Қазақ тілі апталығы "Қазақ тілінің үздіктері"

Қазақ тілінің үздіктері

Мақсаты: Орыс тілінде білім алатын оқушылардың өз елін туған жеріне, мемлекеттік тіліне деген құрмет сезімін қалыптастыру, қазақ тілінің мәртебесін көтеруге, оқушылардың тез ойланып, жауапты жүйелі түрде шапшаң қайтара білуіне үйрету.
Оқушыларды тіл мәртебесін көтеру,таза сөйлеуге үйрету,өз еліне,ұлтына деген сүйіспеншілікті ояту,ұшқыр ойлауға,жылдам сөз саптауға дағдыландыру. Оқушылардың  әдебиет  пәні  мен  қазақ тілі пәндері бойынша  алған  білімдерін   тереңдету,  тез жүйелеуге  дағдыландыру Оқушының ойлау  қабілетін , тапқырлығын , жылдамдығын,  таным белсенділігін  арттыру.  Қазақ тілінің білгірлері,көңілді тапқырларды анықтау.

Сайыстың барысы: -Ұйымдастыру кезеңі.

Құрметті оқушылар мен ұстаздар бүгінгі біздің  «Қазақ тілінің үздіктері» танымдық ойын-сауық сайысына қош келдіңіздер! Бүгінгі сайысқа 5,6,7,8,9- сыныптардан құралған жұптар қатысады. Яғни, екі оқушыдан құралады. Олар қазір алдарыңызда күш сынасып, өздерінің білімдері мен тапқырлықтарын көрсетпекші. Олай болса сайысымызды бастайық.

Сайыс кезеңдерімен таныстыру:

1. Қызық сұрақтар

2. Мағыналы суреттер

3. Тапқыр болсаң, шешіп көр

4. Бәйге

5. Ғажайып сандар

1.Қызық сұрақтар

1. Ерді не өлтіреді?

2. Қыз өссе кімнің көркі?

3. 3 шофер болыпты. Олардың Самат деген інісі болса керек. Бірақ Саматтың ағалары болмапты. Сонда қалай?
   4. Жеген сайын жылататын нәрсе? Таяқ

1. Әлемдегі ең үлкен алма қайда өседі? Алма ағашында

2. Бір қаладан екінші қалаға барады. Бірақ қозғалмайды. Ол не? жол

3. Үлкен шар басып кетпеуі үшін кішкентай шарды бөлменің қай жеріне сақтау керек? Үйдің бұрышына

4. Адам есектен неге құлайды? Жерге

5. Адамның төбе шашы қай кезде тік тұрады?

6. Шалға қарағанда баланың несі көп? Буын

7. Жылататын да, жұбататын да не?

2.Сөздерді сөйлет

Жаңбыр, ит, кітап, жылан, бала, ине, қайық, үй,қарға,ағаш,бесік, тас,мектеп.

Жаңбыр жауса- жердің көркі

Қыз өссе – елдің көркі

Ит жоқта шошқа үреді.

Жылы- жылы сөйлесең жылан інінен шығады.

Ел боламын десең - бесігіңді түзе.

Ел іші-алтын бесік.

Ата-ананың қадірін балалы болғанда білерсің.

Ғы лым – теңіз, білім – қайық.

Оқу – инемен құдық қазғандай.

Өмір-үлкен мектеп 

Балалы үй — базар,
Баласыз үй — қу мазар.

Қарға баласын «аппағым» дейді,

Ағаш тамырымен мықты

Адам досымен мықты

Тіл тас жарады, тас жармаса да бас жарады). 

Жыланның уы тісінде, адамның уы ... (тілінді). 

3.Тапқыр болсаң шешіп көр.

1. Қалың киім ұнатады
   Шешіндірсең жылатады.
   (жуа)

2. Бұл не деген көп киім, жетпіс қабат көп киім.
   Жаңбыр одан өтпейді, қабат-қабат тоны бар, түймелеуге жетпейді.
   (орамжапырақ)

3. Ағайынды бәрі:
   Шықса-көк, Түссе-сары.
   (жапырақтар)

4. Шәкіртке жанашыр,
   Мейірман кім, жаны асыл.
   (ұстаз)

5. Қабат-қабат қаттама,
   Ақылың болса аттама.
   (кітап)

6. Білімнен мол сый-асы,
   Балғындардың ұясы.
   (мектеп)

7. Үсті тас,асты тас,
   Ортасында піскен ас.
   (нан)

8. Мұрты бар, сақалы жоқ,
   Тоны бар, шапаны жоқ.
   (мысық)

9. Қарап тұрсаң өзіңе, Сурет түсер көзіңе.
   Ол суретің ұқсайды, Тура сенің өзіңе
   (айна)

10 . Қабат – қабат қаптама
Ақылың болса аттама. (кітап – книга - book)

4. Бәйге.

1. Бес дұшпанды  атаңыз?  (өсек, өтірік ,мақтаншақ  , еріншек, бекер  мал шашпақ)

2.   Шоқан Уәлихановтың  шын аты  кім? (Мұхаметқанапия)

3. Қазақ   әліппесінде  неше әріп бар? (42  әріп  бар)

4. Көп тілді білетін адам? (полиглот)

5. Тіл білімінің атасы? (Ахмет Байтұрсынұлы)

6.  Абай айтқан бес асыл іс?     (талап, еңбек,терең ой ,қанағат,  рахым)                                                           .

7. «Әдемі» сөзінің синонимі

8. Заттың сынын білдіретін сөз табы?                                       

9. Дауыссыз дыбыстар қаншаға бөлінеді?

10. Үш байлық деген не?(денсаулық, ақ жаулық, он саулық)

11. Қазақтың ұлы ақыны.(Абай Құнанбаев)

12. «Мұғалім» сөзінің синонимы (ұстаз,оқытушы) 

13. «Бәйтеректің биіктігі неше метр?» (97)

14. Буын нешеге бөлінеді? Түрлерін ата. 

15. Қазақ тілінде жалғаудың неше түрі бар? 

1. Ғажайып сандар

Қазақстан тарихы	10	20	30	40
Қазақ тілі	10	20	30	40
Қазақ әдебиеті	10	20	30	40

Қазақстан тарихы

10 Қазақстанның Ата заңы қашан қабылданды ?(30 тамыз,) 

20 Қазақстан Республикасының Елтаңбасы мен Туының авторлары ? (Ш.Уәлиханов,Ж.Әлімбеков,Ш.Ниязбеков). 

30 Тіл туралы заң қашан қабылданды? (1997 мж.11 шілде) 

40 Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері қай жылы қабылданды ?(1992 ж. 4 маусым) 

Қазақ тілі

10. Тіл дыбыстарын зерттейтін сала ... (фонетика)

20. Дауысты дыбыс жақтың қатысына қарай нешеге бөлінеді? (ашық, қысың)
30. Орфография нені зерттейді? (дұрыс жазылуын)

40. Дыбыс үндестігіне ұшырайтын қатаң дауыссыз дыбыстар? 

Қазақ әдебиеті

10. Халық ауыз әдебиеті түрлерін ата

20. А.Байтұрсынұлының ынтымаққа, бірлікке шақыратын мысал өлеңін көрсетіңіз. 
«Аққу, шортан һәм шаян». 
30. Тіл білімінің атасы кім? А.Байтұрсынұлы

40. Ғылым таппай мақтанба өлеңін кім жазды? Абай

6.Шешендерден сөз қалған. Бұл сайыста оқушылар шешендердің құрақтарына жауап береді.

1-сұрақ Дүниеде не өлмейді?

2- сұрақ. Дүниеде бәрінен не тәтті, балам?

Ал жұмсақта не жұмсақ?

Қаттыда не қатты?

Әз Жәнібектің алпыс биі болған екен. Бір жолы хан билеріне: «Дүниеде не өлмейді?» — деп сұрақ қойғанда, алпыс биі бір ауыздан былай депті:

Ағын су өлмейді,

Асқар тау өлмейді,

Аспанда ай мен күн өлмейді,

Әлемде қара жер өлмейді.

Ағын судың өлгені,

Алты ай қыста қатқаны.

Асқар таудың өлгені,

Басын бұлттың жапқаны.

Ай мен күннің өлгені,

Еңкейіп барып батқаны.

Қара жердің өлгені

Қар астында жатқаны.

Ажал деген атқан оқ,

Бір алланың қақпаны.

Дүниеде не өлмейді?

Жақсының аты өлмейді,

Ғалымның хаты өлмейді.

Әз Жәнібектің алпыс биі болған екен. Бір жолы хан билеріне: «Дүниеде не өлмейді?» — деп сұрақ қойғанда, алпыс биі бір ауыздан былай депті:

Ағын су өлмейді,

Асқар тау өлмейді,

Аспанда ай мен күн өлмейді,

Әлемде қара жер өлмейді.

Ағын судың өлгені,

Алты ай қыста қатқаны.

Асқар таудың өлгені,

Басын бұлттың жапқаны.

Ай мен күннің өлгені,

Еңкейіп барып батқаны.

Қара жердің өлгені

Қар астында жатқаны.

Ажал деген атқан оқ,

Бір алланың қақпаны.

Дүниеде не өлмейді?

Жақсының аты өлмейді,

Ғалымның хаты өлмейді.

2. Жиренше шешен бір күні келе жатып алдынан қарсы кездескен бір баладан:

Дүниеде бәрінен не тәтті, балам? – деп сұрайды. Сонда бала:

Бал тәтті – деген екен.

Ал жұмсақта не жұмсақ?

Мамық жұмсақ.

Қаттыда не қатты?

Тас қатты.

Бұл баланың жауабын тыңдап тұрған екінші бала: «Бұл сұрақтарыңызға мен жауап беріп көрейін, рұқсат етіңіз»- деп өтінеді.

Ал, айта ғой, балам, не тәтті? – дейді Жиренше шешен.

Ананың сүті тәтті- деп жауап беріпті бала.

Не жұмсақ?

Ананың қолы!

Ал енді не қатты? – деп сұрағанда.

Атаның жүрегі – деген екен.

Шешен екінші баланың жауабына риза болып, батасын беріпті.

Жиренше шешен бір күні келе жатып алдынан қарсы кездескен бір баладан:

Дүниеде бәрінен не тәтті, балам? – деп сұрайды.

Ал жұмсақта не жұмсақ?

Қаттыда не қатты?

Дүниеде бәрінен не тәтті, балам? – деп сұрайды. Сонда бала:

Бал тәтті – деген екен.

Ал жұмсақта не жұмсақ?

Мамық жұмсақ.

Қаттыда не қатты?

Тас қатты.

Бұл баланың жауабын тыңдап тұрған екінші бала: «Бұл сұрақтарыңызға мен жауап беріп көрейін, рұқсат етіңіз»- деп өтінеді.

Ал, айта ғой, балам, не тәтті? – дейді Жиренше шешен.

Ананың сүті тәтті- деп жауап беріпті бала.

Не жұмсақ?

Ананың қолы!

Ал енді не қатты? – деп сұрағанда.

Атаның жүрегі – деген екен.

Шешен екінші баланың жауабына риза болып, батасын беріпті.

Құрастырған: Түсіпова Эльмира Болатқызы

Шойындыкөл негізгі мектебі