kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Девиантты мінез-??лы?ты жас?спірімдермен ?леуметтік-педагогикалы? ж?мыс

Нажмите, чтобы узнать подробности

Девиантты мінез-??лы? ( лат. deviatio - ауыт?у) - жалпы?а орта? ережелерден ауыт?итын ?леуметтік іс-?рекет, осы ережелерді б?затын адамдар мен ?леуметтік топтарды? ?ылы?тары; ?абылдан?ан ???ы?ты? немесе моральды? нормаларды б?з?ан адамны? мінез-к?л?ы.[1]

Ке? ма?ынасында девиантты мінез-??лы? кез келген ?леуметтік ережелерден (мысалы, оны? ішінде жа?ымды: батырлы?, аса е?бек-?орлы?, альтруизм, ?зін ??рбан ету, аса ?лкен р?л ойнау, жетістіктермен ?атар, жа?ымсыз: ?ылмыс, ?о?амды? т?ртіпті б?зу, адамгершілік ережелерін, д?ст?рді, ?дет-??рыптарды аттап ?ту, ?зіне-?зі ?ол ж?мсау ж?не т.б.) ауыт- ?ушылы?ты білдіреді.

Ал, тар ма?ынасында ?алыптас?ан ???ы?ты? ж?не ?негелік ережелерді тек белінен басып, аттап ?ту деп т?сініледі. М?ндай девиантты мінез-??лы??леуметтік ?мірді ыдыратып, ?леуметтік аномия?а ?кеп со?тырады. Ол конформизмге ?арама-?арсы. Девиантты мінез-??лы? ?леуметтік себептері ?о?амны? м?дени ??ндылы?тары мен олар?а ?ол жет- кізуді? ?леуметтік ?олдау тап?ан ??ралдарыны? арасында?ы алша?ты?та (Р.Мертон), ?леуметтік ??ндылы?тарды?, ережелерді?, ?атынастарды? ?лсіздігі мен ?арама-?айшылы?ты?ында (Э.Дюркгейм). Девиантты мінез-??лы??а жауап ретінде ?о?ам немесе ?леуметтік топ арнайы ?леуметтік санкциялар ?олданып, ?з м?шелерін ондай ?ылы?тары ?шін жазалайды.[2]

Девиантты? мінез-??лы? ?леуметтенудегі девиантты мінез-??лы? т?жырымдамасын ?алыптастыр?ан француз ?леументтанушысы Эмиль Дюркгейм. Ол ?леуметтік девиацияны т?сіндіру ?шін аномия т?жырымдамасын ?сынды. «Аномия» термині француз тілінен аудар?анда ?жымны?, за?ны? болмауы. Ал,Роберт Мертон мінез-??лы? ауыт?ушылы?ыны? себебін ?о?амны? м?дени ма?саттары мен о?ан жетуді? ?леуметтік ма??лдан?ан жолдарыны? арасында?ы ?йлеспеушілік деп т?сіндіреді. Девиантты мінез-??лы?ты? сырт?ы физикалы? жа?дайларына климатты?, геофизикалы?, экологиялы? факторларды енгіземіз. Мысалы, шу, геомагниттік, ?згеріс, таршылы?, т.б жа?дайлар ?рей ту?ызып агрессивті ж?не бас?а да ?ажетсіз мінез-??лы?ты? к?рінуіні? бір себебі болады. Сонымен бірге ?леуметтік орта ?серлері де ?з ы?палын тигізеді:

  • ?о?амды? ?рдістер (?леуметтік-экономикалы? жа?дай, мемлекеттік саясат, салт-д?ст?р, б??аралы? а?парат ??ралдары, т.б.);
  • т?л?а бар ?леуметтік топ мінездемесі (этикалы? ??рылым, ?леуметтік м?ртебе, референтті топ,);
  • микро?леуметтік орта (отбасыны? ?мір стилі ж?не де?гейлері, отбасында?ы ?зара?арым-?атынас типі, отбасында?ы т?рбие стилі, достар, бас?а да ма?ызды адамдар).

Девиация бірнеше типтен т?рады: девиантты, делинквентті ж?не криминалды мінез-??лы?.

  • Девиантты мінез-??лы? - ?леуметтік нормалар мен ережелерге с?йкес келмейтін мінез-??лы?ты айтады. Ол ауыт?ы?ан мінез-??лы?ты? бір т?рі. Кейбір ?дебиеттерде б?л типті «антидисциплиналы?» деп те атайды.

Девиантты мінез-??лы?ты? к?рсеткіштеріне: агрессия, демонстрация, о?удан, е?бектен бет б?ру, ?йден кету, алкоголизм, наркомания, ?о?ам?а жат ?ылы?тар, жынысты? жат мінез-??лы?, суицид т.б. жатады.

  • Делинквентті мінез-??лы?. Ол за? б?зушылы?пен ерекшелінеді. Оны? мынадай типтері бар:
  1. Агрессивті-зорлаушылы? мінез-??лы?. Б?л жеке т?л?а?а к?рсетілетін д?рекілік, т?белес, к?йдіріп-жандыру сия?ты жа?ымсыз іс-?рекеттерде к?рініс береді.
  2. Ашк?здік мінез-??лы? (корыстное поведение): майда ?рлы?тар, ?ор?ытып-?ркіту, авток?лік ?рлау т.б. жалпы материалды? пайдак?немдікке байланысты жат мінез-??лы?.
  3. Наша сату ж?не тарату.
  • Криминалды мінез-??лы? за? б?зушылы? болып табылады. Балалар сот ?кімі ар?ылы жаса?ан ?ылмысыны? ауырлы?ына байланысты жазаланады.

Девиацияны? негативті формалары ?леуметтік патология болып табылады: алкоголизм, токсикомания, наша?орлы?, жез?кшелік, суицид, за? б?зушылы? ж?не ?ылмыскерлік. Олар жалпы ?о?ам?а, айналада?ы адамдар?а ж?не е? бірінші ?здеріне ?лкен зиян келтіреді.

Девиацияны зерттеуші к?птеген ?алымдар девиантты мінез-??лы?ты? пайда болу факторларын т?рліше т?сіндіреді. Біріншілері оларды екі ?лкен топ?а ішкіж?не сырт?ы факторлар деп б?лсе, екіншілері оларды б?лмей:

  • жан?яда берекені? болмауы;
  • ата-ананы? «ерекше» ?ам?орлы?ы;
  • т?рбие берудегі кемшіліктер;
  • ?мірде кездесетін ?иыншылы?тар мен к?йзелістерді же?е алмау;
  • ?мірлік да?дыны? болмауы, айналысында?ы адамдармен, ??рбыларымен жарасымды ?атынас?а т?се алмауы;
  • сырттан келген ?ысым?а т?теп бере алмау, ?з бетінше шешім ?абылдай алмау, сынаушылы? ойды дамыта алмау;
  • психоактивті заттарды жиі пайдалануы;
  • агрессиялы? жарнаманы? ы?палды болуы;
  • мектептерде психологиялы? к?мек к?рсету ?ызметіні? нашар дамуы;
  • балалар мен жас?спірімдерді? бос уа?ытыны? проблемалары

?шіншілері оларды негізгі бес фактор?а б?ліп ?арастырады. Оларды жекеше ?арастыратын болса?:
1. Биологиялы? факторлар – баланы? ?леуметтік бейімделуіне кедергі жасайтын физиологиялы? ж?не анатомиялы? жа?ымсыз ерекшеліктер. Олар?а мыналар жатады:

  • ?рпа?тан-?рпа??а берілетін немесе ананы? ж?кті бол?анда д?рыс тама?танбауы, ара?-шарап, наша?орлы заттарды пайдалануы, темекі тартуы, ананы? физикалы?, психикалы? т.б. сыр?аттары себеп болатын генетикалы? факторлар: а?ыл-ой дамуыны? б?зылуы, есту, к?ру кемшіліктері, ж?йке ж?йесіні? за?ымдауынан пайда бол?ан денедегі кемшіліктер.
  • психофизиологиялы? факторлар: психофизиологиялы? к?ш, дау-жанжал, келіспеушілік жа?дайлар, адам организмдеріне кері ?сер ететін, ?орша?ан ортаны? химиялы? ??рамы, соматикалы?, аллергиялы?, токсикалы? аурулар?а душар ететін энергетикалы? технологияны? жа?а т?рлері;
  • физиологиялы? факторлар: с?йлеу дефекттері, адам бойында?ы соматикалы? кемшіліктер.

Б?ларды? б?рі адамны? ?орша?ан орта?а, жеке адамдар?а деген жа?ымсыз ?арым-?атынасын тудырады, ал балалар болса, ?зіндік сезім мен танымды? де?гейіне байланысты, ??рбы-??рдастары арасында, ?жымда еркін сезіне алмайды, ?атынасы б?зылады.

2. Психологиялы? факторлар. Б??ан балада?ы психопатологиялар мен мінездегі кейбір ?асиеттерді? басым болуы т.б. жатады. Б?л ауыт?ушылы?тар ж?йелік-психикалы? ауруларда, психопатияда, неврастенияда т.б. к?рінеді. Акцентуациялы? сипатта?ы мінезді балалар ?те ашуша?, д?рекі болады. Олар?а міндетті т?рде ?леуметтік-медициналы? реабилитация, сонымен ?оса, арнайы ?йымдастырыл?ан т?рбиелік ж?мыстар ж?ргізу керек. Баланы? ?рбір даму сатысында, оларды? психикалы? ?асиеттері, т?л?алы? ж?не мінездегі ерекшеліктері ?алыптасып, дамып отырады. Бала даму барысында ?леуметтік орта?а бейімделуі немесе керісінше бейімделмей, жатсынып кетуі м?мкін. Егер, бала?а ата-ананы? жылуы, махаббаты, ы?ыласы жетіспесе, онда, ол ата-анасынан шеттеніп кетеді. Шеттену - невротикалы? реакциялар, ?орша?ан ортамен ?атынасты? б?зылуы, сезімдік (эмоциалы?) тепе-те?сіздік ж?не суы?ты?, ашуланша?ты?, психикалы? аурулар ж?не психологиялы? патологиялар сия?ты жа?ымсыз мінез-??лы?ты? пайда болуына жол ашады. Егер, балада адамгершілік ??ндылы?тар ?алыптаспаса, онда, ол пайдак?немдік, ?ана?атсызды?, зорлаушылы?, д?рекілік т.б. сия?ты жа?ымсыз ?асиеттерге бейім т?рады.

3. ?леуметтік-педагогикалы? факторлар. Олар мектептік, отбасылы?, ?о?амды? т?рбиедегі кемшіліктерді? н?тижесінде, баланы? о?уда?ы ?лгермеушілігіне байланысты. М?ндай балалар к?бінесе мектепке дайынды?ы жо?, ?йге берілген о?у тапсырмаларына ж?не ба?алар?а пары?сыз ?арайтындар. Б?ны? б?рі баланы? о?уда?ы бейімсіздігін к?рсетеді. О?ушыны? о?уда?ы бейімсіздігіні? (дезадаптация) ?алыптасуы мынадай сатылардан ?теді:

  • о?уда?ы декомпенсация – баланы? жалпы мектепке деген ?ызы?ушылы?ы жо?ары, біра? бір немесе бірнеше п?нді о?уда ?иыншылы?тар?а тап болуынан;
  • мектептік бейімсіздік (дезадаптация) – бала саба??а ?лгермеуімен ?атар, оны? мінез-??л?ы ?згеріп, м??алімдермен, сыныптастарымен ?арым-?атынасы б?зылып, саба?тан ?алуы к?бейеді немесе мектептен біртіндеп ?ол ?зе бастайды;
  • ?леуметтік бейімсіздік – баланы? о?у?а, мектепке, ?жым?а деген ?ызы?ушылы?ы жойылады, асоциалды? топтармен араласып, алкогольге, наша?орлы??а ?ызы?а бастайды;
  • криминалдылы? – кейбір отбасында?ы ?леуметтік жа?дайды? ?те т?мен болуы, балаларды да ?з ортасында?ы ?леуметтік те?сіздікке ?келеді, ал мектеп о?ушысы, жасы жетпегендіктен ж?мыс істей алмайды, содан барып олар ?ылмысты іс-?рекеттрмен айналыса бастайды.

Баланы? психо?леуметтік дамуында?ы ауыт?ушылы?тарды? негізгі факторы - ата-ана. Баланы? бойында?ы асоциалды мінез-??лы?ты ?алыптастыратын отбасы ?атынасыны? бірнеше жа?ымсыз стилдері бар:

  • дисгармонды стиль - бір жа?ынан ата-ана баланы? барлы? тілектерін орындайды, ?лкен ?ам?орлы? жасайды, екінші жа?ынан конфликті жа?дайлар?а баланы итермелейді;
  • т?ра?сыз, конфликті стиль – толы? емес отбасында?ы, ажырасу кезіндегі, ата-ана мен балалар б?лек т?р?ан жа?дайда?ы т?лім-т?рбиелік кемшіліктерден туындайды;
  • асоциалды стиль - ата-ананы? ара? ішуі, наша?ор заттарды пайдалануы, криминалды іс-?рекет, аморальді ?мір с?ру жа?дайы, отбасылы? ?аттыгездік, зорлаушылы? жатады.

Бала?а к?рсетілген ?атыгездік ?атынас?а жататындар: ?инаушылы?, физикалы?, эмоционалды, жынысты? зорлы?-зомбылы?. ?атыгездік ?йде, далада, мектепте, балалар ?йлерінде, ауруханада к?рсетілуі м?мкін. М?ндай іс-?рекетке душар бол?ан балалар ?алыпты т?рде даму к?рмей, ?орша?ан орта?а бейімделе алмай ?алады. Соны? ?серінен, бала ?зін жаман, керексізбін деп сезінеді. Баланы? ?аттыгездікке жауап беру т?рі баланы? жасына, т?л?алы? ерекшелігіне, ?леуметтік т?жірибесіне байланысты. Психикалы? реакциялардан бас?а (?ор?ыныш, ?рей, ?й?ыны? б?зылуы, т?бетті? болмауы т.б.) балаларды? мінез-??л?ы да ?згереді: агрессия жо?арылайды, т?белескіш, ?зіне сенімсіз, ?ялша?, ?зіне деген ба?асы ?те т?мен болады. Зерттеулерге ?ара?анда, зорлы?-зомбылы?ты к?п к?рген балалар ?скенде зорлаушы р?лінде болуды ?алайды.

4. ?леуметтік-экономикалы? факторлар. ?леуметті? те?сіздігі, ?о?амны? кедей ж?не бай болып б?лінуі, ж?ртты? кедейленуі, ж?мыссызды?, инфляция, ?леуметтік кернеу, т.б.

5. Моралді-этикалы? факторлар. ?азіргі ?о?амны? адамгершілік ?асиеттеріні? де?гейі т?мен болуы, рухани ??ндылы?тарды? б?зылуы. Девиантты мінез-??лы?ты балаларды т?зету к?рделі ?рі ?иын ?рі ?за? процесс. Оны іске асыруда к?п шыдамдылы? пен белсенділік ?ажет. ?азіргі, осы салада?ы ?леуметтік, педагогикалы? талаптар мен ж?зеге асырылып жат?ан т?жірибелер негізінде, б?л салада?ы т?рбие міндеттерін ж?зеге асыруда мынадай шарттарды орындау ?ажеттігі туады:

  • бала?а ілтипатпен, ізгі тілектестікпен ?арау;
  • оны? жа?ымды ?асиеттеріне с?йену;
  • оны? адамгершілік к?шіне, потенциалды м?мкіндіктеріне сену;
  • о?ушыларды салауатты ?мір салтын ?алыптастыру ?шін жасал?ан жалпы білім беретін ба?дарламаларды тиімді пайдалану;
  • салауатты ?мір салтын ?алыптастыру?а, ?ауіпсіз тіршілік етуге ба?ыттал?ан т?рбиелік ба?дарламаларды ?штастыра пайдалану;
  • девиантты мінезге ие балаларды? білім алуы мен бос уа?ытын пайдалы іс-?рекеттермен ?ткізу жолдарын ?арастыратын жа?а кешенді ба?дарламалар ??ру;

?орыта айт?анды, девиантты мінез-??лы?ты балалармен т?рбиелік ж?мыстарын ж?ргізуде римдік философ Сенеканы?: «?рбір адам ?міріні? тек кейбір жа?тарын ойлап талдайды, біра? ешкім жалпы ?мір туралы ойланбайды» деген ой-пікіріне с?йене отырып, девиация?а коррекция жасаушы ?рбір маман ?стаз, баланы? тек кейбір мінездік кемшіліктерін т?зетіп ?ана ?оймай, оларды, ?о?амды? ?мірді? талаптарымен ?штас?ан д?рыс ?арым-?атынас жолына ?айтып ?келіп, ары ?арай ?алыптаса дамуына, ?леуметтенуіне к?мектесуі ?ажет. Б?л педагогикалы? іс-?рекеттер мазм?ны, ?о?ам ?мірінде бекіген адамгершілік ?адір-?асиеттер м?німен, талаптарымен тікелей байланыстыра, адамдар арасында?ы ?арым-?атынастар (досты?, жолдасты?, туысты?,с?йіспеншілік, махаббат т.б.) нормаларымен ?штастырыла ж?зеге асырыл?анда, балалар бойында девиантты мінез-??лы?ты? ?ріс алмауына ж?не оларды мектеп ?абыр?асынан бастап ?леуметтендіруге м?мкідік жасалады.[3]

Просмотр содержимого документа
«Девиантты мінез-??лы?ты жас?спірімдермен ?леуметтік-педагогикалы? ж?мыс»

Бүгінгі таңда жастарға әлемдік ғылым мен прогресс деңгейіне сәйкес білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен мәдениеттілігі, ойлай білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен қатар әр адамның кәсіби біліктілігін, іскерлігін арттыру әділетті қоғамның міндеті болып табылады. «Девиантты мінез-құлықты бала» атанып, отбасында да, мектепте де қиындық тудырып жүрген балалар туралы айтылып та, жазылып та жүр. Әйтсе де, бұл мәселе әлі шешімін тапқан жоқ. Адам өмірге келген сәттен бастап, үлкен әлеуметтік ортаға тап болады. Оның осы ортада өзінің еркін сезінуі үшін көптеген факторлар қажет. Қазіргі көпмәдениетті қоғамда балаға сырттан әсер етуші жағдайлар оның жаңа қалыптасып келе жатқан тұлғасына әсерін тигізеді.С.Т.Холлдың пікірі бойынша, «Бала толыққанды дамуы үшін», өз халқының сезімдері мен көзқарастарын басынан өткеруі қажет. Бұны келтіріп отырған себебіміз, баланың «Девиатты мінез-құлықты бала» атауына өз халқына тән мәдениетпен, салт-дәстүрмен тәрбиеленбеуі.

Бүгінгі таңда жастарға әлемдік ғылым мен прогресс деңгейіне сәйкес білім мен тәрбие беру, оның рухани байлығы мен мәдениеттілігі, ойлай білу мүмкіндігін жетілдіру, сонымен қатар әр адамның кәсіби біліктілігін, іскерлігін арттыру әділетті қоғамның міндеті болып табылады. «Девиантты мінез-құлықты бала» атанып, отбасында да, мектепте де қиындық тудырып жүрген балалар туралы айтылып та, жазылып та жүр. Әйтсе де, бұл мәселе әлі шешімін тапқан жоқ. Адам өмірге келген сәттен бастап, үлкен әлеуметтік ортаға тап болады. Оның осы ортада өзінің еркін сезінуі үшін көптеген факторлар қажет. Қазіргі көпмәдениетті қоғамда балаға сырттан әсер етуші жағдайлар оның жаңа қалыптасып келе жатқан тұлғасына әсерін тигізеді.С.Т.Холлдың пікірі бойынша, «Бала толыққанды дамуы үшін», өз халқының сезімдері мен көзқарастарын басынан өткеруі қажет. Бұны келтіріп отырған себебіміз, баланың «Девиатты мінез-құлықты бала» атауына өз халқына тән мәдениетпен, салт-дәстүрмен тәрбиеленбеуі.

Девиантты мінез-құлық  ( лат.  deviatio  - ауытқу) - жалпыға ортақ ережелерден ауытқитын әлеуметтік іс-әрекет, осы ережелерді бұзатын адамдар мен әлеуметтік топтардың қылықтары; қабылданған құқықтық немесе моральдық нормаларды бұзған адамның мінез-кұлқы.

Девиантты мінез-құлық  ( лат.  deviatio  - ауытқу) - жалпыға ортақ ережелерден ауытқитын әлеуметтік іс-әрекет, осы ережелерді бұзатын адамдар мен әлеуметтік топтардың қылықтары; қабылданған құқықтық немесе моральдық нормаларды бұзған адамның мінез-кұлқы.

  • Кең мағынасында  девиантты мінез-құлық  кез келген әлеуметтік ережелерден (мысалы, оның ішінде жағымды: батырлық, аса еңбек-қорлық, альтруизм, өзін құрбан ету, жетістіктермен қатар, жағымсыз: қылмыс, қоғамдық тәртіпті бұзу, адамгершілік ережелерін, дәстүрді, әдет-ғұрыптарды аттап өту, өзіне-өзі қол жұмсау және т.б.)
  • ауытқушылықты білдіреді.
Девиантты іс-әрекеттің қалыптасу себептері:  1. Отбасында берекенің болмауы; 2. Түсінбеушіліктер мен ата-ана тарапынан қамқорлықтың жетіспеуі; 3. Тәрбие берудегі кемшіліктер; 4. Қоғамдық міндеттер мен күйзелістерді жеңе алмау; 5. Өмірлік дағдының болмауы, айналасындағы адамдармен, құрбы-құрдастарымен жиі тіл табыса алмауы; 6. Өз бетінше шешім қабылдай алмау; 7. Балалардың бос уақытын дұрыс ұйымдастыра алмау проблемалары.

Девиантты іс-әрекеттің қалыптасу себептері:

1. Отбасында берекенің болмауы; 2. Түсінбеушіліктер мен ата-ана тарапынан қамқорлықтың жетіспеуі;

3. Тәрбие берудегі кемшіліктер; 4. Қоғамдық міндеттер мен күйзелістерді жеңе алмау; 5. Өмірлік дағдының болмауы, айналасындағы адамдармен, құрбы-құрдастарымен жиі тіл табыса алмауы; 6. Өз бетінше шешім қабылдай алмау; 7. Балалардың бос уақытын дұрыс ұйымдастыра алмау проблемалары.

Бір-бірінен ажырағысыз үш ұғым: Отбасы   Мектеп   Бала

Бір-бірінен ажырағысыз үш ұғым:

Отбасы

Мектеп

Бала

Отбасында тәрбиенің дұрыс ұйымдастырылмауынан балаға теріс әсер ететін жағдайлар Осы жоғарыда атап көрсетілген жағдайлардың нәтижесінде бала бойында қалыптасатын жаман қасиеттер:

Отбасында тәрбиенің дұрыс ұйымдастырылмауынан балаға теріс әсер ететін жағдайлар

Осы жоғарыда атап көрсетілген жағдайлардың нәтижесінде бала бойында қалыптасатын жаман қасиеттер:

Девиатты іс-әректке ие балалар үлкен екі топқа бөлінеді:  Психикасы мен мінез-құлқында ауытқуы бар,  айқын және жасырын психопатологияға ұшыраған балалар  Әлеуметтік ортада жағымсыз іс-әректтер мен теріс қылықтар  жасайтындар, қандай да бір әлеуметтік және мәдени нормаларды, әсіресе құқықтық норманы бұзушылар .

Девиатты іс-әректке ие балалар үлкен екі топқа бөлінеді:

Психикасы мен

мінез-құлқында ауытқуы бар,

айқын және жасырын психопатологияға

ұшыраған балалар

Әлеуметтік ортада жағымсыз

іс-әректтер мен

теріс қылықтар

жасайтындар, қандай да бір

әлеуметтік және мәдени

нормаларды, әсіресе құқықтық

норманы бұзушылар .

Оқушылардың психикасындағы өзгеріс  (ашуланшақтық,  ызақорлық, тұйықтық). Құқыққа қарсы әрекет  (құқық бұзушылық және қылмыс жасау). Агрессиялық әрекет  (топтар ішіндегі бәсекелестік, зорлық-зомбылық). Агрессиялық әрекет  (топтар ішіндегі бәсекелестік, зорлық-зомбылық). Девиантты іс-әрекеттің нақты құбылыстарда айқындалуы: Девиантты іс-әрекеттің нақты құбылыстарда айқындалуы: Есірткі қабылдау және есірткіге  тәуелділік  Спирттік ішімдікті  пайдалану  және әуестену. Жасөспірімдердің  өз-өзіне қол салуы

Оқушылардың

психикасындағы өзгеріс

(ашуланшақтық,

ызақорлық, тұйықтық).

Құқыққа қарсы әрекет

(құқық бұзушылық

және қылмыс жасау).

Агрессиялық

әрекет

(топтар ішіндегі

бәсекелестік,

зорлық-зомбылық).

Агрессиялық

әрекет

(топтар ішіндегі

бәсекелестік,

зорлық-зомбылық).

Девиантты іс-әрекеттің

нақты құбылыстарда

айқындалуы:

Девиантты іс-әрекеттің

нақты құбылыстарда

айқындалуы:

Есірткі қабылдау

және есірткіге

тәуелділік

Спирттік ішімдікті

пайдалану

және әуестену.

Жасөспірімдердің

өз-өзіне қол салуы

Девиантты іс-әрекеттің пайда болуына себепші үш фактор: Біріншіден Екіншіден отбасы тәрбиесінің дұрыс ұйымдастырылмауы; тұрмыстаға ұрыс-талас, дау-жанжал; баланың табиғи психологиялық ерекшеліктерін ескермеу; ата-анасының біреуі маскүнем болуы; Үшіншіден жұртшылықтың тәрбие процесіне толық көңіл аудармауы; оқушылардың өздері тұратын мөлтек аудандардағы әр түрлі үйірме жұмыстары мен спорттық секцияларға тиянақты тартылмауы, бос уақыттарын ұтымды ұйымдастырмауы; оқу-тәрбие жұмыстарын ұйымдастыруда кеткен кемшіліктер; жекеленген оқушылардың мінез-құлық ерекшеліктерін, ынта-ықыласын, қызығушылығы мен талап-тілегін ескермеу ;

Девиантты іс-әрекеттің пайда болуына себепші үш фактор:

Біріншіден

Екіншіден

отбасы тәрбиесінің дұрыс ұйымдастырылмауы; тұрмыстаға ұрыс-талас, дау-жанжал;

баланың табиғи психологиялық ерекшеліктерін ескермеу;

ата-анасының біреуі маскүнем болуы;

Үшіншіден

жұртшылықтың тәрбие процесіне толық көңіл аудармауы; оқушылардың өздері тұратын мөлтек аудандардағы әр түрлі үйірме жұмыстары мен спорттық секцияларға тиянақты тартылмауы, бос уақыттарын ұтымды ұйымдастырмауы;

оқу-тәрбие жұмыстарын ұйымдастыруда кеткен кемшіліктер; жекеленген оқушылардың мінез-құлық ерекшеліктерін, ынта-ықыласын, қызығушылығы мен талап-тілегін ескермеу ;

Нашақорлық Ішімдікке  салыну Ерте кезеңдегі жүктілік Девианттық мінез-құлық түрлері Суицидтік мінез құлық  Құқық бұзушылықтар

Нашақорлық

Ішімдікке

салыну

Ерте кезеңдегі

жүктілік

Девианттық

мінез-құлық

түрлері

Суицидтік

мінез

құлық

Құқық

бұзушылықтар

Девиантты іс-әрекеттің нақты құбылыстарда айқындалуы

Девиантты іс-әрекеттің нақты құбылыстарда айқындалуы

-Отбасында бала тәрбиесіне әкесі мен шешесінің әр түрлі әдіс қолданылуы

-Бір отбасында бірнеше баланың әрқайсысына әртүрлі қарау(Ата-ана қамқорлығы мен жүрек жылуы);

-Ата-аналардың балалар мінезіндегі өзгерістерге назар аудармауы;

-Ата-аналардың бал тәрбиесінен әртүрлі себептерге байланыстыаулақтануы:жұмысбасты болуы немесе теріс үлгі көрсетіп,келеңсіз өмір сүретін ата-аналар;

-Ата-аналардың жат қылықтарды бала бойына дарыту:дүниеқорлық,алдау,жалқаулық,өзімшілдік,т.б

-Ата-аналардың бала тәрбиесінде педагогикаға қарсы әдістерге қолдануы:өктемдік(авторитарлы),қаталдық(деспотизм),ымырашылдық(либералды).

Осы жоғарыда атап көрсетілген жағдайлардың нәтижесінде бала бойында қалыптасатын жаман қасиеттер:

-Бала ашуланшақ ,ызақор,тұйық,сенімсіз,өзіне-өзі көңілі толмайтын,келеңсіз болып қалаптасады.

-Бала бойында әдептілікке жатпайтын жат қылықтар қалыптасады:темекі тарту,ішімдік ішу,есірткі қабылдау

-Бала бойында өзімшілдік (эгоизм),дарашылдық(эгоцентризм),жеке басты ойлау,өзгелердің ойымен санаспау,екіжүзділік сияқты қасиеттер пайда болады,Өз ісін алдау,арбау арқылы атқарады.

Девиантты іс-әрекетті балалар мәселесі Мектеп Әлеуметтік орта Отбасы Мектеп әкімшілігі: директор оқу тәрбие ісінің меңгерушілері Білім беру саласы Ата-ана Денсаулық сақтау саласы Психолог пен социолог Құқық қорғау саласы Пән мұғалімдері Сынып жетекшілері Девиантты мінез-құлықтың алдын-ала түзету шаралары Арнайы оқу бағдарламасын жасап,ата-аналармен жұмыс жүргізу Білім мен бос уақытын дұрыс өткізудің негізгі бағдарламасын жасау Девианты іс-әрекетке ие балалардың ата-аналарымен одақтасу,педагогикалық отырыстар ұйымдастыру Салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған бағдарламаларды біріктіру 1.Психологиялық-педагогикалық ағарту жұмыстары 2.Әлеуметтік-психологиялық сауықтыру шаралары Девиантты іс-әрекетке ие балалардың қызығушылығын қорғайтын нормативтік құқықтық базаны жақсарту Педагогикалық психологиялық әдістермен білімді Девиантты оқушылардың диагностикасы.Зерттеу карталарымен жұмыс.

Девиантты іс-әрекетті балалар мәселесі

Мектеп

Әлеуметтік орта

Отбасы

Мектеп әкімшілігі: директор оқу тәрбие

ісінің меңгерушілері

Білім беру саласы

Ата-ана

Денсаулық сақтау саласы

Психолог пен социолог

Құқық қорғау

саласы

Пән мұғалімдері

Сынып жетекшілері

Девиантты мінез-құлықтың алдын-ала түзету шаралары

Арнайы оқу бағдарламасын жасап,ата-аналармен жұмыс жүргізу

Білім мен бос уақытын дұрыс өткізудің негізгі бағдарламасын жасау

Девианты іс-әрекетке ие балалардың ата-аналарымен одақтасу,педагогикалық отырыстар ұйымдастыру

Салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған бағдарламаларды біріктіру

1.Психологиялық-педагогикалық ағарту жұмыстары

2.Әлеуметтік-психологиялық сауықтыру шаралары

Девиантты іс-әрекетке ие балалардың қызығушылығын қорғайтын нормативтік құқықтық базаны жақсарту

Педагогикалық психологиялық әдістермен білімді

Девиантты оқушылардың диагностикасы.Зерттеу карталарымен жұмыс.

Ата-ана мен баланы қорғау орталығы Психиатр-дәрігер  Девиантты іс-әрекетке ие балаларға және олардың отбасыларына көмек көрсететін әлеуметтік орта Аудандық ішкі істер бөлімі Облыстық наркология орталығы Мектеп

Ата-ана мен баланы қорғау орталығы

Психиатр-дәрігер

Девиантты іс-әрекетке ие балаларға және олардың отбасыларына көмек көрсететін әлеуметтік орта

Аудандық ішкі істер бөлімі

Облыстық наркология орталығы

Мектеп

Тәртібі нашар,сабақтан қол үзген қиын балалар үшін жекелей және жіктей отырып,білім беретін арнаулы метептер ашу. Жалпы білім беретін оқу орындарында оқу-тәрбие процестерін жетілдіру 1.Девиантты іс-әрекеттегі балалар мен тұрмысы төмен отбасыларды әлеуметтік жағынан қорғау мен қолдануға бағытталған кешенді бағдарламаларды жасау. 2.Ата-аналар мен балаларға психолог,психиатр,нарколог тегін консультациялар беретін әлеуметтік-психологиялық көмек орталығын құру. Оқушылардың девианттық іс-әрекетін Сауықтырудың негізгі бағыттары Девианттық іс-әрекетегі оқушылардың және тұрмысы төмен отбасыларды әлеуметтік қорғау. 1.Жасөспірімдер мен құқықтық тәртіпті шеңберінде жұмыс жүргізетін мамандардың,құқық қорғау органдарының статусын көтеру.Олардың жақсы жақтарын қолдап баспасөзде,теледидарда насихаттау . 2.Ішкі істер басқармасы мен бөлімдері әлеуметтік-құқықтық қызметті ұйымдастыру.Қараусыз қалған балаларды сауықтыруға бағытталған бағдарламаны жасау. Құқық қорғау органдарында балалар мен жасөспірімдердің жұмысын жетілдіру

Тәртібі нашар,сабақтан қол үзген қиын балалар үшін жекелей және жіктей отырып,білім беретін арнаулы метептер ашу.

Жалпы білім беретін оқу орындарында оқу-тәрбие процестерін жетілдіру

1.Девиантты іс-әрекеттегі балалар мен тұрмысы төмен отбасыларды әлеуметтік жағынан қорғау мен қолдануға бағытталған кешенді бағдарламаларды жасау.

2.Ата-аналар мен балаларға психолог,психиатр,нарколог тегін консультациялар беретін әлеуметтік-психологиялық көмек орталығын құру.

Оқушылардың девианттық

іс-әрекетін

Сауықтырудың негізгі бағыттары

Девианттық іс-әрекетегі оқушылардың және тұрмысы төмен отбасыларды әлеуметтік қорғау.

1.Жасөспірімдер мен құқықтық тәртіпті шеңберінде жұмыс жүргізетін мамандардың,құқық қорғау органдарының статусын көтеру.Олардың жақсы жақтарын қолдап баспасөзде,теледидарда насихаттау .

2.Ішкі істер басқармасы мен бөлімдері әлеуметтік-құқықтық қызметті ұйымдастыру.Қараусыз қалған балаларды сауықтыруға бағытталған бағдарламаны жасау.

Құқық қорғау органдарында балалар мен жасөспірімдердің жұмысын жетілдіру

Қорытынды: Әр баланың өзінің ерекшелігі бар, оны байқай білу де, оны орайына қарай дұрыс бағытқа сілтей білу де шеберлікті қажет етеді. Қандай қиын бала болса да оның әр-ожданына тимей, жеке ерекшелігін ескеріп, икемі бар жаққа қарай баули білу, қоғамдық таныту, оның алдында айқын мақсат қойдыра білу және оған жетуге көмектесу сияқты сан-саналы, тынымсыз тәрбие жұмысы арқылы ғана мақсатқа жетуге болады.  «Баланы бастан» демекші, әуелі бастан-ақ балаға дұрыс ықпал, түзу бағдар беру, тәрбие жұмысын бір минут та ұмыт қалдырмау баршамыздың борышымыз.

Қорытынды: Әр баланың өзінің ерекшелігі бар, оны байқай білу де, оны орайына қарай дұрыс бағытқа сілтей білу де шеберлікті қажет етеді. Қандай қиын бала болса да оның әр-ожданына тимей, жеке ерекшелігін ескеріп, икемі бар жаққа қарай баули білу, қоғамдық таныту, оның алдында айқын мақсат қойдыра білу және оған жетуге көмектесу сияқты сан-саналы, тынымсыз тәрбие жұмысы арқылы ғана мақсатқа жетуге болады. «Баланы бастан» демекші, әуелі бастан-ақ балаға дұрыс ықпал, түзу бағдар беру, тәрбие жұмысын бір минут та ұмыт қалдырмау баршамыздың борышымыз.

Пайдаланылған әдебиеттер 1. Қ.Р.Ата заңы .Алматы,1995.Толық тарауларымен 21.05.2007 ж. 2. Қ.Р. Президенті Н.Назарбаевтың жыл сайынғы дәстүрлі Қазақстан халқына жолдауы ; 3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030.Алматы.Білім.1998ж. 4. Қ.Р Білім беру заңы 7.06.1999 ж. 5. Қ.Р Білім туралы заңы ( толықтыру,өзгерту енгізілген) 15.08.2007 ж. 6. Личко А.Е. Психопатии и акцентуация характера у подростков .М.,1982 7. Иванова Л.Ю. Агрессивность,жестокость и отношения старшеклассников к их проявлениям. Сб: Проблемы личности ,профилактика отклонений в ее развитии,1993. 8. Степанова В.Г Психология трудного школьника .М.,1998. 9. Учителям и родителям о психологии подростка. / Под.ред Г.Г Аракелова .М,.1991 10. Мир детства.Подросток . / Под.ред. А.Г Хриповой.М., 1989.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қ.Р.Ата заңы .Алматы,1995.Толық тарауларымен 21.05.2007 ж.

2. Қ.Р. Президенті Н.Назарбаевтың жыл сайынғы дәстүрлі Қазақстан халқына жолдауы ;

3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030.Алматы.Білім.1998ж.

4. Қ.Р Білім беру заңы 7.06.1999 ж.

5. Қ.Р Білім туралы заңы ( толықтыру,өзгерту енгізілген) 15.08.2007 ж.

6. Личко А.Е. Психопатии и акцентуация характера у подростков .М.,1982

7. Иванова Л.Ю. Агрессивность,жестокость и отношения старшеклассников к их проявлениям. Сб: Проблемы личности ,профилактика отклонений в ее развитии,1993.

8. Степанова В.Г Психология трудного школьника .М.,1998.

9. Учителям и родителям о психологии подростка. / Под.ред Г.Г Аракелова .М,.1991

10. Мир детства.Подросток . / Под.ред. А.Г Хриповой.М., 1989.


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Всем учителям

Категория: Презентации

Целевая аудитория: Прочее.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Девиантты мінез-??лы?ты жас?спірімдермен ?леуметтік-педагогикалы? ж?мыс

Автор: ?.М.Алтаева

Дата: 15.11.2015

Номер свидетельства: 253552

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

Распродажа видеоуроков!
ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства