kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Т?ра?ты с?з тіркесі

Нажмите, чтобы узнать подробности

К?ні: 21.11.2014ж.

Сыныбы: 5 «а»

Та?ырыбы: Т?ра?ты с?з тіркестері

Ма?саты:
А) Білімділік: О?ушылар?а т?ра?ты тіркестер туралы т?сінік беру ж?не 
оларды с?з аралы?ында ?олдана білуге ?йрету.
?) Т?рбиелік:Т?ра?ты с?з тіркесін с?йлеу, жазу да?дысына енгізуге т?рбиелеу.
Б) Дамытушылы?: О?ушыларды? тіл байлы?ын, а?ыл –ойын, сана – сезімін 
дамыту.О?ушыларды? да?ды-машы?тарын, таным белсенділіктерін арттыру.
Саба?ты? т?рі: Д?ст?рден тыс саба?.
Саба?ты? типі: Жа?а ??ымды ме?герту.
Саба?ты? ?дісі: Т?сіндіру, с?ра?-жауап, ой тал?ы.
К?рнекілігі: Интерактивті та?та, с?здіктер.
П?наралы? байланыс:?дебиет

Саба?ты? барысы:
І. ?йымдастыру: О?ушылармен с?лемдесіп, сыныпты? тазалы?ын ?арау. 
Сыныпты т?гендеу ж?не назарларын саба??а аудару.
Тапсырма орындау ар?ылы о?ушылар ж?птарын табады. (ж?птаса отырып, ?ш топ?а топтастырылады)
Ж?птастыру тапсырмалары:
І тапсырма.Эвфемизм беріледі, дисфемизмдік баламасын табады.
Мысалы: ?ры-?олыны? с??ана?ы бар
ІІ тапсырма. Аталмыш с?здерді? табу с?з ретіндегі баламасын табады. Мысалы: Найза?ай-жасыл
ІІІ тапсырма. Ма?алды? жал?асын табады. Мысалы: А?ыл-жастан, асыл-тастан
ІІ. ?й тапсырмасы: 
109-жатты?у. К?ркем шы?армалардан табу, эвфемизм мен дисфемизм ??былыстарына мысал келтіру.
ІІІ. Жа?а саба?: 
1.С?здер жазыл?ан пара?шалар беріледі, ?р о?ушы сол с?здерден т?ра?ты с?з тіркестерін ??райды, ма?ынасын табады. Бір-біріні? ж?мыстарын к?ршісімен алмастырып тексереді.
2. О?ушылар ??растыр?ан мысалдар та?та?а жазылады
Екі к?зі т?рт болу – (к?ту) 
Салы су?а кету –(шарасызды?)
Ж?м?ан аузын ашпау –(?ндемеу)
Т?н ?й?ысын т?рт б?лу – (ба?ып-?а?у)
?ол ?шын беру – (к?мектесу) жазылады. 
Екі не одан к?п с?зді? тіркесінен ??ралып, бірт?тас ма?ынаны беретін тіркесті т?ра?ты тіркестер деп атаймыз. 
Т?ра?ты с?з тіркестері ?аза? тілінде «фразеология» деген термин ар?ылы таныс. Фразеология деген термин гректі? фразис (с?йлемше), логос (ілім) деген с?здерінен біріктіру ар?ылы жасал?ан.Тіл ?ылымында?ы ?азіргі ма?ынасы т?ра?ты с?з тіркесі деген ??ымды білдіреді. 
Тілімізде еркін с?з тіркестері ж?не т?ра?ты с?з тіркестері деген терминдер бар.
Еркін с?з тіркестері-тіркестегі с?здер еркін, орындарын бас?а с?здермен ауыстыра беруге болатын с?здер. Мысалы: жасыл ?ала-?демі ?ала, жасыл кітап-?ызыл кітап.
Т?ра?ты с?з тіркестері-тілде екі немесе одан да к?п с?здерді? тіркесіп, бір ?ана ма?ына беретін с?здер.Мысалы:ит т?мсы?ы ?тпес(?алы?, ну), ?оян ж?рек (?ор?а?), беті б?лк етпеу (?ялмау)
Т?ра?ты с?з тіркестеріні? негізгі белгілері
1. Тіркес ??рамында кемінде екі с?з болады
2. С?здерді? орны ауыстырылмайды
3. Тіркес ??рамында?ы с?здерді бас?а с?здермен ?згертуге келмейді
4. Тіркес ??рамында?ы с?здер жеке-жеке ма?ына бермей,барлы?ы т?тас бір ма?ынаны ашады
5. С?йлем ??рамында б?тін бір т?л?а ретінде ж?мсалады



ІV.Жа?а та?ырыпты игеру кезе?дері:
1-б?лім: «Суреттер с?йлейді»
О?ушылар?а слайдпен адам портреті (бет бейнесі) к?рсетіледі. Сол суретке ?арап т?ра?ты тіркес ??райды.

2-б?лім: «О?улы?пен ж?мыс»
117-жатты?у.
І топ.Т?ра?ты тіркестерді ?атыстырып, с?йлем ??рау.
ІІ топ.Т?ра?ты тіркестерді табу.
ІІІ топ. Жай с?з тіркестерін табу.
116-жатты?у. Ауызша д??гелек ?стел ?йымдастыру. ?арамен жазыл?ан с?здерді т?ра?ты тіркеспен ауыстыру.М?тінге ат ?ояды.
3-б?лім «?зіл аралас с?ра?тар»
Топ?а ма?ынасы ?исы? с?ра?тар ?ойылады. О?ушылар о?ан т?ра?ты тіркеспен жауап береді.
1. Адамны? т?бесі аспан?а жете ме?
2. С?йлегенде с?з ауыздан т?сіп ?ала ма?
3. Екі ая? бір етікке сия ма?
4. Адамны? ?ай жерінде нан піседі?
5. К?з сатыла ма? Ол не деген с?з?
6. Неге ?а?па? ?ойылады?
7. ?ар жана ма?
4-б?лім «Ойланайы?»
1-тапсырма.
Берілген м?тін ?ай шы?армадан алын?анын аны?тап ж?не м?тін ішінен т?ра?ты тіркесті табу керек
1.?з ?йіне келгенде ол бой жазып ?алады. ?йі ?те кішкентай болса керек. Киізі ?ыры? жамау к?ркесіне келіп «?айран ?з ?йім, ке? сарайым боз ?йім» деп керілгенде, екі ая?ы тізесіне дейін к?ркеден шы?ып жатады екен. 
2.Ол ?олына ж?з батпан шо?парын алып, Кер??ла атты? шабысымен д?уге ?арсы шаба ж?неледі. К?зді ашып-ж?м?анша д?уді? бір басы ?шып т?седі.
3. ?кем би болмаса да, би т?сетін ?й бол?аны ?ой. Шешем ?ыры? кісіні ренжітпей аттандырса, «?ыры?ты? бірі ?ыдыр» деген, ма?ан б?лкім, ?ыдыр дары?ан шы?ар, ата.
2-тапсырма.
О?ушылар т?ра?ты тіркестерді? жал?асын табады.
1...ні? т?гі бар
2...ын ш?йіру
3..нен ?а?пау

1..іне к?к ала шыбын ?ймелету
2...тай ?шты
3...ы?ды балта кеспейді

1..і тоймау
2. т?йе ?стінен.. ?йту
3. Ж?м?ан.ын ашпау




3-тапсырма
Тату, дос – арасынан ?ыл ?тпейтін
Алыс, ?ашы? – ит ар?асы ?иянда, ит ?лген жер
?ялу – жерге кіріп кете жаздау
?рлы? – ?олды болды
Момын – ?ой аузынан ш?п алмас
5-б?лім «Ой ?орыту»
С?з тіркесі Т?ра?ты тіркес Жай тіркес
?ызы?ты кітап
Иманын ?шырды
?ол ?шын беру
Бір аттам жер 
?ызыл т?лкі
З?ресі з?р т?біне кетті
Орындал?ан арман
Г?лдей солды
Сыпайы мінез
6-б?лім. Саба?ты не ?йрендік с?ра? т??ірегінде ?орытындылаймын. 
V.?йге тапсырма:

1. Т?ра?ты с?з тіркестері

2. Т?ра?ты с?з тіркестерін ?атыстырып ?з досына мінездеме 

Просмотр содержимого документа
«Т?ра?ты с?з тіркесі »

Күні: 21.11.2014ж.

Сыныбы: 5 «а»

Тақырыбы: Тұрақты сөз тіркестері

Мақсаты:
А) Білімділік: Оқушыларға тұрақты тіркестер туралы түсінік беру және 
оларды сөз аралығында қолдана білуге үйрету.
Ә) Тәрбиелік:Тұрақты сөз тіркесін сөйлеу, жазу дағдысына енгізуге тәрбиелеу.
Б) Дамытушылық: Оқушылардың тіл байлығын, ақыл –ойын, сана – сезімін 
дамыту.Оқушылардың дағды-машықтарын, таным белсенділіктерін арттыру.
Сабақтың түрі: Дәстүрден тыс сабақ.
Сабақтың типі: Жаңа ұғымды меңгерту.
Сабақтың әдісі: Түсіндіру, сұрақ-жауап, ой талқы.
Көрнекілігі: Интерактивті тақта, сөздіктер.
Пәнаралық байланыс:Әдебиет

Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру: Оқушылармен сәлемдесіп, сыныптың тазалығын қарау. 
Сыныпты түгендеу және назарларын сабаққа аудару.
Тапсырма орындау арқылы оқушылар жұптарын табады. (жұптаса отырып, үш топқа топтастырылады)
Жұптастыру тапсырмалары:
І тапсырма.Эвфемизм беріледі, дисфемизмдік баламасын табады.
Мысалы: Ұры-қолының сұғанағы бар
ІІ тапсырма. Аталмыш сөздердің табу сөз ретіндегі баламасын табады. Мысалы: Найзағай-жасыл
ІІІ тапсырма. Мақалдың жалғасын табады. Мысалы: Ақыл-жастан, асыл-тастан
ІІ. Үй тапсырмасы: 
109-жаттығу. Көркем шығармалардан табу, эвфемизм мен дисфемизм құбылыстарына мысал келтіру.
ІІІ. Жаңа сабақ: 
1.Сөздер жазылған парақшалар беріледі, әр оқушы сол сөздерден тұрақты сөз тіркестерін құрайды, мағынасын табады. Бір-бірінің жұмыстарын көршісімен алмастырып тексереді.
2. Оқушылар құрастырған мысалдар тақтаға жазылады
Екі көзі төрт болу – (күту) 
Салы суға кету –(шарасыздық)
Жұмған аузын ашпау –(үндемеу)
Түн ұйқысын төрт бөлу – (бағып-қағу)
Қол ұшын беру – (көмектесу) жазылады. 
Екі не одан көп сөздің тіркесінен құралып, біртұтас мағынаны беретін тіркесті тұрақты тіркестер деп атаймыз. 
Тұрақты сөз тіркестері қазақ тілінде «фразеология» деген термин арқылы таныс. Фразеология деген термин гректің фразис (сөйлемше), логос (ілім) деген сөздерінен біріктіру арқылы жасалған.Тіл ғылымындағы қазіргі мағынасы тұрақты сөз тіркесі деген ұғымды білдіреді. 
Тілімізде еркін сөз тіркестері және тұрақты сөз тіркестері деген терминдер бар.
Еркін сөз тіркестері-тіркестегі сөздер еркін, орындарын басқа сөздермен ауыстыра беруге болатын сөздер. Мысалы: жасыл қала-әдемі қала, жасыл кітап-қызыл кітап.
Тұрақты сөз тіркестері-тілде екі немесе одан да көп сөздердің тіркесіп, бір ғана мағына беретін сөздер.Мысалы:ит тұмсығы өтпес(қалың, ну), қоян жүрек (қорқақ), беті бүлк етпеу (ұялмау)
Тұрақты сөз тіркестерінің негізгі белгілері
1. Тіркес құрамында кемінде екі сөз болады
2. Сөздердің орны ауыстырылмайды
3. Тіркес құрамындағы сөздерді басқа сөздермен өзгертуге келмейді
4. Тіркес құрамындағы сөздер жеке-жеке мағына бермей,барлығы тұтас бір мағынаны ашады
5. Сөйлем құрамында бүтін бір тұлға ретінде жұмсалады



ІV.Жаңа тақырыпты игеру кезеңдері:
1-бөлім: «Суреттер сөйлейді»
Оқушыларға слайдпен адам портреті (бет бейнесі) көрсетіледі. Сол суретке қарап тұрақты тіркес құрайды.

2-бөлім: «Оқулықпен жұмыс»
117-жаттығу.
І топ.Тұрақты тіркестерді қатыстырып, сөйлем құрау.
ІІ топ.Тұрақты тіркестерді табу.
ІІІ топ. Жай сөз тіркестерін табу.
116-жаттығу. Ауызша дөңгелек үстел ұйымдастыру. Қарамен жазылған сөздерді тұрақты тіркеспен ауыстыру.Мәтінге ат қояды.
3-бөлім «Әзіл аралас сұрақтар»
Топқа мағынасы қисық сұрақтар қойылады. Оқушылар оған тұрақты тіркеспен жауап береді.
1. Адамның төбесі аспанға жете ме?
2. Сөйлегенде сөз ауыздан түсіп қала ма?
3. Екі аяқ бір етікке сия ма?
4. Адамның қай жерінде нан піседі?
5. Көз сатыла ма? Ол не деген сөз?
6. Неге қақпақ қойылады?
7. Қар жана ма?
4-бөлім «Ойланайық»
1-тапсырма.
Берілген мәтін қай шығармадан алынғанын анықтап және мәтін ішінен тұрақты тіркесті табу керек
1.Өз үйіне келгенде ол бой жазып қалады. Үйі өте кішкентай болса керек. Киізі қырық жамау күркесіне келіп «Қайран өз үйім, кең сарайым боз үйім» деп керілгенде, екі аяғы тізесіне дейін күркеден шығып жатады екен. 
2.Ол қолына жүз батпан шоқпарын алып, Керқұла аттың шабысымен дәуге қарсы шаба жөнеледі. Көзді ашып-жұмғанша дәудің бір басы ұшып түседі.
3. Әкем би болмаса да, би түсетін үй болғаны ғой. Шешем қырық кісіні ренжітпей аттандырса, «Қырықтың бірі қыдыр» деген, маған бәлкім, қыдыр дарыған шығар, ата.
2-тапсырма.
Оқушылар тұрақты тіркестердің жалғасын табады.
1. .....нің түгі бар
2. .....ын шүйіру
3. ....нен қақпау

1. ...іне көк ала шыбын үймелету
2. .....тай ұшты
3. .....ыңды балта кеспейді

1. ....і тоймау
2. түйе үстінен ..... үйту
3. Жұмған ...ын ашпау




3-тапсырма
Тату, дос – арасынан қыл өтпейтін
Алыс, қашық – ит арқасы қиянда, ит өлген жер
Ұялу – жерге кіріп кете жаздау
Ұрлық – қолды болды
Момын – қой аузынан шөп алмас
5-бөлім «Ой қорыту»
Сөз тіркесі Тұрақты тіркес Жай тіркес
Қызықты кітап
Иманын ұшырды
Қол ұшын беру
Бір аттам жер 
Қызыл түлкі
Зәресі зәр түбіне кетті
Орындалған арман
Гүлдей солды
Сыпайы мінез
6-бөлім. Сабақты не үйрендік сұрақ төңірегінде қорытындылаймын. 
V.Үйге тапсырма:

1. Тұрақты сөз тіркестері

2. Тұрақты сөз тіркестерін қатыстырып өз досына мінездеме жазу.











Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Всем учителям

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 5 класс

Скачать
Т?ра?ты с?з тіркесі

Автор: ??ламанова Айн?р Д?йсен?али?ызы

Дата: 26.10.2015

Номер свидетельства: 243912

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства