Презентация удобно для пользования на уроках башкирского языка. Легко объяснает тему урока.
Просмотр содержимого документа
«Башҡорт теле дәресендә "Ҡушма һүҙҙәр" темаһына презентация»
Һүҙьяһалыш
Тел белеменең һүҙ төҙөлөшөн һәм һүҙҙәрҙең яһалыу юлдарын өйрәнә торған бүлеге һүҙъяһалыш тип атала
Башҡорт телендә һүҙьяһалыштың мәғәнәүи, фонетик, морфологик һәм синтаксик юлдары бар.
1. Телдә быға тиклем йәшәп килгән һүҙҙәрҙең өҫтәлмә мәғәнәләр алыуын мәғәнәүи һүҙьяһалыш тип әйтәләр:
- һайлау (үҙеңә ярағанын айырып алыу) , һайлау (күмәкләп тауыш биреү юлы менән кемделер айырып билдәләү эше);
- ай (Ерҙең эйәрсәне), ай (йылды ун ике өлөшкә бүлгән ваҡыт берәмеге).
2. Һүҙҙең өндәре, баҫымы үҙгәреүе арҡаһында яңы һүҙҙәр яһалыуҙы фонетик һүҙьяһалыш тип атайҙар:
- бөртөк — бөрсөк (бер бөртөк бойҙай, бөрсөк йәш тамды),
- яңы кейем (сифат) — яңы килде (рәүеш).
3. Һүҙҙең тамырына яһаусы ялғауҙар ҡушыу ярҙамында, шулай уҡ бер нисә тамырҙың йә нигеҙҙең бер ҡушма һүҙгә берләшеү арҡаһында яңы һүҙҙәр яһалыу морфологик һүҙьяһалыш тип йөрөтөлә:
- дуҫ-лыҡ, эш-лә, аҡса-лата, аҡ-һаҡал, бары-бер, кеше-фәлән, яҙын-көҙөн
4. Бер нисә һүҙҙән торған һүҙбәйләнеш юлы менән яңы һүҙҙәр яһалыуҙы синтаксик һүҙьяһалыш тип атайҙар:
- таш күмер, бал ҡорто, Башҡорт дәүләт драма театры
Ялғауҙарҙың тамырға ҡушылыу тәртибе түбәндәгесә:
Тамырға иң тәүҙә һүҙ яһаусы, унан һуң һүҙ үҙгәртеүсе ялғау ҡушылып килә.
Мәҫәлән:
Уйынсыҡтарҙы – уйын-сыҡ-тар-ҙы
Йәйге
Мәктәптең
Малсы
Элгес
Япраҡтар
Тәбиғәтте