kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы

Нажмите, чтобы узнать подробности

Саба?ты?  та?ырыбы:     Айтыс. «Біржан - Сара»  айтысы

Саба?ты?  ма?саты:

А)Білімділік – айтыс  ?нері  туралы  білім беру, айтыс  туралы  ойларын  тере?дету,  о?ушыларды  ізденімпаздылы??а, шы?армашылы??а деген  ынталарын  арттырып, білімдерін  ке?ейту.

?)Дамытушылы? – о?ушыларды? айтыс  туралы  білімдерін шы?армашылы??а жина?тап, ойлау  ?абілеттері мен тіл  байлы?тарын  молайту.

Б)Т?рбиелік – о?ушылар?а  айтысты?  ерекшеліктерін таныта  отырып,  шешен  с?йлей  білуге, ізеттілікке,  имандылы??а  т?рбиелеу.

Саба?ты?  т?рі:  Ашы?  саба?

?дісі:  т?сіндіру, с?йкестендіру  тест, ой ша?ыру, СТО, с?здік  ж?мыс,топтастыру м?тінмен ж?мыс

К?рнекілігі:  ?ш  би суреті, плакат, ?лестірмелі  ?а?аздар, слайд, кітаптар

П?наралы?  байланыс: ?нер, музыка

Саба?ты?  барысы:

I.?йымдастыру:

А)амандасу, т?гелдеу

?)назарларын  саба??а аудару

Б)екі  топ?а б?лу (Біржан, Сара)

II.?й тапсырмасын  с?рау:

Билерді?  шешендік  с?здерін  жина?тау, ?зінділер  жаттау

?й тапсырмасын  бекіту:

  1. «Атаны?  с?зі – а?ылды?  кені»  атты ойыны.

 Ойын талабы – берілген  би – шешендерді? с?здерін, суреттері мен аттарын топтастыру.

Т?ле би: 

Атадан  ?л туса игі,

Ата жолын  ?уса  игі.                                                    

?зіне  келер  ?ятын

?зі  біліп  т?рса игі.

Ж?зге  б?лінгендерді? – ж?зі  ?ара,

Ру?а  б?лінгендерді? – ??ру?а  асы??аны,

Ата?а  б?лінгендір  адыра  ?алады,

К?пті  ?орла?ан – к?мусіз  ?алады.

Хан азса – хал?ын  сатады,

Халы? азса – ханды??а таласады!

?азыбек би:      

?ркенім  ?ссін десе?,                           Тату  болса – а?айын жа?ын,

Кекшіл  болма –                                    А?ылшы болса – апайы?  жа?ын.

Кесапаты тиер  елі?е.                           Бауырмал болса  - іні? жа?ын,

Елім  ?ссін  десе?,                                 Алды?а  тарт?ан адал асын -

?ршіл  болма –                                      ?имас  жа?ын ?арындасы?.

?скені?ді ?шіресі?.                              Сыбайлас  болса – на?ашы?  жа?ын,

                                                                Адал болса – досы?  жа?ын.

                                                                Жан серігі? – жас  кезі?нен,

                                                                Б?рінен де – ?йелі?  жа?ын!

?йтеке би:         

Суалмайтын  суат жо?,

Тартылмайтын  б?ла? жо?.

??йры?ы  суда  т?рса да,

?урамайтын  ??ра? жо?.

Д?ние  деген  ф?ни б?л,

Баласы  жо?та  мият жо?.

Б?рінен  ?иын  сол екен,

Артында  ?ал?ан  шыра?  жо?!

  1. «С?йкестендіру» тест

«И?»,  «Жо?»  стратегиясы бойынша  ?йтеке би ?мірі  мен  шы?армашылы?ынан  не  білетіндерін  аны?тау

Р/с

?йтеке би ?мірі мен  шы?армашылы?ы

И?

Жо?

1.

?йтеке Байбек?лы  ?збекстанда  ?мірге  келген

+

2.

?йтеке ?алма? ханы ?о?тажымен кездескен

+

3.

?йтеке «?арлы?аш ?улие» атан?ан

+

4.

?йтеке 1667 жылы д?ниеге келген

+

5.

?йтеке – Ораз ?ажыны?  бесінші  ?рпа?ы

+

6.

?лы  ж?зді?  т?бе биі атан?ан

+

7.

?йтеке би:

«Елінен  айырыл?ан  ер ба?ытсыз,

Жерінен айырыл?ан  ел ба?ытсыз.

??дайым ондай  к?нді  ма?ан  к?рсетпегей!»     

+

III.Жа?а  саба?

«Ой ша?ыру» ?дісі:

Айтыс ?кілдеріні?  суретін  к?рсетіп  о?ушылардан ?андай  ?нер т?рі екенін с?рау

Айтыс – с?з таласы,  шешендік пен тап?ырлы?,  заман, ?о?ам, ?леумет  туралы  тол?аныстар.

Айтыс – ?аза?ты?  ауыз ?дебиетінде ерте заманнан келе жат?ан ?нер т?рі.

Айтыс – эпостан  г?рі на?ты ?мірге жа?ын  т?р?ан, мада?ы  мен сатирасы егіз  поэзия.

?аза?ты?  ауыз  ?дебиетінде  айтысты?  бірнеше  т?рі  бар:

1. Б?дік

2. Жар – жар

3. Жануарлар мен адамны?  айтысы

4.?лі мен тіріні?  айтысы

 5.Ж?мба?  айтыс

6.Салт айтысы – ?ыз бен жігіт айтысы,  а?ындар  айтысы,

7.Осы  к?нгі  айтыстар

«Біржан мен Сара» айтысы – ?зіні? ??рылысы жа?ынан болсын, к?ркемдігі жа?ынан болсын – ?аза?  а?ындар  айтысыны?  ішіндегі  ?здігі.

Біржан да, Сара да  к?пке м?лім, тарихта белгілі адамдар.

Біржан ?ожа??л?лы ?азіргі К?кшетау  облысы, Е?бекшілер ауданында 1834 жылы туылып, сол жерде 1897 жылы ?айтыс бол?ан.Бейіті Степняк ?аласыны? жанында.

Біржан  жас ша?ынан ?нге, ?ле?ге  ?уестенеді. ?нер  жолына  т?седі. Таби?и  талант иесі  к?п ?замай – а?   «?нші, а?ын, са Біржан» деген  ата??а  ие болды.

Сара Тастанбек?ызы ?азіргі Алматы  облысыны? А?су  ауданында  ту?ан. ?кесі ерте ?айтыс  болып, жастайынан  жо?шылы? тау?ыметін  тартады.

Сара жастайынан  сауы?шыл, домбырашы,  к?йші, ?нші, а?ындар ?ауымы ортасында ?седі.Он ?шінен домбыра  алып, ?нші ?ыз шаршы  топ?а  т?седі.

Белгілі  ?анша  ж?рт?а  атым – Сара,

Ішінен ер  ?апта?ай  шы?тым дара.

Домбыра ап, он ?шімнен  ?з с?йледім,

Келемін бір  с?рінбей жеке – дара.

«Біржан мен Сара» айтысыны? негізгі  ?зегі – сол кездегі  ?аза?  ?йелдеріні? ауыр т?рмысын к?зге елестетеді.

Б?л айтыс  1895 жылы Алматы  облысыны? ?апал – А?су ??ірінде Ешкі?лмес  тауыны?  баурайында  То?ыз??мала? мекенінде  Біржан  ?ожа??л?лы мен Сара Тастанбек?ызы арасында ?теді.

Кітаппен ж?мыс  -  о?улы?та  берілген м?ліметті о?ытып, талдау.

1.Біржан мен Сара айтысында ?андай  ?леуметтік  м?селе к?теріліп отыр?

2.Сараны?  ?з  бейнесін сипатта?анын  р?улы?тан  тауып бер

С?здік ж?мыс:

1.А?иы? – б?ркіт т??ымдасына  жататын, с???ар т?різді  ірі ??с.

2.Ал м?збала? – ол б?ркітті? жас м?лшеріні? бірі.
3.А? т?й?ын - с???ар, лашын
4.Ар?ыма? - ж?йрік ат
5.Наркескен - а? семсер, ?ткір ?ылыш

Сатылай-кешенді талдау:

«Біржан мен Сара» айтысы

  1. Т?рі:  айтыс
  2. Та?ырыбы: ?аза? ?йелдеріні? бас бостанды?ы
  3. ?деби жанры:  поэзия, айтыс.
  4. Басты кейіпкерлері: Біржан, Сара
  5. Те?еулер:  Біржан – а?иы?, м?збала??а, б?лб?л, б?йге атына, ке? ?олты?, жібек жо армы?а?, ?ыран?а; Сара – а? т?й?ын, тоты ??с, а?иы? б?лб?л, ар?ыма?, наркескен.
  6. Негізі т?йіні – сол кездегі ащы шынды?, шынайылы??а, адамгершілікке ша?ыру.

М?тінмен ж?мыс, ?деби  теориялы?  талдау

Біржан тобына:

К?рінсін Біржан сал?а ай  секілді

А? ??йры?  к??іл ашар шай секілді.

?сынса  ?ол жетпейтін ар?ыма?ым

Ар?ын?а баламаймын тай  секілді.

(Ирония – зілді кекесін – асыра  ма?тау)

Сара тобына:

Кісі емес ел  намысын ???андай – а?,

Ербиер елсіз  тау?а  шы??андай – а?.

Жиен??л  к?жірейіп  келер мен екен

Он мата ар?асына  ты??андай -  а?.

(Сарказм – ащы  мыс?ыл)

IV.?орытындылау:

Екі топтан  о?ушылар   саба?ты  ?орытындылайды

• Айтыс?а ерекше елді? к?з?арасы,
?аза?ты? сыйып жат?ан боз даласы.
Б?гінгі саба??а біз атсалысты?,
айтыс б?л екі а?ынны? с?з додасы.


• Біржан сал - ту?ан дара, а?ын дарын.
Арна?ан ал?алы елге татымды ?нін
Сара да бостанды??а шы?ты жырмен
Ежелден с?йген елміз а?ындарын


V. ?йге  тапсырма:

1.Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы туралы  т?сінік, ?зінді  жаттау

2. «Біржан – азамат а?ын,

      Сара – ?здік ?нер иесі» (шы?арма)

VI.Ба?алау

?нерді? ?лгісі б?л дара лайым,
Белсенді о?ушыны ба?алайын.
Саба?ты жыр жолымен ас?а?татып
?ош десіп, осымен до?арайын.
 

Просмотр содержимого документа
«Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы»

Сабақтың тақырыбы: Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы


Сабақтың мақсаты:

А)Білімділік – айтыс өнері туралы білім беру, айтыс туралы ойларын тереңдету, оқушыларды ізденімпаздылыққа, шығармашылыққа деген ынталарын арттырып, білімдерін кеңейту.

Ә)Дамытушылық – оқушылардың айтыс туралы білімдерін шығармашылыққа жинақтап, ойлау қабілеттері мен тіл байлықтарын молайту.

Б)Тәрбиелік – оқушыларға айтыстың ерекшеліктерін таныта отырып, шешен сөйлей білуге, ізеттілікке, имандылыққа тәрбиелеу.


Сабақтың түрі: Ашық сабақ

Әдісі: түсіндіру, сәйкестендіру тест, ой шақыру, СТО, сөздік жұмыс,топтастыру мәтінмен жұмыс

Көрнекілігі: үш би суреті, плакат, үлестірмелі қағаздар, слайд, кітаптар

Пәнаралық байланыс: өнер, музыка


Сабақтың барысы:

I.Ұйымдастыру:

А)амандасу, түгелдеу

Ә)назарларын сабаққа аудару

Б)екі топқа бөлу (Біржан, Сара)


II.Үй тапсырмасын сұрау:

Билердің шешендік сөздерін жинақтау, үзінділер жаттау


Үй тапсырмасын бекіту:

  1. «Атаның сөзі – ақылдың кені» атты ойыны.

Ойын талабы – берілген би – шешендердің сөздерін, суреттері мен аттарын топтастыру.

Төле би:

Атадан ұл туса игі,

Ата жолын қуса игі.

Өзіне келер ұятын

Өзі біліп тұрса игі.


Жүзге бөлінгендердің – жүзі қара,

Руға бөлінгендердің – құруға асыққаны,

Атаға бөлінгендір адыра қалады,

Көпті қорлаған – көмусіз қалады.

Хан азса – халқын сатады,

Халық азса – хандыққа таласады!




Қазыбек би:

Өркенім өссін десең, Тату болса – ағайын жақын,

Кекшіл болма – Ақылшы болса – апайың жақын.

Кесапаты тиер еліңе. Бауырмал болса - інің жақын,

Елім өссін десең, Алдыңа тартқан адал асын -

Өршіл болма – Қимас жақын қарындасың.

Өскеніңді өшіресің. Сыбайлас болса – нағашың жақын,

Адал болса – досың жақын.

Жан серігің – жас кезіңнен,

Бәрінен де – әйелің жақын!


Әйтеке би:

Суалмайтын суат жоқ,

Тартылмайтын бұлақ жоқ.

Құйрығы суда тұрса да,

Қурамайтын құрақ жоқ.

Дүние деген фәни бұл,

Баласы жоқта мият жоқ.

Бәрінен қиын сол екен,

Артында қалған шырақ жоқ!


  1. «Сәйкестендіру» тест

«Иә», «Жоқ» стратегиясы бойынша Әйтеке би өмірі мен шығармашылығынан не білетіндерін анықтау


Р/с

Әйтеке би өмірі мен шығармашылығы

Иә

Жоқ

1.

Әйтеке Байбекұлы Өзбекстанда өмірге келген

+


2.

Әйтеке қалмақ ханы Қоңтажымен кездескен


+

3.

Әйтеке «Қарлығаш әулие» атанған


+

4.

Әйтеке 1667 жылы дүниеге келген


+

5.

Әйтеке – Ораз қажының бесінші ұрпағы

+


6.

Ұлы жүздің төбе биі атанған


+

7.

Әйтеке би:

«Елінен айырылған ер бақытсыз,

Жерінен айырылған ел бақытсыз.

Құдайым ондай күнді маған көрсетпегей!»

+



III.Жаңа сабақ

«Ой шақыру» әдісі:

Айтыс өкілдерінің суретін көрсетіп оқушылардан қандай өнер түрі екенін сұрау


Айтыс – сөз таласы, шешендік пен тапқырлық, заман, қоғам, әлеумет туралы толғаныстар.

Айтыс – қазақтың ауыз әдебиетінде ерте заманнан келе жатқан өнер түрі.

Айтыс – эпостан гөрі нақты өмірге жақын тұрған, мадағы мен сатирасы егіз поэзия.


Қазақтың ауыз әдебиетінде айтыстың бірнеше түрі бар:

1. Бәдік

2. Жар – жар

3. Жануарлар мен адамның айтысы

4.Өлі мен тірінің айтысы

5.Жұмбақ айтыс

6.Салт айтысы – қыз бен жігіт айтысы, ақындар айтысы,

7.Осы күнгі айтыстар


«Біржан мен Сара» айтысы – өзінің құрылысы жағынан болсын, көркемдігі жағынан болсын – қазақ ақындар айтысының ішіндегі үздігі.

Біржан да, Сара да көпке мәлім, тарихта белгілі адамдар.

Біржан Қожағұлұлы қазіргі Көкшетау облысы, Еңбекшілер ауданында 1834 жылы туылып, сол жерде 1897 жылы қайтыс болған.Бейіті Степняк қаласының жанында.

Біржан жас шағынан әнге, өлеңге әуестенеді. Өнер жолына түседі. Табиғи талант иесі көп ұзамай – ақ «әнші, ақын, са Біржан» деген атаққа ие болды.


Сара Тастанбекқызы қазіргі Алматы облысының Ақсу ауданында туған. Әкесі ерте қайтыс болып, жастайынан жоқшылық тауқыметін тартады.

Сара жастайынан сауықшыл, домбырашы, күйші, әнші, ақындар қауымы ортасында өседі.Он үшінен домбыра алып, әнші қыз шаршы топқа түседі.

Белгілі қанша жұртқа атым – Сара,

Ішінен ер қаптағай шықтым дара.

Домбыра ап, он үшімнен өз сөйледім,

Келемін бір сүрінбей жеке – дара.


«Біржан мен Сара» айтысының негізгі өзегі – сол кездегі қазақ әйелдерінің ауыр тұрмысын көзге елестетеді.


Бұл айтыс 1895 жылы Алматы облысының Қапал – Ақсу өңірінде Ешкіөлмес тауының баурайында Тоғызқұмалақ мекенінде Біржан Қожағұлұлы мен Сара Тастанбекқызы арасында өтеді.



Кітаппен жұмыс - оқулықта берілген мәліметті оқытып, талдау.

1.Біржан мен Сара айтысында қандай әлеуметтік мәселе көтеріліп отыр?

2.Сараның өз бейнесін сипаттағанын рқулықтан тауып бер


Сөздік жұмыс:

1.Ақиық – бүркіт тұқымдасына жататын, сұңқар тәрізді ірі құс.

2.Ал мұзбалақ – ол бүркіттің жас мөлшерінің бірі.
3.Ақ тұйғын - сұңқар, лашын
4.Арғымақ - жүйрік ат
5.Наркескен - ақ семсер, өткір қылыш


Сатылай-кешенді талдау:

«Біржан мен Сара» айтысы

  1. Түрі:  айтыс

  2. Тақырыбы: Қазақ әйелдерінің бас бостандығы

  3. Әдеби жанры:  поэзия, айтыс.

  4. Басты кейіпкерлері: Біржан, Сара

  5. Теңеулер: Біржан – ақиық, мұзбалаққа, бұлбұл, бәйге атына, кең қолтық, жібек жо армығақ, қыранға; Сара – ақ тұйғын, тоты құс, ақиық бұлбұл, арғымақ, наркескен.

  6. Негізі түйіні – сол кездегі ащы шындық, шынайылыққа, адамгершілікке шақыру.

Мәтінмен жұмыс, әдеби теориялық талдау

Біржан тобына:

Көрінсін Біржан салға ай секілді

Ақ құйрық көңіл ашар шай секілді.

Ұсынса қол жетпейтін арғымағым

Арғынға баламаймын тай секілді.

(Ирония – зілді кекесін – асыра мақтау)

Сара тобына:

Кісі емес ел намысын ұққандай – ақ,

Ербиер елсіз тауға шыққандай – ақ.

Жиенқұл күжірейіп келер мен екен

Он мата арқасына тыққандай - ақ.

(Сарказм – ащы мысқыл)


IV.Қорытындылау:

Екі топтан оқушылар сабақты қорытындылайды

• Айтысқа ерекше елдің көзқарасы,
қазақтың сыйып жатқан боз даласы.
Бүгінгі сабаққа біз атсалыстық,
айтыс бұл екі ақынның сөз додасы.


• Біржан сал - туған дара, ақын дарын.
Арнаған алқалы елге татымды әнін
Сара да бостандыққа шықты жырмен
Ежелден сүйген елміз ақындарын


V. Үйге тапсырма:

1.Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы туралы түсінік, үзінді жаттау

2. «Біржан – азамат ақын,

Сара – үздік өнер иесі» (шығарма)


VI.Бағалау

Өнердің үлгісі бұл дара лайым,
Белсенді оқушыны бағалайын.
Сабақты жыр жолымен асқақтатып
Қош десіп, осымен доғарайын.









































№263 орта мектебі

















Ашық сабақ

Тақырыбы: Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы










Күні: 17.10.2015жыл

Сыныбы: 9

Пәні: Қазақ әдебиеті















2015-2016 оқу жылы


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 9 класс

Скачать
Айтыс. «Біржан - Сара» айтысы

Автор: Айниязова Г?л?аныс ?тепберген?ызы

Дата: 11.04.2016

Номер свидетельства: 317379

Похожие файлы

object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(84) "Саба?ты? та?ырыбы: Айтыс. «Біржан- Сара айтысы»."
    ["seo_title"] => string(38) "sabaktyntakyrybyaitysbirzhansaraaitysy"
    ["file_id"] => string(6) "296055"
    ["category_seo"] => string(7) "prochee"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1455903393"
  }
}
object(ArrayObject)#874 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(115) "?ыс?а мерзімді жоспар. «Біржан-Сара» айтысыны? тарихи негіздері"
    ["seo_title"] => string(69) "k-ysk-a-mierzimdi-zhospar-birzhan-sara-aitysynyn-tarikhi-nieghizdieri"
    ["file_id"] => string(6) "265175"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(12) "planirovanie"
    ["date"] => string(10) "1449853999"
  }
}
object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(34) "Біржан-Сара айтысы"
    ["seo_title"] => string(19) "birzhan_sara_aitysy"
    ["file_id"] => string(6) "361803"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1479897885"
  }
}
object(ArrayObject)#874 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(53) "Айтыс. «Біржан –Сара» айтысы"
    ["seo_title"] => string(22) "aitysbirzhansaraaitysy"
    ["file_id"] => string(6) "302417"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1457168322"
  }
}
object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(38) "«Біржан-Сара» айтысы"
    ["seo_title"] => string(21) "birzhan_sara_aitysy_2"
    ["file_id"] => string(6) "515566"
    ["category_seo"] => string(10) "literatura"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1561018378"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства