Білім беру мен білім алуда?ы жа?а т?сілдер
?леуметтік-сындарлылы? т?р?ыдан білім беруді т?сіну (Vygotsky, 1978; Wood, 1998) осы
Ба?дарламада айтыл?ан «Білім беру мен білім алуды? жа?а т?сілдер» негізінде жатыр. Балалар
?зіні? т?сінігін ?зіндік зерттеулері мен ?леуметтік ?зара байланыс?а с?йкес ??ратын белсенді білім
алушылар болып табылады. «Диалог негізінде о?ыту ж?не о?у» (Mercer, 1995; Alexander, 2008),
метасана немесе «?алай о?у керектігін ?йрету» (Flavell, 1976; Vygotsky, 1978) деген атаулармен
танымал педагогикалы? т?сілдер ?леуметтік-сындарлылы? идеяларыны? ?азіргі заман?ы ма?ызды
т?сіндірмелері ретінде ?олданылады. Жеті модульдерді? барлы?ында ?арастырылатын идеяларды
білім беру мен білім алуды? жа?а т?сілдері деп санау?а болатынына ?арамастан, біз жа?а ?дістер
ретінде «Диалог ар?ылы о?ыту» мен «?алай о?у керектігін ?йретуді» ?ана ?арастырамыз, себе-
бі олар ?леуметтік-сындарлылы? к?з?арасымен ты?ыз байланысты. Диалог негізінде білім беру
мен білім алу о?ушыларды? ?зара с?хбаттасуы ж?не м??алім мен о?ушы арасында?ы диалогті?
ш?кірттерді? ?зіндік ой-пікірін ж?йелеуі мен дамытуына к?мектесетін амал екенін ме?зейді.
«?алай о?у керектігін ?йрету» немесе метасана о?ушылар?а о?уды ?з бетінше жал?астыра алатын
білім жинау жауапкершілігін т?сінуге ж?не оны ?з мойнына алу?а ?алай к?мектесуге болатынын
к?рсетеді
Алды??ы б?лімде білім беру – б?л жекеленген ??былыс немесе да?ды емес, ол о?ушыларды? о?у?а ?абілетін жа?сарту?а м?мкіндік беретін педагогикалы? тетіктерді? бірт?тас кешені деп ай?ындал?ан. Іске тартыл?ан педагогикалы? тетіктерді? ішінде мыналарды атап ?туге болады:
• білім беру негізін т?сіну, білім беру стильдерін назар?а алу ж?не ?мір бойы ?зін-?зі о?ытуды?
?ажеттілігін мойындау ж?не оны? ?дістерін та?дау;
• ойлану?а ж?йелі білім беру;
• ?зіні? шы?армашылы? таланттарын ж?не оларды барынша жа?сы пайдалану жолдарын
зерттеу ж?не аны?тау;
• о?у ?дерісі ?шін ж?не ?зін-?зі тану ?дісі ретінде о?уды жа?сы к?ру;
• тілді, есептеуді жа?сы игеру ж?не ке?істіктік ойлау ?абілетіні? болуы;
• санды? технологиялар саласында?ы жо?ары ??зыреттілік.
?алай о?у керектігін ?йрету
«Білім алуды ?йретуді?» ?оз?аушы к?ші «метатану» болып табылады. Бас?аша айт?анда, о?у
бар, біра? сонымен бірге білім алуды ?йрету де бар. Адамдар ойлау?а ?абілетті ж?не ойлау тура-
лы ойлану?а да ?абілетті. Тап осы сия?ты танымды? ?абілет бар да, сол сия?ты танымды да
тану да бар. «Метатану» деп индивид ?алай ойлайтынын, о?итынын ?ада?алау, ба?алау, ба?ылау
ж?не ?згерту ?абілетін т?сінеміз. Білім алуды ?йрету ?з бетімен о?уды ойластыру ж?не кейінгі о?у
?дерісінде м?ндай ойлауды? н?тижелерін саналы ?олдану ?дерісі ретінде сипаттау?а болады. Б?л
?дерісте м??алім о?ушы?а:
• білім міндеті ?оятын талаптарды т?сінуге;
• жеке ойлау ?дерістерін ж?не оларды? ж?мыс ?а?идаттарын зерттеуге;
• міндеттерді орындау стратегияларын ?зірлеуге ж?не ойластыру?а;
• на?ты міндет ?шін с?йкес келетін стратегияларды та?дау?а к?мектеседі.
Осы т?рт тарма?ты іске асыру ?шін о?ушылардан білім алуды ?йрену талап етіледі. М??алімдер,
?з кезегінде, ?зіні? саба? беруіне емес, о?ушыларды? о?у ептілігін дамыту?а назар аударуы тиіс.
Осы ма?сатта м??алім білім беру ортасын ??ру керек, соны? ар?асында о?ушылар а?паратты ен-
жар ?абылдамай, о?у ?дерісіне белсенді ?атысатын болады. ??гімеге ар?ау бол?ан б?лімні? негізгі
идеясы а?парат беріледі дегенге саяды, біра? білім мен т?сінік о?ушы бойында ?алыптасады, ал
м??алім – б?л ?дерісте к?мек к?рсететін жан.
Сыныпта «білім алуды ?йрету» білім ортасын ??ру
Сыныпта?ы о?у ?дерісіні? пайдасын ай?ындайтын негізгі факторлар мыналар: (1) балалар-
ды? білім алу ?дерісін т?сінуі; (2) нені о?у керектігін т?сінуі; (3) білім алу ?дерісін ?алай
??рылымдау туралы ??ым ?алыптасуы; (4) сонымен ?атар о?у н?тижелілігін ба?алау м?мкіндігін
игеруі
-нені о?ыту керек?
-О?ыту реттілігін ?алай ??рылымдау керек?
-Табысты бола білгендігі?ізді ?алай ба?алау керек?
-Балалар ?алай о?иды?
Сыныптар б?кіл білім беру ж?йесіні? жекелеген б?лшектері болып табылатынын ?мытпа?ан ж?н ж?не б?л байланыс о?у материалын ?зірлеу кезінде ескерілуі тиіс. Н?тижесінде о?ушылар ?здеріні? отбасы тарапынан ?олдау табады, сондай-а? мектепті? ішінде ж?не одан тыс жерлерде оларды? білім алу ?леуеті артады.
