Дана да, дара да - Бауыржан

Саба?ты? та?ырыбы: Дана да, дара – Бауыржан. Ма?саты: Аты а?ыз?а айнал?ан халы? ?а?арманы Бауыржан Момыш?лыны? ?мірінен м?лімет бере отырып, жас ?рпа?ты? санасына ?лтты? рухты дарыту; аты а?ыз?а айнал?ан, ту?ан хал?ымызды? тарланы, ?аза?ты? біртуар перзентіні? есімін ?лы?тау, ?шпес ерлігін д?ріптеу; о?ушыларды Отанс?йгіштікке, ерлікке,е?бекс?йгіштікке т?рбиелеу. К?рнекілігі: интерактивті та?та, батырды? суреті, ?анатты с?здері, кітапшалар, шы?армалары. Кіріспе с?з (м??алім с?зі): - «Ж?ртым» деп ж?мылып, «елім» деп – езіліп ?ызмет ет», - деп артына ?шпес ?лы с?з ?алдыр?ан Бауыржан Момыш?лы – тау т?л?а. Оны? ?мір жолы с?рапыл со?ыс жылдарында?ы жан?иярлы? ерлігі, ?жеттілігі мен ?рлігі, ал?ырлы?ы мен к?регендігі – біле білгенге ?лы т?рбие. Батыр Б.Момыш?лы - алмас ?ылыштай ?ткір де ?айсар, дана да данышпан, шешен ?рі а?ын, «с?з ?адірін ?з ?адірі, ?з ?адірін ел ?адірі», - деп ба?ала?ан айбынды азамат. Б?гінгі сынып са?атымызды осы батыр атамыз Б.момыш?лыны? ?міріне, ?а?арманды?ы мен ?лтжандылы?ына, ойшылды?ы мен дарындылы?ын ерекшелейтін к?ркем бейнесіне арнаймыз. 1-о?ушы (?діл): Ту?ан жерім Мы?б?ла?, арналы А?сай, Ішсем суы татиды шекер, балдай ?ыз?алда?, ?алы? егіс, к?к жо?ырш?а Сенен арты? жер, шіркін, ?тер ?андай!?- деп ?зі жырла?андай Бауыржан Момыш?лы 1910 жылы 24 желто?санда Жамбыл облысы,Жуалы ауданы,Мы?б?ла? ауылында малшы отбасында д?ниеге келген. Бала Бауыржан к?пшіл, зерек, зерделі, ?айсар болып ?сті. Оны? себебі «Ертексіз ?скен бала рухани м?гедек адам»,-деп ?кесі Момыш пен ?жесі ?ызтумас Бауыржанды кішкентайынан ертек, а?ыз ??гімелерімен сусындатып, ?мірді? жа?сысы мен жаманын ажырата айта отырып т?рбиеледі. 2-о?ушы (?йгерім): Бауыржанны? ?з ?кесі Момыш еті тірі, ?олы шебер, к?кірегі ояу, к??ілі сергек, о?ымаса да то?ы?аны к?п, ?ле? шы?арып, жиын-той?а ?атысып, айтыс?а да т?скен а?ын адам, шымыр денелі, тере? ойлы жан бол?ан. Ал, анасы Р?зия-?аза? келіні. Шешесінен ?ш жасында жетім ?ал?а, оны ?жесі мен ?кесіні? ??гімелерінен білетін жазушы Бауыржан ол кісі туралы к?п жаза алмайтын еді.С?йте т?ра,кішкентай ?мір ?зігі ар?ылы-а? білікті, ?лтты? салт -д?ст?рімізге жетік, ибалы,иманды ?аза? келініні? жа?сы болмысын ?те ?демі,?рі д?л бейнелеген. Парасатты ?ке мен анадан, есті ?жеден, білікті ?стаздардан т?лім-т?рбие алып, ауыл рухани д?ниесін байыт?ан жас Бауыржан ауыл адамдарымен ?арым-?атынас жасау барысында т?жірибеде шы?далып, елін с?йген азамат болып ?алыптасты. 3-о?ушы:(Арсен): Бауыржан Момыш?лы 13 жас?а дейін ауылда, одан со? о?у іздеп Жамбыл, Шымкент ?алаларында?ы интернаттан т?лім алып, білім н?рімен сусындайды. Жеті жылды? мектепті бітіргеннен кейін біраз уа?ыт бастауыш сынып м??алімі, аутком хатшысы, милиция басты?ы болды.Кезекті ?секри міндетін ?теуге ша?ырылып, запаста?ы командир ата?ын алады.Ту?ан аулына ?айтып орал?ан со?, ол біраз жыл ?аржы мекемесінде ?ызмет істейді. 4- о?ушы (Мейіржан): 1941 жыл ?лы Отан со?ысы басталысымен, Бауыржан да??ты генерал-майор И.В.Панфиловты? басшылы?ымен Алматы облысы Тал?ар ?аласында жаса?тал?ан 316 ат?ыштар дивизиясыны? ??рамында майдан?а аттанды. «Панфиловтан бата алып» (?ле?ін о?иды) (К?рініс). Бауыржанны? с?зі (Ма?сат): Бейнебаян «?аза?станды?тар майданда» 4-о?ушы (К?лман): М?скеу ?шін шай?аста И. В. Капровты? панфиловшы ат?ыштар полкі мен а?а лейтенант Бауыржан Момыш?лыны? бас?ар?ан батальон жауынгерлері ас?ан ерлік к?рсетті.Жауынгерлер батырлы?ты?, досты?ты?, т?ртіптікті?, ?йымшылды?ты? ?лгісін к?рсетіп, ?здерінен к?шті т?рт есе басым жаумен бір ай бойы к?ресіп, д?шпанды ойсырата же?іліске ?шыратты. Осылайша 316 ат?ыштар дивизиясы М?скеу т?біндегі аты а?ыз?а айнал?ан ерліктері ?шін «?ызыл ту» орденімен марапатталады. 5-о?ушы (Руслан): Момыш?лы ?мірбаяныны? е? жауапты кезе?інде М?скеу т?біндегі шай?ас ерекше орын алды.1941 жылы ?азанны? он бесі к?ні та? атар-атпастан панфиловшыларды? И.В.Карпов бас?ар?ан 1073 -полкті? ?ор?аныс шебіне фашистер шабуылын тынымсыз ?айталай берді.Ал?ан жолынан, айт?ан с?зінен ?айтпайтын ?айсар командир Бауыржан роталарды? со?ыс ?омылын жа?а тактика?а жанастыра отырып,операцияны орынды бас?ара білді. «Батыр ата Бауыржан» ?ле?ін о?иды. Бауыржан туралы бейнефильмнен ?зінді ( 2 мин). 6- о?ушы (Аяжан): Ке?ес ?скеріні? 1942 жыл?ы ?а?тар-а?пан айларында?ы ?рыстарында 8-гвардиялы? двизияны? Бауыржан Момыш?лы бас?ар?ан полк жауынгерлері ерекше к?зге т?сті.Двизия екі ай ішінде батыс?а ?арай 500-600 ша?ырым ал?а басып, фашистерді? мы?да?ан солдаты мен офицерін ?ырды, к?птеген техникасын жойып жіберді.Бауыржан ?з батальонын 27 рет шабуыл?а бастап шы?ты 5 рет ?оршауды б?зып,негізгі жауынгерлік ??рамамен аман-есен двизиясына ?осылды.?лы Отан со?ысы кезінде ерліктері ?шін ?аза?станды? 500- ден астам жауынгер Ке?ес Ода?ы Батыр ата?ын алды. Алайда халы?ты? ?зі «батырым» деп танып, арда?та?ан ?а?арман ?лына б?л ата? о?ан со?ыс біткеннен кейін жарты ?асыр уа?ыт ?ткенде барып берілген болатын. Ол 1990 жылды? 11 желто?саны еді. 7-о?ушы (Бауыржан):Б.Момыш?лы ?зіне арнап 1947 жылы 6 желто?санда жаз?ан бір шума? ?ле?інде былай дейді: ?адірін білмеппіз ?ой тірі кезде, Деп жылар сорлы ?аза? мен ?лгенде. ?рпа? атар сексен мен ж?здігімді, Тарихты? т?кпірінен с?з келгенде. Би «Смуглянка» Бауыржан?а арнал?ан жыр-?ле?дер. Арнаш. (М.Ма?атаев «Бауыржан Момыш?лына») Айн?р, Аманг?л (?.Аманжолов «Бауыржан») Мейіржан, Аяулым (С.М??анов «Бауыржан») Ма?сат, Алишер (?алижан Бек?ожин «Тома?а киген тау б?ркіт») Ай?аным ( ?али Орманов «Батырды? т?л?асы») Бейнетаспадан ?зінді ( М.Шаханов «Же?іліп т?рып же?ілмеу немесе Бауыржан Момыш?лыны? кешірім с?рауы») М??алім:Осы орайда да??ты батыр, ?скери жазушы Б.Момыш?лыны? 1944 жылы жаз?ан «?аза? тілі туралы пікір» деп аталатын хаты ой?а оралады. «Тілсізді айуан дейді, тілі кедей елді м?дениетсіз, анайы, надан халы? деп санайды». «Ана тілінен бірнеше жа?дайлар себеп болып, ажыра?ан ел «аз?ын» ел атанып, кейіннен аты ?шіп, ?рпа?тары б?рша?ша бытырап, ?ардай еріп, ??м?а сі?ген судай дерексіз жо?алып кетеді. Ондай сорма?дай ел б?рын?ы кезде аз болма?анына тарихта д?лелдер аз емес»-деген болатын. 8-о?ушы (?семг?л): Б.Момыш?лы «АНА ТІЛІН АРДА?ТА» ?н (?ыздар тобы) «Катюша» 9-о?ушы (Амина): Со?ыс кезінде ?ан кешіп ж?ріп істеген адал е?бегі ?діл ба?аланба?ан Бауке? м??алмас ерлік-жігерді?, к?ш-?айратты?, а?ыл-парасатты?, ар-ожданны? иесі бол?анды?тан осыншама жылдар бойы ж?регін сыздат?ан. Бауке?ні? со?ыс, отаншылды? та?ырыбына жаз?ан ма?алалары, ?анатты с?здері шыр?ырап шынды? іздеген жан ай?айыны? жа??ыра шы??ан ?ні іспеттес. Бауыржан Момыш?лы со?ыс жылдарында адуынды да ?атал ?скери басшы ?ана болып ?ана ?ой?ан жо?, сонымен ?атар ?арама?ында?ы жауынгерлер мен офицерлерді? а?ылг?й жетекшісі,мейірман т?рбиесісі де бола білген. Со?ыс ая?тал?ан?а дейін батальонды, полкты, ал со?ыс ая?тал?аннан кейін дивизияны бас?ар?ан. Жо?ар?ы ?скери академияны бітіріп, сонда ?стазды? еткен. Кейін біржола шы?армашылы? е?бекпен ш??ылданып, ?аруды? орнына ?алам ал?ан. 10- о?ушы( Камиля): Б.Момыш?лыны? «Ескертпе» ?ле?і 11-о?ушы (Н?рс?лтан): Б.Момыш?лыны? ?аламынан шы??ан шы?армалар к?п.Соларды? бірегейін атаса?, „?анмен жазыл?ан кітап„, „?ш?ан ?я „, „ Москва ?шін шай?ас,,, „ Мені? отбасым „, „Майдандас достарым„, „ генерал Панфилов„, „ Т?леген То?таров„, „Адам ?айраты„, „Артымызда Москва„Б.Момыш?лы орыс ж?не ?аза? тілдерінде бірдей жазады.Оны? „Бізді? отбасы, „Артымызда Москва„, „Майданда?ы кездесулер„ сия?ты кітаптары бірнеше шетелдік тілдерге аударылып басыл?ан. 12-о?ушы(Сабина): Бауыржан Момыш?лы жайында ?ле?, дастандар да, естелік ма?алалар да,кітаптар да к?п. Олар Александр Бекті? «Арпалыс», ?зілхан Н?ршайы?овты? „А?и?ат пен а?ыз„, келіні Зейнеп Ахметованы? „Шуа?ты к?ндер„, ?лы Ба?ытжан Момыш?лыны? „Жанымны? жары? ж?лдызы„ж?не та?ы бас?а шы?армалар. 13-о?ушы (Настя): Бауыржан Момыш?лыны? ?аламынан шы??ан ма?ал- м?тел на?ыл с?здерін о?иды. 13-о?ушы(Бекболат): Бауыржан атамыз шы?ар?ан ма?ал-м?телдер: 1. Тексізден тезек арты?, Арсыздан айуан арты? 2.Отан ?шін от?а т?с, к?ймейсі?. 3. ?лтірсе?, ?лімнен ??тыласы?, ?лтірмесе?, ?лімге т?тыласы?. 4. ?айраты?а ?дісі?ді жолдас ет, ?дісі?е а?ылы?ды жолдас ет. 5. Именіп ж?рген игіліктен ?арсыласып ж?ріп к?рген бейнет арты?. 6. Ба?аны? ба?ынан С???арды? соры арты? 7. Ежелден ел тілегі-ер тілегі, Адал ?л ер боп туса-ел тірегі. 14-о?ушы(Диана): Сонымен ?атар Бауыржан Момыш?лыны? игерген ?нерлері к?п.Атап ?тсек: *??ралайды к?зге ат?ан мерген. *Турникке тартылу ж?не бас?а спорт т?рлерінен де озы? жетістіктерге жеткен. * Ат ??ла?ында ойнайтын шабандозды?ымен, атбегілігімен аты шы??ан.М?скеу т?біндегі шай?аста?ы ата?ты А?боз аты туралы ??гіме к?п. * К?пшілікке белгісіздеу ?нері -суретшілігі. * Бильярд ойыныны? шебері.Сегіз шарды то?па?тай тор?а то?ыт?ан с?ттерін ескерсек, б?гінгіні? е? мы?ты билярдшыларымен б?йгеге т?сетіндей ?абілет иесі. *С?зге шешен ж?не тап?ыр. ?орытынды. Б?гінгі т?рбие саба?ымызда біз Бауыржан Момыш?лын жан –жа?ты таныды?. Бауыржан Момыш?лы ?зі айт?андай «Есімі ел ж?регінде са?тал?ан ер ?ана ба?ытты » дегендей оны? есімі бізді? ж?регімізде м??гі са?талады. «Ат шабысына ?арай, ер намысына ?арай шабады» деген ата?ты Сырым шешен. «Ел намысы-ер ?олында, ер намысы- ел ?олында» депті Б.Момыш?лы. Заманы бас?а, алар ?амалы бас?а, алысар д?шпаны бас?а, ?ос алыпты? ?оса?таулы ж?йріктей ?ш?ыр ойлары бір жерден шы?уын к?рмейсіз бе? Б?гінгі жас ?рпа? осындай ?рі шешен, ?рі к?сем, ?рі батыр аталарын ?алай ма?тан етсе де орынды. - ??рметті балалар! Бауыржан атамыз сия?ты ?мірі ?негелі істерге толы ?асиетті т?л?аны жете біліп, оларды м??гі есте т?ту-бізді? ?асиетті борышымыз. Еліміз тыныш, туымыз м??гі к?гімізде желбіресін! Хор «День Победы» Назарлары?ыз?а к?п-к?п рахмет!