| Ата-аналармен тренинг Г.К. Кәрібайқызы: Тақырыбы: «Лента байланысы» (Қарым-қатынасты нығайту, көңіл-күйді көтеру) Мақсаты: ата-аналар арасында жағымды көңіл-күй қалыптастыру, бір-біріне сенімділік пен қолдау көрсету мәдениетін дамыту, қарым-қатынасты нығайту. Тренинг барысы Жүргізуші: Құрметті ата-аналар! Қазір біз сіздермен шағын тренинг өткіземіз. Бұл тренингтің мақсаты – көңіл-күйімізді көтеру, бір-бірімізбен жылы қарым-қатынас орнату және ата-ана ретінде өзара қолдау көрсетудің маңызын сезіну. Ортаға 15 ата-ана шеңбер жасап тұра қояйық. Қазір сіздерге түрлі-түсті ленталар таратылады. Әр ата-ана өз лентасының бір ұшын ұстап тұрады. Менің белгі беруіммен әрқайсыңыз лентаның екінші ұшын көршіңізге беріп, бір-біріңізбен байланыс жасайсыздар. (Ата-аналар лентамен байланысып, ортада өрнек сияқты бір «тор» пайда болады.) Көріп тұрсыздар ма, қазір біз бір-бірімізбен байланысқан үлкен шеңберге айналдық. Бұл – әр ата-ананың бір-біріне қолдауы мен бірлігі. Сұрақтар: Бұл жаттығу сізге қандай көңіл-күй сыйлады? Лента арқылы байланыс жасау не білдіреді деп ойлайсыз? Отбасындағы байланыс әлсіресе не болады? Ата-аналардың жауаптары тыңдалады. Жүргізушінің қорытынды сөзі: Қолыңыздағы лента – бұл ата-ана мен бала арасындағы байланыс. Ал лентаның үзілмей, байланыс сақталуы – балаға берілетін сенім, қолдау, сүйіспеншілік. Бүгінгі қоғамда жасөспірім өмірінде түрлі қауіптер бар. Сондықтан балаға ең алдымен жылы қарым-қатынас, түсіністік, қолдау қажет. Жақын байланыс бар жерде – бала өзін қауіпсіз сезінеді. ІІ. Практикалық бөлім 1-топ Бала-аманат Жасөспірімдер өміріне төнген қауіптің белгілері деп аталады. Құрметті ата-аналар! Бүгін біз сіздермен аса маңызды, әрі нәзік тақырып — балаларымыздың қауіпсіздігі мен жан тыныштығы туралы сөйлесуге жиналып отырмыз. Бабаларымыз «Бала — көңілдің гүлі, көздің нұры» деп бекер айтпаған. Бірақ бүгінгі алмағайып заманда, ақпараттық тасқын мен әлеуметтік қысым артқан тұста, сол гүліміздің солып бара жатқанын, көзіндегі мұңды дер кезінде байқамай қалу қаупі бар. Жасөспірім шақ — баланың ересек өмірге өту кезеңіндегі ең қорғансыз шағы. Олардың бойындағы кенеттен пайда болған тұйықтық, мінез-құлықтағы өзгерістер немесе қоршаған ортадан оқшаулануы — жай ғана «өтпелі кезеңнің» белгісі емес, бізге жіберілген көмек сұрау дабылы (SOS сигналы) болуы мүмкін. Бүгінгі практикалық жұмысымыздың мақсаты — бала бойындағы сол «қауіпті белгілерді» қалай тану керек және ең бастысы, балаға қалай сүйеу болу керектігін бірге үйрену. Біз балаларымызды тек қауіптен қорғап қана қоймай, оларға біздің махаббатымыздың кез келген қиындықтан биік екенін сезіндіруіміз керек. Ата-аналар қорғап болған соң айтылатын түйін Назар аудару — ең үлкен қорғаныс: Балаға төнген қауіптің ең басты емі — ата-ананың шынайы көңіл бөлуі. Балаңыздың сөзін ғана емес, үнсіздігін де тыңдап үйреніңіз. Сенім — көпір: Егер балаңыз қателескен кезінде «Әкем/анам мені ұрсады» деп емес, «Әкем/анам маған көмектеседі» деп ойласа — сіз оны кез келген қауіптен сақтап қалдыңыз деген сөз. Сын айтудан бұрын, түсінуге тырысыңыз. Ерте әрекет ету: Кез келген «қауіпті белгі» (ұйқының бұзылуы, тәбеттің жоғалуы, агрессия) — бұл диагноз емес, бұл диалогты бастауға себеп. Көмек сұраудан және маманға жүгінуден қорықпаңыздар 2-топ Жауапты ата-ана 1. Эмоционалдық байланыс орнату (Ең басты шешім) Бала сырттан қауіп іздемеуі үшін, үйі оған ең қауіпсіз орын болуы тиіс. 2. Цифрлық әлемдегі қауіпсіздік Қазіргі жасөспірімдердің негізгі қауіпі — интернетте. Баламен интернетті қолдану ережелерін келісіп алыңыз (уақыты, қаралатын контент). Қызығушылығына ортақтасу: Ол қандай ойын ойнайды, қандай блогерді көреді? Соны бірге талқылаңыз. Егер сіз оны сынасаңыз, ол сізден жасырынатын болады. Қолданбалар: Қажет болса, «Parental Control» (Ата-ана бақылауы) функцияларын орнатыңыз, бірақ бұл туралы баланы ескертіп, себебін (бақылау емес, қауіпсіздік) түсіндіріңіз. Түйін: Түйін: Жауапты ата-ананың формуласы | Әрекет | Мақсаты | | Сынамау | Баланың қорқынышын сейілту | | Сұрақ қою | Оның ішкі әлемін түсіну | | Бірге уақыт өткізу | Жалғыздық сезімін жою | | Мақтау және қолдау | Өзіне деген сенімін арттыру | 3-топ Парасат Ақылыңды мейірімге орап бер 1. «Баланы он беске дейін патшаңдай сыйла...» Халқымызда «Баланы беске дейін патшаңдай сыйла, он беске дейін құлыңдай жұмса, он бестен кейін досыңдай сыйла» деген тәрбие формуласы бар. Мейірімге оралған ақыл: Бұл жердегі «құлыңдай жұмсау» — қаталдық емес, баланы еңбекке, жауапкершілікке баулу. Ал он бестен асқанда онымен ересек адамша санасу — баланың жеке тұлғасын құрметтеу. Бабаларымыз баланың бетінен қақпай, бетіне жел тигізбей өсіру арқылы оның намысты, рухты болып ержетуін қалаған. 2. «Ұят болады» және «Обал болады» Бұл екі ұғым — қазақ тәрбиесінің тежегіші мен бағыттаушысы. Ұят болады: Ақылды мейіріммен жеткізудің ең нәзік жолы. Баланы «жамансың» деп балағаттамай, «бұл ісің ұят болады» деу арқылы оның бойында ар-ұждан сезімін оятқан. Обал болады: Табиғатқа, нанға, суға, тірі жан иесіне қиянат жасамауды үйреткен. Бұл — қазіргі тілмен айтқанда, «экологиялық және гуманистік тәрбие». Түйін Құрметті ата-аналар! Ақылыңыз қаталдыққа емес, мейірімге ораулы болсын. Балаңыз сізден қорыққаннан емес, сізді сыйлағаннан, сізге сенгеннен түзу жолды таңдасын. «Бала — артта қалған із емес, алда жанған жұлдыз». Сол жұлдыздың жарығы сөнбеуі — бүгін біздің оның жүрегіне қаншалықты жылу бере алғанымызға байланысты. 4-топ Мейірімді орта Саналы ата-ана болу (Conscious Parenting) Бұл — заманауи тәрбиенің негізгі діңгегі. Оның мәні баланы тәрбиелемес бұрын, ата-ананың өзін-өзі тәрбиелеуінде. Өз эмоциясын басқару: Қазіргі ата-ана балаға айқайламас бұрын, өзінің неге ашуланып тұрғанын түсінуге тырысады. Травмалармен жұмыс: Өз балалық шағындағы психологиялық жарақаттарды өз баласына өткізбеуге тырысу. 2. Эмоционалды интеллектіні бірінші орынға қою Егер бұрынғы ұрпақ үшін баланың «тоқ болуы» мен «сабағының жақсы болуы» жеткілікті болса, қазіргі ата-аналар баланың ішкі күйіне мән береді. Сезімдерді заңдастыру: «Жылама, ұят болады» дегеннің орнына «Сенің мұңайып тұрғаныңды түсінемін, жылап алсаң болады, мен қасыңдамын» деп айту. Эмпатия: Баланың орнына өзін қойып көру арқылы оның қорқынышын немесе қарсылығын түсіну. 3. Диктатурадан — Диалогқа көшу Қазіргі ата-аналар «Мен айттым — сен істеуің керек» деген қағидадан бас тартты. Таңдау еркіндігі: Балаға кішкентай кезінен бастап таңдау беру (не киеді, қандай үйірмеге барады). Бұл баланың жауапкершілікті сезінуіне көмектеседі. Келісімшарт әдісі: Жазалаудың орнына іс-әрекеттің салдарын түсіндіру және өзара тиімді ережелерді бекіту. 4. Гаджеттер мен цифрлық сауаттылық Қазіргі ата-аналар технологияны «жау» ретінде көрмей, онымен бірге өмір сүруді үйретеді. Цифрлық шекара: Телефонды мүлдем тыйып тастау емес, оны қолдану мәдениетін қалыптастыру. Бірге даму: Баламен бірге пайдалы бағдарламаларды меңгеру, ойындар ойнау арқылы оның цифрлық әлеміне ену. 5. «Толық адам» және Жұмсақ дағдылар (Soft Skills) Тәрбие тек мектеп бағдарламасымен шектелмейді. Қазіргі ата-аналар мына қасиеттерді дамытуға күш салады: Сын тұрғысынан ойлау: Кез келген ақпаратқа күмәнмен қарап, талдай білу. Коммуникация: Өз ойын еркін жеткізу және өзгелермен тіл табысу. Өзін-өзі күту: Психикалық және физикалық саулықты сақтау мәдениеті. |