kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Қазақстанда сирек кездесетін жануарлар

Нажмите, чтобы узнать подробности

Қазақстанда сирек кездесетін жануарлар туралы баяндалады

Просмотр содержимого документа
«Қазақстанда сирек кездесетін жануарлар»


Оңтүстік Қазақстан облысының білім басқармасы

«Экологиялық орталық» МКҚК









Қазақстандағы сирек кездесетін жануарлар









Қосымша білім беру педагогы:

Бегімбетов А.Т.

















Шымкент 2017 жыл

Қазақстанның сирек кездесетін жануарлары


Жануарларымызды қоғау мақсатында республикамызда жануарларды корғау және кал- пына келтіру жолдары туралы көптеген іс-шаралар жүргізілуде. Оларды нақтылау жұмыстары толассыз жүріп жатыр. Қызыл кітапқа 125 жануар тіркелген. Мемлекетіміздіңзоологтары өте кішкентай жануар¬ларды да бақылауға алған. Олар дер кезінде жануарлар санының кеміп бара жатқандығы және байқалған өзгерістер туралы ақпарат беріп тұрады. Қызыл кітапқа тіркелген 40 сүтқоректінің ішінде қызыл қасқыр жой¬ылып кетті деп есептелуде. Соңғы 50 жылда қасқырдың бұл түрін көрдім деген жан жоқ. Еуропалык күзеннің бір жақсысы жасанды табиғатта да жақсы көбейе алады, оларды табиғи жағдайда америкалық туыстарын ығыстырып шығаруда. Өте сирек кездесетін балжегіш түрінің жауы мен бәсекелестері өте көп. Бірақ жыртқыштар кез келген жеуге жарамды нәрселермен қоректене береді. Тасбақаны сауытына тиіспестен ебін тауып жейтін жануардың біріне жатады. Соңғы кездері гепард туралы да нақты дерек жок. Олар республикамызға кеңінен танымал және қорғауға алынған бөкен, қарақүйрық, жабайы қойлар сияқты тұяқтыларды аулайды. Қазіргі кезде гепардты арнайы хайуанаттар бағында ұстап көбейту үстінде. Болашақта оларды бостандыққа жіберудің жолдары жоспарланып жатыр. Гепард тұкымдастар - карбарысы, түркістан сілеусіні, шағыл мысығы , сабаншы (III саты), әсіресе қарақал жыл өткен сайын сиреп барады. Олардың саны қоян, косаяк, саршұнақ, құмтышқандарының санына тәуелді болып отыр. Арасында қарақұйрық, жабайы қой немесе қойға да шабуыл жасайды. Балықтар арасында I сатыға жататындары өте бағалы Cырдария тасбекіресі, арал және каспий албырты, пілмай, шортан төрізді ақмарқа, шу сүйірқанаты, іле шармай балығы және т. б. Республикамызда балықтың бұл түрлерін көбейту жолдары әлі қолға алынбаған. Қызыл кітапқа енген балықтар уақыт өте біртіндеп азаюда.


Қызыл кітап- сирек кездесетін түрлердің санының қазіргі жай- күйін көрсететін құжат. 
Қазақстанның Қызыл кітабында сирек және жойылып бара жатқан түрлердің тізіміне енгізілген жабайы омыртқалылардың 87 түрінің және өсімдіктердік 303 түрінің қазіргі таралуы, санының жай- күйі, биологиясы туралы мәліметтер келтірілген. 

Қызыл кітапқа ресми енгізілген өсімдіктердің 16 түрі Батыс Алтай мемлекеттік табиғи қорығының аумағында тіркелген. Алайда Алтай ботаника бағының ғылыми қызметкері б.ғ.к. Ю.А. Котуховтың жұмысының нәтижесінде сирек, осалдау және жойылып бара жатқан түр мәртебесіндегі тағы да 50 түр анықталды. 

Адамдар мыңдаған жылдар бойы өсімдіктер мен жануарлар дүниесін пайдаланып келді және де өзінің жан- жақты тіршілігінде жануарлар мен өсімдіктердің пайдалы қорын қолданып ғана қойған жоқ, сонымен бірге табиғатты өзгерту арқылы көптеген түрлердің өмір сүру жағдайларына әсер етті. Табиғатқа антропогенді ықпал етудің әсерінен жер бетінде өсімдіктер мен жануарлардың кейбір түрлерінің жойылу процесі басталды. 

Ғылыми- техникалық прогресс адамдардың қолына табиғат әлеміне әсер ететін күшті құралдар берді. Бұл құралдар қаншалықты пайдалы болса, соншалықты зиянды. Адамдар көбінесе кейде түсінбей, кейде салақтықтан табиғатты қалпына келтіру үшін ұзақ уақыт қажет болатынын ойламастан, оған қалай болса солай қарайды. Сыңсыған орманның орнындағы жанған түбірлер, су шайып өткен тау беткейлеріндегі жыртылған жерлер, ағаш ағызу кезінде ластанған өзендер. Осының бәрі сирек кездесетін көптеген бағалы аңдар мен өсімдіктердің құруына әкеп соғады. 

Табиғатта пайда болған әрбір түр өзінші бірегей және ешқашан қайталанбайды, сондықтан да оның жойылуы- орны қайта толмайтын нәрсе. Және де бұл жоғалту қауымдастықтың бүтінділігі мен табиғаттағы жалпы тепе- теңдіктің бұзылуына әкеп соғады. Сондықтан да қазіргі кезде табиғатты қорғау мәселесі дүниежүзілік мәселеге айналып отыр. Бұл мәселе бүкіл әлемде маңызды мемлекеттік мәселе ретінде қаралады. 

Шығыс Қазақстан облысындағы Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жануарлардың сирек кездесетін және құрып кету қаупі төнген түрлерінің тізімі 

«Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жануарлардың түрлері мен түршелерінің тізбесін бекіту туралы» 

Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1995 жылғы 

21 тамыздағы № 1152 Қаулысы 

СҮТҚОРЕКТІЛЕР 1. Жоңғар сальпинготусы 7. Тас сусары 
2. Жалман 8. Шұбар күзен 
3. Роборовский атжалманы 9. Түркістан сілеусіні 
4. Сары алақоржын 10. Қазақстан арқары 
5. Қызыл қасқыр 11. Алтай арқары 
6. Сабаншы 

ҚҰСТАР1. Қызғылт бірқазан 18. Жекдуадақ 35. Жұртшы 
2. Бұйра бірқазан 19. Тарғақ 36. Ақсұңқар 
3. Жалбағай, қалбағай 20. Кіші шалшықшы құс 37. Ителгі 
4. Қара дегелек 21. Сүйір тұмсықты шалшықшы құс 38. Лашын 
5. Қоқиқаз 22. Қарабас өгіз шағала 39. Тұрымтай 
6. Сұңқылдақ аққу 23. Қарамойнақ шағала 40. Үкі 
7. Кіші аққу 24. Қарабауыр бұлдырық 
8. Қутұмсық қаз 25. Ұбақ, қолаңтөс 
9. Қызыл жемсаулы қарашақа 26. Балықшы тұйғын 
10. Қара тұрпан 27. Жыланшы қыран, бүркіт 
11. Дөңтұмсық тұрпан 28. Бақалтақ қыран 
12. Ақбас үйрек 29. Дала қыраны 
13. Алтай ұлары 30. Қарақұс 
14. Ақ тырна 31. Бүркіт 
15. Ақбас тырна 32. Ақиық субүркіт 
16. Дуадақ 33. Аққұйрық субүркіт 
17. Безгелдек 34. Сақалтай, қозықұмай 

БАУЫРЫМЕН ЖОРҒАЛАУШЫЛАР1. Шұбар батбат кесіртке 4. Шұбар кесіртке 
2. Зайсан батбат кесірткесі 5. Жолақты әбжылан 
3. Үлкен көз кесіртке 

ҚОС МЕКЕНДІЛЕР 

1.Даната құрбақасы 

БАЛЫҚТАР 

1.Таймен 2. Сылан 

Шығыс Қазақстан облысының Қазақстанның Қызыл кітабына 

енгізілген сирек кездесетін, бағалы, жергілікті және 

құрып кету бар өсімдік түрлерінің тізімі 

(Қазақ ССР-дің Қызыл кітабы, Алматы, 1981ж.) 
Верещагин сазшөбі – сирек, жергілікті түр 

2. Қыртысты жуа – сирек, аз жергілікті түр, құрып кету қаупі бар 
Ұсақ торлы жуа – сирек түр 
Көп тамырлы жуа – сирек түр 
Ақшыл секпілгүл – сирек, жергілікті түр 
Ала күлтелі қызғалдақ – сирек түр 
Сібір қандығы, жауқарын – сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр 
Людвиг құртқашашы – сирек, аз жергілікті түр 
Ірі гүлді шолпанкебіс – сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр 
Нағыз шолпанкебіс – сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр 
Секпіл шолпанкебіс – сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан түр 
Телпек сүйсін– саны азайып бара жатқан сирек түр 
Алтай рауғашы – таралу аймағы азайып бара жатқан сирек түр 
Ақ тұңғиық, аққугүл – сирек түр 
Дала шұғылығы, сәлдегүл – таралу аймағы азайып бара жатқан жергілікті түр 
Сауыр тегеурінгүлі – сирек, аз жергілікті түр 
Көктем жанаргүлі– сирек түр 
Алтай гимноспермиумы – көп жерлерде азайып бара жатқан сирек түр 
Қар дәуаяғы – сирек түр, көне түр 
Сабақсыз ашықжеміс – сирек, жергілікті түр 
Жебе жапырақты ергеш – өте сирек, жергілікті көне түр 
Қызғылт семізот, алтын тамыр – саны қатты азайып бара жатқан бағалы түр 
Алтай суық шөбі – саны азайып бара жатқан сирек түр 
Сиверс алмасы – саны қатты азайып бара жатқан түр 
Павлов итмұрыны – сирек, жергілікті түр 
Ледебур бадамы – сирек, жергілікті түр 
Ховен майқарағаны– сирек, жергілікті, көне түр 
Ақ түкті таспа – Зайсан ойпатының жергілікті түрі 
Тәтті жапырақты таспа – сирек, көне түр 
Жіңішке сабақты таспа – сирек, жергілікті түр 
Инелі кекек – өте сирек, жергілікті түр 
Шыбықша тиынтағы– өте сирек түр 
Ледебур қоянбұршағы – сирек, жергілікті түр 
Алтай қасқыржидегі– сирек, жергілікті, көне түр 
Тарбағатай таушешегі – сирек, жергілікті түр 
Су жаңғақ – сирек, таралу аймағы азайып бара жатқан көне түр 
Еуропа орманоты – сирек, көне түр 
Қылтанды дәлен– өте сирек, көне түр 
Желбезекше ледебуриелла – сирек, жергілікті түр 
Мейр шоқгүлі – саны аз сирек түр 
Саз қазанақ – сирек түр 
Кәдімгі аюжидек, аюбүлдірген – сирек түр 
Ұсақ жемісті мүкжидек – сирек түр 
Тарбағатай кемпіршөбі – сирек, аз таралған жергілікті түр 
Резниченко кермегі – сирек, көне, жергілікті түр 
Попов дембеті – сирек, жергілікті түр 
Тарбагатай дембеті– өте сирек, аз жергілікті түр 
Кірпі қаратұқым – сирек, аз жергілікті түр 
Тарбағатай қандыгүлі– сирек, аз жергілікті түр 
Резниченко рияны – сирек, аз жергілікті түр 
Дауыр бақаауызы– сирек түр 
Келлер кесте жусаны– сирек, аз жергілікті түр, көне түр 
Зайсан лаксасы – сирек, аз жергілікті түр 
Сафлор тәрізді аюдәрі (марал тамыры) – саны қатты азайып бара жатқан түр 
Таңдамалы сушырмауық – өте сирек түр 
Тамыр сүйгіш полипорус – сирек түр 
Кладина, бұғы мүгі– қынаның сирек түрі


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Биология

Категория: Прочее

Целевая аудитория: 6 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Қазақстанда сирек кездесетін жануарлар

Автор: Бегимбетов Айян Тунгишбаевич

Дата: 28.01.2017

Номер свидетельства: 384731

Похожие файлы

object(ArrayObject)#850 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(99) "?аза?станны? сирек кездесетін ?сімдіктері. ?ызыл кітап. "
    ["seo_title"] => string(61) "k-azak-stannyn-siriek-kiezdiesietin-osimdiktieri-k-yzyl-kitap"
    ["file_id"] => string(6) "179240"
    ["category_seo"] => string(16) "nachalniyeKlassi"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1424964437"
  }
}
object(ArrayObject)#872 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(49) "«?аза?станны? ?ызыл кітабы» "
    ["seo_title"] => string(28) "k-azak-stannyn-k-yzyl-kitaby"
    ["file_id"] => string(6) "163160"
    ["category_seo"] => string(13) "vsemUchitelam"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1422449714"
  }
}
object(ArrayObject)#850 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(125) "Проект: Национальные парки Казахстана. ?аза?станны? ?лтты? саяба?тары."
    ["seo_title"] => string(65) "proiektnatsionalnyieparkikazakhstanakazakstannynulttyksaiabaktary"
    ["file_id"] => string(6) "136773"
    ["category_seo"] => string(13) "vsemUchitelam"
    ["subcategory_seo"] => string(11) "presentacii"
    ["date"] => string(10) "1417183376"
  }
}
object(ArrayObject)#872 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(66) "Презентация: Бурабай-мифы и легенды."
    ["seo_title"] => string(37) "priezientatsiiaburabaimifyilieghiendy"
    ["file_id"] => string(6) "136757"
    ["category_seo"] => string(13) "vsemUchitelam"
    ["subcategory_seo"] => string(11) "presentacii"
    ["date"] => string(10) "1417181355"
  }
}
object(ArrayObject)#850 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(214) "Проект: Ілбіс. Ирбис. Uncia. Снежный барс. Ар?ар. Архар.Ovis ammon collium. Горный баран. Тау ешкісі. ?стірт ?ойы. Устюртский муфлон."
    ["seo_title"] => string(111) "proiektilbisirbisunciasniezhnyibarsarkararkharovisammoncolliumgornyibarantauieshkisiustirtkoiyustiurtskiimuflon"
    ["file_id"] => string(6) "136762"
    ["category_seo"] => string(13) "vsemUchitelam"
    ["subcategory_seo"] => string(11) "presentacii"
    ["date"] => string(10) "1417182002"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства