kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

?аза? ханды?ына 550 - жыл

Нажмите, чтобы узнать подробности

?аза? ханды?ына 550 жыл

?аза? ханды?ы ?ашан ??рылды? ?аза? хал?ы ?алай ?алыптасты?   Т?уелсіздікке ?алай ?ол жеткіздік? Осы с?ра?тар кейде мені? ойымды сан-са??а ж?гіртеді.

Міне, ?аза? ханды?ыны? ??рыл?анына да 550 жыл. ?аза? ханды?ын негізін ?алаушылар - Ж?нібек пен Керей с?лтандар. ?аза? ханды?ыны? ??рылуы ж?не оны? ж?здеріні? ай?ындалуы, ?леуметтік ?атынастарды? ны?аюы - ?аза? мемлекеттігін ?алыптастыр?ан басты себептер. ?аза? ханды?ыны? іргесін ны?айтып, оны? к?ш- ?уатын арттыру, с?йтіп ірі,  дербес мемлекетке айналдыру, хал?ымызды? бірт?тас болып, бір же?нен ?ол, бір жа?адан бас шы?аруды? ар?асы деп ойлаймын. 

?аза? хал?ыны? ертеден бірт?тас ел болып ?алыптасуына  к?птеген сырт?ы жаулар кедергі жасады, біра? со?ан ?арамастан бізді? ата - бабаларымыз найзаны? ?шымен, білекті? к?шімен ?лан?айыр жерімізді са?тап ?алды.     

?аза? хал?ы сонау са? пен ??ндардан бастау алады. ?азіргі уа?ытта біз оларды  мектеп ба?дарламасынан « ?аза?стан аума?ында?ы тайпалы ода?тар мен мемлекеттер»- деп танимыз. ?з елі ?шін к?ресте ру - тайпалар тек ал?а ?ана ?мтылды. Мы?да?ан сан - ?илы шай?астарда бізді? хал?ымыз же?іп, т?уелсіздігі ?шін ?асы? ?андары ?ал?анша к?ресе білді.

Парсы жазбаларында «са?» атауы «??діретті еркектер», ал иран жазбаларында «ж?йрік атты турлар» дейді. Осы жазбаларды? ар?асында ?аза?ты? ежелден-а? адал, ??діретті, батыл ж?ректі екені к?рінеді. Са?тар бізді? заманымыздан б?рын І мы?жылды?та Орта Азия мен ?аза?стан жерін мекен еткен. Са?тар туралы т?рлі деректер ?ал?ан. Ежелгі грек тарихшысы Геродот са?тарды: «массагеттер»  деп атады. Ал са?тарды? е? ?йгілі патшайымы Томиристі Рим тарихшысы Помпей Трог суреттейді. Оны? айтуы бойынша: «Томирис, ?йел болса да, жауды? шап?ыншылы?ынан ?оры??ан жо?». Осы с?здерді? ?зінен бізді? ?андай халы? екенімізді к?руге болады.  ?аза? даласында ?мір с?рген тайпаларды? атаулары тарих беттерінен м??гі ?шпейді. Са?тар, ??ндар, ?йсіндер, сарматтар, ?а?лылар, ?о?ыраттар, ?ыпша?тар, керейлерді? барлы?ы тек бостанды? пен ?ділдікті а?са?ан тайпалар.

Керей мен Ж?нібекті? Батыс Жетісу?а к?шіп келуін хал?ымызды? т???ыш к?рнекті тарихшысы, ??лама М?хаммед Хайдар Дулати 1465 - 1466 жылдар деп жазады.  ?аза? еліні? ??рылуы 1465 жылы- Ж??ібек пен Керей с?лтандарды? ?біл?айыр ханды?ынан немесе кейбір деректерде «к?шпелі ?збектерден» б?лініп шы?ып, Мо?олстан ханы Есенб??а Жетісудан Шу мен Талас ?зен бойларын сый?а бергеннен бастау алады. Негізінен ?аза? ханды?ы 1465 - 1466 жылдары ?озыбасы деген жерде ??рылды. Керей мен Ж??ібек с?лтандарды? ?ол астына жинал?ан  ру - тайпалар: ?лытаудан Есілге дейінгі жерлерде – наймандар, Т?ркістан мен ?аратау аралы?ында – ?о?ыраттар, Ертістен батыс?а ?арай – ар?ындар, Жетісу, Тарба?атай, Ертіс бойы, Зайсан к?лі ма?ы мен Объ ж?не Тобыл ?зендеріні? аралы?ында – дулаттар, ?аратау, Сырдария, Жетісу айма?ы – ?а?лылар, Жетісу – ?йсіндер, ?аратауда, Сырдария бойында – жалайырлар мекендеген.

ХV ?асырда ?алыптас?ан саяси – тарихи жа?дайлар ?аза? хал?ыны? ?лтты? мемлекет болып ??рылуына елеулі ы?пал етті. Керей мен Ж?нібек с?лтандар ?аза? хал?ыны? саяси бытыра??ылы?ын жойып, ?асым, Ха?назар, Т?уке, Абылай  хандарды? т?сында ?аза? елі бірт?тас ханды??а айналды.  Ж??гір ханны? т?сынан бастап, жо??ар шап?ыншылы?ына  ?шырады. Елімізге жан жа?ымыздан ?лкен ?ауіп т?нді. О?т?стіктен ?о?ан, Б?хар, Хиуа, батысымыздан татар - баш??рттар, шы?ысымыздан Жо??ар ж?не Цин империясы, солт?стіктен Ресей империясы ?ауіп т?ндірген еді. Осы атал?ан ?ауіптерден шы?у ?шін Кіші ж?з ханы ?біл?айыр орыс патшайымы Анна Иоановна?а хат жолдап, сол кезден бастап ?ол астына енуіне келіседі. Орысты? ?ол астында еліміз бірталай ?згерістерге ?шырады. Шаруалар баста?ан ?лт - азатты?  к?терілістер етек алды. С.Дат?лы, Исатай мен Махамбет, Жан?ожа, Есет батыр, Кенесары баста?ан к?терілістеріні? барлы?ы да ая?сыз же?іліспен ая?талып отырды.  ?аза? жері 1916 жыл?ы ?лт - азатты? к?терілісінен бастап ?аза? ж?регінен кетпейтін тай?а та?ба бас?андай,  жан т?ршігерлік о?и?алар ?тті. Атап айтсам, 1917 жыл?ы а?пан - ?азан т??керістері, 1918-1920 жылдарда?ы азамат со?ысы, 1931-1933 жж ашаршылы?, 1937-1938 жж жаппай ?аза? ?о?ам ?айраткерлерін ?у?ын - с?ргінге ?шыратуы, 1941-1945 жж ?лы Отан со?ысы мен тыл ж?мысы, 1949-1989 жж Семей полигоны, 1986 жыл?ы Алматыда?ы жастар ?оз?алысы. Осы атал?ан жыл аралы?ында ?ткен ?иынды?тар т?уелсіздікке деген ынтаны к?шейте т?сті. ?аншама поэма, жыр, ?ле? жолдарында т?уелсіздікті а?са?ан халы? туралы жазыл?ан. Оларды? басты  ма?саты: халы?ты? ?иын жа?дайы, т?уелсіздік ?шін к?рес, ?арапайым халы?ты біліммен ?амтамасыз ету, отарлы? езгіден босату. Елі деп жаз?ан шы?армалары ?шін ?амал?ан, тіпті ?лім жазасына кесілген жазушылар хал?ымны? намысы деп ?асы? ?андары ?ал?анша арпалысып ?тті. Бізді? халы? - адал да батыр халы?.   

  А? т?йені? ?арны жарылып, ?ой ?стіне бозтор?ай ж?мырт?ала?ан заман туды, біз ата-бабаларымыз сан мы? жылдап а?сап ?ткен                             азатты?ымызды да алды?. ?аза? жері - ?лан байта?, ш?райлы, к?п ?лтты, еліміз  тату-т?тті, ?ойнауында толып жат?ан ?азына, салт - д?ст?рі са?тал?ан, да??ы м??гі ?шпес елге айналды?. Еліміз бірт?тас, дербес, ?лемге ?йгіленіп, Еуропа елдеріні? терезесімен те? ел болды?. 1990 жылды? 25 ?азанында Республика іргесі ??рылып, 1991 жылы 16 желто?санда Т?уелсіз ел атанып, бізді д?ниеж?зіні? 108 елі танып, 70 мемлекетпен дипломатиялы? ?атынас орнатылды. Т?уелсіздігімізді танытатын мемлекеттік нышандарымыз ?абылданды. Ел шекарасы бекітілді. Ата-бабаларымыздан бізге м?ра болып ?ал?ан жерлерді аманат ретінде са?тап ?алды?. Алла?а мы? да бір ш?кір!

Осындай тыныш, бейбіт заманда еліміз к?птеген жетістіктерге ?ол жеткізді. О?ан ?арапайым халы?ты? ?мітін а?тап, сенімінен шы?ып ж?рген, басты себепкер, саясаткер, елімізді? т???ыш президенті - Н.?.Назарбаев. ?арапайым отбасынан шы??ан, жас кезінде м?най ??деу зауытында ж?мыс істеген, ?арасай батырды? ?рпа?ы - Н?рс?лтан ?біш?лы, елімізді? т???ыш президенті болды. Аз уа?ыт ішінде ?аза?стан Республикасын ?лемге танытты. Алдымызда?ы келе жат?ан «Expo-2017» - ?аза?стан ?шін елеулі о?и?а. Та?ырыбы: « Болаша? энергия к?зі». Таби?атымызды ?ор?ап, ел ?шін ?ажет энергияны? к?зін табу - елімізді? болаша?ына зор септігін тигізіп, ?лемні? барлы? елдері ?аза?стан Республикасын танитындай д?режеге жеткізеді деген ?міт артып отырмыз.

Біз, ХХІ ?асыр, жа?а заманауи технологиялар заманында ?мір с?ріп жатырмыз, сонды?тан да мен, ?аза?стан азаматы ретінде, Елбасыны? халы??а жолдауында айтыл?андай, еліміз ?лемні? 30 еліні? ?атарына ?осылуына ?олымнан келгенше ?ол ?шын беріп, елімні? к?ркеюіне зор ?лес ?ос?ым келеді. ?аза? елі - сонау са?тардан пайда болып, ?азіргі д?режеге жетіп отыр. Жетістігіміз мол. Кішігірім т?ркі тілдес тайпалар бірігіп, б?кіл д?ниеж?зі тарихында ?шпес із ?алдырды. Жері – байта?, хал?ы – тату,  ?ойнауы - пайдалы ?азбалар?а бай  еліміз – м??гі г?лдене бер

Просмотр содержимого документа
«?аза? ханды?ына 550 - жыл »

Қазақ хандығына 550 жыл

Қазақ хандығы қашан құрылды? Қазақ халқы қалай қалыптасты? Тәуелсіздікке қалай қол жеткіздік? Осы сұрақтар кейде менің ойымды сан-саққа жүгіртеді.

Міне, Қазақ хандығының құрылғанына да 550 жыл. Қазақ хандығын негізін қалаушылар - Жәнібек пен Керей сұлтандар. Қазақ хандығының құрылуы және оның жүздерінің айқындалуы, әлеуметтік қатынастардың нығаюы - қазақ мемлекеттігін қалыптастырған басты себептер. Қазақ хандығының іргесін нығайтып, оның күш- қуатын арттыру, сөйтіп ірі, дербес мемлекетке айналдыру, халқымыздың біртұтас болып, бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарудың арқасы деп ойлаймын.

Қазақ халқының ертеден біртұтас ел болып қалыптасуына көптеген сыртқы жаулар кедергі жасады, бірақ соған қарамастан біздің ата - бабаларымыз найзаның ұшымен, білектің күшімен ұланғайыр жерімізді сақтап қалды.

Қазақ халқы сонау сақ пен ғұндардан бастау алады. Қазіргі уақытта біз оларды мектеп бағдарламасынан « Қазақстан аумағындағы тайпалы одақтар мен мемлекеттер»- деп танимыз. Өз елі үшін күресте ру - тайпалар тек алға ғана ұмтылды. Мыңдаған сан - қилы шайқастарда біздің халқымыз жеңіп, тәуелсіздігі үшін қасық қандары қалғанша күресе білді.

Парсы жазбаларында «сақ» атауы «құдіретті еркектер», ал иран жазбаларында «жүйрік атты турлар» дейді. Осы жазбалардың арқасында қазақтың ежелден-ақ адал, құдіретті, батыл жүректі екені көрінеді. Сақтар біздің заманымыздан бұрын І мыңжылдықта Орта Азия мен Қазақстан жерін мекен еткен. Сақтар туралы түрлі деректер қалған. Ежелгі грек тарихшысы Геродот сақтарды: «массагеттер» деп атады. Ал сақтардың ең әйгілі патшайымы Томиристі Рим тарихшысы Помпей Трог суреттейді. Оның айтуы бойынша: «Томирис, әйел болса да, жаудың шапқыншылығынан қорыққан жоқ». Осы сөздердің өзінен біздің қандай халық екенімізді көруге болады. Қазақ даласында өмір сүрген тайпалардың атаулары тарих беттерінен мәңгі өшпейді. Сақтар, ғұндар, үйсіндер , сарматтар, қаңлылар, қоңыраттар, қыпшақтар, керейлердің барлығы тек бостандық пен әділдікті аңсаған тайпалар.

Керей мен Жәнібектің Батыс Жетісуға көшіп келуін халқымыздың тұңғыш көрнекті тарихшысы, ғұлама Мұхаммед Хайдар Дулати 1465 - 1466 жылдар деп жазады. Қазақ елінің құрылуы 1465 жылы- Жәңібек пен Керей сұлтандардың Әбілқайыр хандығынан немесе кейбір деректерде «көшпелі өзбектерден» бөлініп шығып, Моғолстан ханы Есенбұға Жетісудан Шу мен Талас өзен бойларын сыйға бергеннен бастау алады. Негізінен Қазақ хандығы 1465 - 1466 жылдары Қозыбасы деген жерде құрылды. Керей мен Жәңібек сұлтандардың қол астына жиналған ру - тайпалар: Ұлытаудан Есілге дейінгі жерлерде – наймандар, Түркістан мен Қаратау аралығында – қоңыраттар, Ертістен батысқа қарай – арғындар, Жетісу, Тарбағатай, Ертіс бойы, Зайсан көлі маңы мен Объ және Тобыл өзендерінің аралығында – дулаттар, Қаратау, Сырдария, Жетісу аймағы – қаңлылар, Жетісу – үйсіндер, Қаратауда , Сырдария бойында – жалайырлар мекендеген.

ХV ғасырда қалыптасқан саяси – тарихи жағдайлар қазақ халқының ұлттық мемлекет болып құрылуына елеулі ықпал етті. Керей мен Жәнібек сұлтандар қазақ халқының саяси бытыраңқылығын жойып, Қасым, Хақназар, Тәуке, Абылай хандардың тұсында қазақ елі біртұтас хандыққа айналды. Жәңгір ханның тұсынан бастап, жоңғар шапқыншылығына ұшырады. Елімізге жан жағымыздан үлкен қауіп төнді. Оңтүстіктен Қоқан, Бұхар, Хиуа, батысымыздан татар - башқұрттар, шығысымыздан Жоңғар және Цин империясы, солтүстіктен Ресей империясы қауіп төндірген еді. Осы аталған қауіптерден шығу үшін Кіші жүз ханы Әбілқайыр орыс патшайымы Анна Иоановнаға хат жолдап, сол кезден бастап қол астына енуіне келіседі. Орыстың қол астында еліміз бірталай өзгерістерге ұшырады. Шаруалар бастаған ұлт - азаттық көтерілістер етек алды. С.Датұлы, Исатай мен Махамбет, Жанқожа, Есет батыр, Кенесары бастаған көтерілістерінің барлығы да аяқсыз жеңіліспен аяқталып отырды. Қазақ жері 1916 жылғы ұлт - азаттық көтерілісінен бастап қазақ жүрегінен кетпейтін тайға таңба басқандай, жан түршігерлік оқиғалар өтті. Атап айтсам, 1917 жылғы ақпан - қазан төңкерістері, 1918-1920 жылдардағы азамат соғысы, 1931-1933 жж ашаршылық, 1937-1938 жж жаппай қазақ қоғам қайраткерлерін қуғын - сүргінге ұшыратуы, 1941-1945 жж Ұлы Отан соғысы мен тыл жұмысы, 1949-1989 жж Семей полигоны, 1986 жылғы Алматыдағы жастар қозғалысы. Осы аталған жыл аралығында өткен қиындықтар тәуелсіздікке деген ынтаны күшейте түсті. Қаншама поэма, жыр, өлең жолдарында тәуелсіздікті аңсаған халық туралы жазылған. Олардың басты мақсаты: халықтың қиын жағдайы, тәуелсіздік үшін күрес, қарапайым халықты біліммен қамтамасыз ету, отарлық езгіден босату. Елі деп жазған шығармалары үшін қамалған, тіпті өлім жазасына кесілген жазушылар халқымның намысы деп қасық қандары қалғанша арпалысып өтті. Біздің халық - адал да батыр халық.

Ақ түйенің қарны жарылып, қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман туды, біз ата-бабаларымыз сан мың жылдап аңсап өткен азаттығымызды да алдық. Қазақ жері - ұлан байтақ, шұрайлы, көп ұлтты, еліміз тату-тәтті, қойнауында толып жатқан қазына, салт - дәстүрі сақталған, даңқы мәңгі өшпес елге айналдық. Еліміз біртұтас, дербес, әлемге әйгіленіп, Еуропа елдерінің терезесімен тең ел болдық. 1990 жылдың 25 қазанында Республика іргесі құрылып, 1991 жылы 16 желтоқсанда Тәуелсіз ел атанып, бізді дүниежүзінің 108 елі танып, 70 мемлекетпен дипломатиялық қатынас орнатылды. Тәуелсіздігімізді танытатын мемлекеттік нышандарымыз қабылданды. Ел шекарасы бекітілді. Ата-бабаларымыздан бізге мұра болып қалған жерлерді аманат ретінде сақтап қалдық. Аллаға мың да бір шүкір!

Осындай тыныш, бейбіт заманда еліміз көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Оған қарапайым халықтың үмітін ақтап, сенімінен шығып жүрген, басты себепкер, саясаткер, еліміздің тұңғыш президенті - Н.Ә.Назарбаев. Қарапайым отбасынан шыққан, жас кезінде мұнай өңдеу зауытында жұмыс істеген, Қарасай батырдың ұрпағы - Нұрсұлтан Әбішұлы, еліміздің тұңғыш президенті болды. Аз уақыт ішінде Қазақстан Республикасын әлемге танытты. Алдымыздағы келе жатқан «Expo-2017» - Қазақстан үшін елеулі оқиға. Тақырыбы: « Болашақ энергия көзі». Табиғатымызды қорғап, ел үшін қажет энергияның көзін табу - еліміздің болашағына зор септігін тигізіп, әлемнің барлық елдері Қазақстан Республикасын танитындай дәрежеге жеткізеді деген үміт артып отырмыз.

Біз, ХХІ ғасыр, жаңа заманауи технологиялар заманында өмір сүріп жатырмыз, сондықтан да мен, Қазақстан азаматы ретінде, Елбасының халыққа жолдауында айтылғандай, еліміз әлемнің 30 елінің қатарына қосылуына қолымнан келгенше қол ұшын беріп, елімнің көркеюіне зор үлес қосқым келеді. Қазақ елі - сонау сақтардан пайда болып, қазіргі дәрежеге жетіп отыр. Жетістігіміз мол. Кішігірім түркі тілдес тайпалар бірігіп, бүкіл дүниежүзі тарихында өшпес із қалдырды. Жері – байтақ, халқы – тату, қойнауы - пайдалы қазбаларға бай еліміз – мәңгі гүлдене берсін!


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: История

Категория: Прочее

Целевая аудитория: 7 класс

Скачать
?аза? ханды?ына 550 - жыл

Автор: Жарлыков Кайсар Куанышевич

Дата: 27.10.2015

Номер свидетельства: 244626

Похожие файлы

object(ArrayObject)#852 (1) {
  ["storage":"ArrayObject":private] => array(6) {
    ["title"] => string(84) "$12. Қазақ халқы мен Қазақ хандыының қалыптасуы"
    ["seo_title"] => string(52) "12_k_azak_khalk_y_mien_k_azak_khandyynyn_k_alyptasuy"
    ["file_id"] => string(6) "365295"
    ["category_seo"] => string(8) "istoriya"
    ["subcategory_seo"] => string(5) "uroki"
    ["date"] => string(10) "1480765908"
  }
}

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства