Ұйымдастыру кезеңі.Оқушылармен амандасу. Сыныпта жағымды ахуал орнату үшін балалар бір-біріне Құнды қасиеттер жинау жаттығуын жасайды. Ең алдымен машықкер бастайды.Жүрекшені алып, Мен сізге жүрекшені беремін , себебі сен .... қайрымдысың . Әр оқушы жүрекшені алып , жалғастырады. Сөйтіп барлық оқушы оз ойын айтып шығуы керек «Молекула» әдісі арқылы балаларды топқа бөлу. Оқушылар атомдар секілді қозғалыста болады. Машықкер белгілі бір санды айтқанда, атомдар молекула құрайды. Мысалы , үш дегенде ,үш оқушы бір-бірінің қолынын, үш атомнан тұратын молеккула құрайды. Үй тапсырмасын тексеру. «Сұрақ-жауап» тест түрінде алдын-ала дайындалған сұрақтар қоямын Адам ақпараттың басым бөлігін қандай мүшелерінің көмегімен алады.5 Адамнан адамға ақпарат немен тасмалданады.2 Ақпаратты беру үшін не болуы шарт.3 Ақпаратты тасмалдау арналары арқылы тасмалдау.4 Қашықтықтан ақпаратты тасмалдау тәсілі.2 Бейнелік ақпарат қалай беріледі.1 Компьютерден компьютерге ақпарат қалай беріледі.5 Ақпаратты беру жүйесі неше бағытқа бөлінеді.3 Дескриптор: Саралау.Диалог және қолдау көрсету: Кейбір оқушыларға тапсырманы орындау барысында жан-жақты әрі нақты көмек қажет болады. Жаңа сабақты түсіндіру. Шифрлау не үшін қажет? Мәтіндік ақпарат- табиғи және формальді тілдер көмегімен жазбаша түрде ұсынылатын ақпарат. Мәтіндік ақпарат құрамына әртүрлі алфавиттің кіші әріптері, бас әріптер, цифрлар, әртүрлі таңбалар, сондай-ақ математикалық таңбалар да кіреді. Кейбір жағдайда мәтіндік ақпаратты бөгде біреу оқып қоймауы үшін оны құпия ұстау қажеттілігі туындайды. Мұндай жағдайда мәтінді құпия түрде шифрлау жүзеге асырылады. Адамзат шифрлауды ең алғаш құпия ақпарат пайда болғаннан бері пайдаланып келеді. Уақытөте келе адамдар хабарламаларды шифрлаудың күрделі әдітерін ойлап таба бастады. Шифрлау (кодтау)- рұқсат етілген тұлғаларға қолжетімді және рұқсат етілмеген адамдардан құпия сақталатын ақпаратты түрлендірудің қайтымды түрі. Шифрлау- кодтау болып табылады, алайда мұнда ақпаратты жіберуші мен қабылдаушыға ғана белгілі бір құпия әдіс қолданылады. Шифрдан шығару(декодтау)- шифрланған ақпаратты бастапқы қалпына келтіру, яғни алғашқы мәтінді алу үрдісі. Мәтіндік ақпаратты шифрлаудың қандай әдістері бар деп ойлайсыңдар? Хабарламаларды жасырудың көптеген тәсілдері бар. М/сы: алмастыру, Морзе коды, Цезарь цифры. Енді осылардың әрқайсысына жеке-жеке тоқталып өтейік. Алмастыру- бұл шифрда алдын-ала белгілі ережелер мен кілттерді пайдалана отырып, әріптер бір-бірімен алмастырылады. М/сы: сөздер кері бағытта жазылуы мүмкін, яғни, «мен Отанымды сүйемін» сөйлемі «німейүсыдмынато нем» деп жазылады. Осындай шифрлаудың тағы бір нұсқасы ол әрбір екі көршілес әріптердің орындарын ауыстыру болып табылады. Бұл жағдайда жоғарыдағы сөйлем «ем он ат ын дм сы йү ме ні» деп жазылады. Морзе коды (Морзе әліппесі)- бұл код емес, шифр болып табылады. Әліппенің әрбір әрпі, 0-ден 9-ға дейінгі сандар, сонымен қатар тыныс белгілері, қысқа және дыбыстық сигналдармен алмастырылады. Бұл сигналдарды әдетте «нүкте және сызықша» деп атайды. А әрпі « *-» белгісімен, Б әрпі «- * * *» және тағы сол сияқты белгіленеді. Басқа шифрлармен салыстырғанда Морзе коды хабарламаларды жасыру үшін қолданылмайды. Цезарь цифры- ең алғаш Юлий Цезарь қолданған, сондықтан бұл шифр Цезарь атымен белгілі. Цезарь шифры әртүрлі шифрлардан тұрады. Шифрлар саны қолданылатын әліпбидің құрамына кіретін әріптер санымен сәйкес келеді. М/сы: қазақ әліпбиінде 42 әріп бар, демек шифрлар саны да 42 болады. Хабарламаланы шифрдан шығару үшін біз алдымен қандай шифр қолданылғанын білуіміз қажет. М/сы: К шифры пайдаланылған болса, онда А әрпі К әрпіне, Ә әрпі К әрпіне, Б әрпі Д әрпіне және т.с.с. ауысады. Криптография- қазіргі уақытта белгілі бір күннің құпиялылығын қамтамасыз етудің көптеген тәсілдері бар. Осы тәсілдерді зерттейтін ғылым криптография болып табылады. Криптография- арнайы кілттердің көмегімен шифрланған ақпаратты жеткізу және қабылдау әдістері мен қағидалары туралы ғылым. Кілт- хабарламаларды шифрлау, шифрдан шығару кезінде криптографиялық алгоритмде қолданылатын құпия ақпарат. Криптографияда екі кілт қолданылады: ашық және жабық кілт. Ашық кілт хабарламаны шифрлау үшін қолданылса, шифрланған мәтінді шифрдан шығару үшін жабық кілт пайдаланылады. Электронды қолтаңба- электрондық сандық қолтаңба құралдарымен жасалған және электронды құжаттың дұрыстығын әрі мазмұнының өзгермейтіндігін растайтын электронды сандық терімі. Құжатты шифрлау—шифрлаудың арнайы кілттерін қолдану арқылы құжат мәтінін өзгерту. Ақпаратты сандық кодтау туралы келесі сабақта білетін боласыңдар. |