді тарма?талып, жайылып бейнеленеді. Бір - бірімен ?осыл?ан бірнеше тарма?ты к?п м?йізді оюлардан ??ралады

«СЫНЫ?М?ЙІЗ» морт сын?ан тік т?ртб?рыш жасап, т?рт рет ішке ?арай иіледі. Б?л ою - ?рнек кілемдерді, шилерді, бас??р мен алашаларды, сондай - а? ?р т?рлі ?алталарды безендіру ?шін пайдаланылады, ал сырт к?рінісі малды? сын?ан м?йізіне ??сайды.
«?РКЕШ» ою - ?рнегі т?йені? ?ос ?ркешін бейнелейді. Сырма?, текемет, т?скиіздерге салынатын ою - ?рнек композициясында к?бірек кездесетін элемент. ?аза? оюында мал мен а?ны? ?ос м?йізін, т?йені? ?ос ?ркешін, биені? ?ос емшегін бейнелеу тек симметриялы? тепе - те?дік ?шін ?ана емес, сонымен ?атар береке - бірлікті?, к?беюді? символын білдіреді.

«ШЫНЫГ?Л» ою - ?рнегі г?лді т?спалдап т?рады. Б?л ?рнек «т?ртайшы?», «итемшек» оюларына ??сас келеді. «Шыныг?л» ою - ?рнегі ай?а, м?йізге, жапыра??а ??сас элементтерден ??рал?ан.

«Г?Л» ою - ?рнегі г?л ?сімдігіні? барлы? т?рлерін т?спалдап т?рады. Б?л ?рнекті? т?рі ?ш жапыра?ты ою - ?рнектен басталып, он екі жапыра?ты ою - ?рнекке дейін ?ол?нер б?йымдарында кездеседі.
«ШЫТЫРМАН» ою - ?рнегі к?п жапыра?ты есімдік пен к?п тарма?ты м?йіз ж?не геометриялы? фигуралар аралас келетін к?рделі ?рнек. М?ндай ?рнектер заттарды? бетіне к?п тарма? болып желіленіп келуі б?тін бір сюжетті (жайлау, орман, жазы? дала, ке? сахара) мегзеп жасалады

«ТІС» ою - ?рнегі малды?, а?ны? тісіне ??сас, а??ара т?сті ша?па?тан ??ралатын, шахмат та?тасына ??сас ою - ?рнек. Кесте тігуде б?рыштарын ?арама - ?арсы т?йістіріп отыратын тік сыны? сирек тігістерді? ?рнегінде ?олданылады. М?ны «тіс», «иттіс» деп те атай береді.

«Б?РІК?З» ою - ?рнегі б?ріні? к?зін, ?ас?ырды? басын, ??ла?ын, сондай - а? «б?рі??ла?» деп аталатын жапыра?ты бейнелейді

Саба?ты ?орытындылау
О?ушылар б?гін біз ою – ?рнек туралы толы? ма?л?мат алды?. Сонымен мына с?ра?тар?а жауап бері?дер
• Ою – ?рнек дегеніміз не?
• Ою - ?рнекті? неше т?рін білесі?дер?
• Зергерлік б?йымдар?а к?бінесе ?андай ?рнектер пайдаланылады?
• Кілемде ?андай ою - ?рнектер басым?

О?ушы білімін ба?алау.
?й тапсырмасы. О?ып келу ж?не ою – ?рнекті ?а?аздан немесе матадан ?иып ?келу.

Просмотр содержимого документа
«Ою-?рнекті? т?рлері»

Сабақтың тақырыбы: Ою - өрнек түрлері.

Сабақтың мақсаты:
Білімділік: оқушыларға ою - өрнек еріктілігін дамыту туралы толық мағлұмат беру;
Дамытушылық: кәсіби және жылдамдық дағдыларын дамыту, алған білімдерін өз бетінше қолдана білуін қадағалау, эстетикалық талғамын қалыптастыру;
Тәрбиелік: оқушыларды осы өнер түрімен қызықтыру, ұқыптылыққа, еңбексүйгіштікке, сұлулықты қабылдау сезімін ояту, эстетикалық талғамдылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: аралас
Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ - жауап, өз бетінше сарамандық жұмыс.
Сабақтық көрнекілігі: үлгілер, дайын ою - өрнек суреттері.
Пәнаралық байланыс: сызу, бейнелеу өнері, тарих

Ұйымдастыру кезеңі:
• Оқушылармен сәлемдесемін;
• Оқушыларды түгендеймін;
• Оқушылардың құрал – жабдықтарын түгендеу;
• Оқушылардың зейіндерін сабаққа аударту.

Үй тапсырмасын тексеру.
Өткен тақырыпты қайталай отырып, оқушыларға тақырып бойынша сұрақтар қою.

Жаңа сабақ
Ою - өрнек, орнамент (лат. ornamentum – әсемдеу, сәндеу) – әр түрлі заттарды (үй - іші мүліктері, тоқыма бұйымдар, еңбек құралдары, қару - жарақ), архитектуралық ғимараттарды әшекейлеуге арналған, жүйелі ырғақпен қайталанып отыратын әрі үйлесімділікке құрылған өрнек - нақыштар.
Ою - өрнек ісі тым ерте заманнан бастап - ақ қолөнерінің барлық түріне бірдей ортақ әсемдеп әшекейлеудің негізі болып келді. Ою деген сөзбен өрнек деген сөздің мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір нәрсені ойып, кесіп алып жасау немесе екі затты оя кесіп қиюластырып жасау, бір нәрсенің бетіне ойып бедер түсіру деген мағына жатады. Ал өрнек дегеніміз әр түрлі ою, бедер, бейненің, күйдіріп, жалатып, бояп, батырып, қалыптап істеген көркемдік түрлердің, әшекейлердің ортаң атауы іспеттес. Сондықтан көбінесе ою - өрнек деп қосарланып айтыла береді.
Қазақстан аумағында Ою - өрнектің ең қарапайым элементтері Андронов дәуірінен жеткен көне әшекейлерінен байқалады. Мұндай әшекейлер “жал”, нүкте, ирек тәріздес болып келеді. Ою - өрнек түрлі геометриялық пішіндерден құралып, зерлеу, дәнекерлеу, оймалау, кестелеу, құйма - жапсыру әдістері арқылы жасалады. Ұлттық Ою - өрнек көбіне өзіне тән белгілерінің жүйелерін қазақ халқының қалыптасуымен әрі республиканың қазіргі аумағын мекендеген Азияның басқа да халықтары мәдениетімен тығыз байланыста дамыды. Бұл ортағасырлық архитектуралық ғимараттардағы көгеріс және геометиялық ою - өрнектерден (Бабажы қатын күмбезі. 10 - 11 ғасырлар Айша - Бибі кесенесі, 11 - 12 ғасырлар, Ахмет Иасауи кесенесі, 13 - 14 ғасырлар т. б.) айқын көрінеді.
Ою - өрнек дәстүрлі тоқыма өнері үлгісінде (гобелен, текемет, алаша, сырмақ), кестеде (киім - кешек, тұрмыстық заттар), ағаш, мүйіз, сүйек, ғаныш, металл мен теріге өрнек салу мейлінше жетілдіріле түсті. Қазақ ою - өрнегінің негізгі түрлері: геометриялық, зооморфтық пен көгеріс және қиял - ғажайып өрнектер (бойтұмарлар, аспан әлемінің белгісі). Олардың аса маңызды элементтері: қошқар мүйіз, құс таңдай, түйе табан, үш жапырақты, бес жапырақты, т. б. Ою - өрнектің геометриялық элементтері шаршы, ромбы, жұлдызша түрінде), сондай - ақ, көгеріс өрнектері (гүл, жапырақ, бұтақ түрінде) ағаш ұқсатуда, әсіресе үй жиһазы мен ыдыс - аяқтарда, музыка аспаптары мен аңшылық қару - құралдарында сақталып қалды.
Ою - өрнектердің түрлері.
«МҮЙІЗ» - қазақ оюының ең көне мәнері. Ою - өрнектің бұл элементі мүйізді мегзеуден шыққан. «Мұйіз» ою - өрнек кейде ұсақ, кейде ірі болып келеді. Ұсақ түрлері ағаш, сүйек, мүйіз сияқты нәзік қолөнер саласында қолданады. Ірі түрлері сырмақ, текемет, алаша, кілем, сәулет өнерінде сан түрлі мәнерде қолданылады.

«ҚОСМҮЙІЗ» ою - өрнегі қойдың, ешкінің, сиырдың екі мүйізін ғана бейнелейді және кейде «ырғақ», кейде «ілмек» деп аталатын оюларды «қосмүйіз» дейді. Үй жиһаздары мен тұрмыстық заттарды, киім - кешек, қару - жарақтарды безендіру үшін пайдаланатын қой, ешкі, сиыр, бұғы, марал сияқты жануарлардың қос мүйізін бейнелейтін ою - өрнек.

«АРҚАРМҮЙІЗ» деп аталатын ою - өрнек қойдың мүйізін бейнелейтін оюдың түрі. Бұл элемент «қошқармүйізге» өте ұқсас, бірақ, оған қарағанда шиыршықтанып, тармағы одан көбірек болып келеді (кілем, тұскиіз, сырмақ, кесте, киім - кешек пен үй жиһаздарында кездеседі).

«ҚОШҚАРМҮЙІЗ» ою - өрнегі қойдың төбесі мен екі жаққа иіріле түскен мүйіз бейнесінде келіп, оның қолтық тұсынан қоюдың құлағын долбарлайтын тағы бір шолақ мүйіз тәрізді екі буын шығып тұрады. Одан байқаған адамға қошқардың тұмсық бейнесі аңғарылады. Текемет, сырмақ, басқұр, алаша, кілем, былғары, сүйек, ағаш, зергерлік бұйымдардың барлық түрлерінде кездеседі.

«ҚЫРЫҚМҮЙІЗ» ою - өрнегі біріне - бірі жалғаса, тармақтала қосылған, кеп мүйізден құралған ою - өрнектің бір түрі. Ол көбінесе дөңгелек не төртбұрыш ішінде бейнеленеді, кейде бұтақтың ағашы тәрізді тармақталып, жайылып бейнеленеді. Бір - бірімен қосылған бірнеше тармақты көп мүйізді оюлардан құралады

«СЫНЫҚМҮЙІЗ» морт сынған тік төртбұрыш жасап, төрт рет ішке қарай иіледі. Бұл ою - өрнек кілемдерді, шилерді, басқұр мен алашаларды, сондай - ақ әр түрлі қалталарды безендіру үшін пайдаланылады, ал сырт көрінісі малдың сынған мүйізіне ұқсайды.
«ӨРКЕШ» ою - өрнегі түйенің қос өркешін бейнелейді. Сырмақ, текемет, тұскиіздерге салынатын ою - өрнек композициясында көбірек кездесетін элемент. Қазақ оюында мал мен аңның қос мүйізін, түйенің қос өркешін, биенің қос емшегін бейнелеу тек симметриялық тепе - теңдік үшін ғана емес, сонымен қатар береке - бірліктің, көбеюдің символын білдіреді.

«ШЫНЫГҮЛ» ою - өрнегі гүлді тұспалдап тұрады. Бұл өрнек «төртайшық», «итемшек» оюларына ұқсас келеді. «Шыныгүл» ою - өрнегі айға, мүйізге, жапыраққа ұқсас элементтерден құралған.

«ГҮЛ» ою - өрнегі гүл өсімдігінің барлық түрлерін тұспалдап тұрады. Бұл өрнектің түрі үш жапырақты ою - өрнектен басталып, он екі жапырақты ою - өрнекке дейін қолөнер бұйымдарында кездеседі.
«ШЫТЫРМАН» ою - өрнегі көп жапырақты есімдік пен көп тармақты мүйіз және геометриялық фигуралар аралас келетін күрделі өрнек. Мұндай өрнектер заттардың бетіне көп тармақ болып желіленіп келуі бүтін бір сюжетті (жайлау, орман, жазық дала, кең сахара) мегзеп жасалады

«ТІС» ою - өрнегі малдың, аңның тісіне ұқсас, аққара түсті шақпақтан құралатын, шахмат тақтасына ұқсас ою - өрнек. Кесте тігуде бұрыштарын қарама - қарсы түйістіріп отыратын тік сынық сирек тігістердің өрнегінде қолданылады. Мұны «тіс», «иттіс» деп те атай береді.

«БӨРІКӨЗ» ою - өрнегі бөрінің көзін, қасқырдың басын, құлағын, сондай - ақ «бөріқұлақ» деп аталатын жапырақты бейнелейді

Сабақты қорытындылау
Оқушылар бүгін біз ою – өрнек туралы толық мағлұмат алдық. Сонымен мына сұрақтарға жауап беріңдер
• Ою – өрнек дегеніміз не?
• Ою - өрнектің неше түрін білесіңдер?
• Зергерлік бұйымдарға көбінесе қандай өрнектер пайдаланылады?
• Кілемде қандай ою - өрнектер басым?

Оқушы білімін бағалау.
Үй тапсырмасы. Оқып келу және ою – өрнекті қағаздан немесе матадан қиып әкелу.


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Технология (девочки)

Категория: Уроки

Целевая аудитория: Прочее

Скачать
Ою-?рнекті? т?рлері

Автор: Ерасылова Фарида Куанышевна

Дата: 24.02.2016

Номер свидетельства: 298260

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства