kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

"Етістікті? с?йлемдегі ?ызметі" (ашы? саба?)

Нажмите, чтобы узнать подробности

7- сынып

К?ні:

Та?ырыбы

Етістікті? с?йлемдегі ?ызметі

Ма?саты

Т?йы? етістікті? т?рлену жолын ме?герту

К?тілетін н?тиже

А. Бастауышта ал?ан білімдерін пайдалана отырып, етістікті? с?йлемдегі ат?аратын ?ызметін, мысалдарын, ?мірдегі ?олданысын ме?гереді.

В Та?ырып бойынша ал?ан а?паратын ауызша ж?не жазбаша тілде пайдалану да?дысын ?алыптасады.

С. О?ушыларды? ойлау, шы?армашылы? ?абілеттерін дамытып, д?рыс с?йлей білуге да?дыланады.

Дерекк?здер, ??рал-жабды?тар

7-сынып.?аза? тілі о?улы?ы. Интербелсенді та?та, компьютер. Флипчат, маркер

Саба?ты? барысы:

М??алім ?рекеті

О?ушы ?рекеті

Кіріспе

І.Т?л?ааралы? байланысты орнату.

1.Сыныппен амандасу.

2. «Мен сыныппен ж?мысты ?алай бастаймын?»  (топ?а б?лу)

ІІ.Сыныпты? білім де?гейін аны?тау.

О?ушылар топ?а б?лінеді.

С?ра?тар?а жауап береді

Т?саукесер

Екеуі де к?п с?йлемейтін. К?семше ?ай с?йлем м?шесіні? ?ызметін ат?арып т?р?
А) Бастауыш
?) баяндауыш
Б) аны?тауыш
2. Аны?тауыш болып т?р?ан есімшені тап.
А) Баланы? ?ыты?ына тиетіні – осы жері.
?) К?шкен ауылды іздеп табалы?.
Б) ?ял?анды кешірмейтін ?ке мінезі Абай?а м?лім.
3. Бастауыш ?ызметін ат?ара алмайтын етістікті? т?л?асы
А) Есімше
?) Т?йы? етістік
Б) К?семше
4. К?семшені? жіктелмейтін ж?рна?ын к?рсет.

А) – ?алы, - гелі
?) – ып, - іп, - п
Б) – а, - е, - й
5. С?йлемдегі пысы?тауыш ?ызметін ат?арып т?р?ан к?семшені тап. А?с?йек ойынында ?ыз балалар мен ер балалар араласып ойнай береді.
А) ойнай
?) береді
Б) араласып
6. Жа?пен де, ша?пен де байланысты болмай, ?имылды?, іс - ?рекетті? атын білдіретін етістікті? т?рі.
А) к?семше
?) есімше
Б) т?йы? етістік

7. Т?йы? етістікті? ерекшелігі.
А) к?птелмейді
?) жіктелмейді
Б) т?уелденбейді

1.Баяндауыш

2.К?шкен ауылды іздеп табалы?

3.К?семше

4.ып, іп, п

5.араласып

6.т?йы? етістік

7.жіктелмейді

Негізгі б?лім

О?улы?пен ж?мыс.

Етістікті? с?йлемдегі ?ызметі
1. Етістік ша?, рай т?л?аларында жіктеліп келіп, с?йлемде баяндауыш ?ызметін ат?арады. Мысалы: Кел, балалар, о?ылы?

 (Ы. А.). Жартаска бардым, к?нде ай?ай салдым (А). Т?йы? етістік жатыс септігінде немесе бас?а т?л?аларсыз-а? та с?йлемні? баяндауыш ?ызметін ат?арады. Мысалы: ?она?тар к?рмені к?руде. Класс міндеттемесіні? негізгі бір м?селесі — саба? ?лгірімін жа?сарту.
2. Етістік к?семше т?л?асында келіп, ?имылды? амалын, ?р т?рлі ?асиетін (себебін, ма?сатын т. б.) білдіріп, с?йлемде пысы?тауыш ?ызметін ат?арады. Мысалы: А?ырындап атты алтын та? (?. А.). Жасымда ?ылым бар деп ескермедім, Пайдасын к?ре-т?ра тексермедім (А).
Т?йы? етістік септеліп (барыс, шы?ыс, жатыс, к?мектес), кейбір шылаулармен тіркесіп келіп с?йлемде пысы?тауыш кызметін ат?арады. Мысалы: Сауыс?анны? тама?ы шо?уменен табыл?ан (Ы. А.). О?у ушін осында келді.
3. Етістік есімше ж?не т?йы? етістік т?л?аларында атау септікте келіп заттанып, с?йлемде бастауыш ?ызметін ат?арады. Мысалы: К?рмес— т?йені де к?рмес (ма?ал). Жа?сы о?у — ?р о?ушыны? міндеті. Іздеген жетер м?рат?а.
4. Етістік есімше т?л?асында немесе ілік септігіндегі т?йы? етістік зат есімдермен тіркесіп, аны?тауыш ?ызметін де ат?арады. Мысалы: ?сер елді? жігіті бірін-бірі батыр дейді (ма?ал). Білуді? шегі жо?. А?ыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен (ма?ал).
5. Етістік есімше не т?йы? етістік т?л?аларында септеліп келіп, атау мен іліктен бас?а септіктерде толы?тауыш ?ызметін де аткарады. Мысалы: ?стазды? ?ылган жалы?пас ?йретуден бала?а (А). Білгенге маржан, білмеске арзан (А).— Сіз ?андай жауды ??лат?аны?ызды білесіз бе? (?. Н.)

Жатты?уларды берілген тапсырмалар бойынша синтаксистік талдау ж?мыстарын орындайды. Екі топ жарысады, ?айсысы тез жауап берсе, сол топ ?тады.

Т?йы? етістікті? ерекшелігі

192- жатты?у.
?айран ?алдым – не істедім?– баяндауыш, ?ызы??андай – ?андай?– аны?тауыш, танытты – ?айтті?– баяндауыш, ?збей – ?алай?– пысы?тауыш, о?ып отыратынына – несіне?– толы?тауыш, жетті - ?айтті?- баяндауыш.

?лгі: болыпты –т?бірі-бол,- ып- к?семшені? ж?рна?ы, б?рыны ?ткен ша?ты білдіреді,-ты-жіктік жал?ауды? III жа?ы, баяндауыш ?ызметін ат?арып т?р.

Семантикалы? карта

Мен с?йлескелі келдім.
Темекі шегу денсаулы??а зиян
Нанды жерге тастау?а болмайды.
Сауыс?анны? тама?ы шо?уменен табыл?ан.

Семантикалы? карта

Баста-уыш

Баяндауыш

Толы?-тауыш

Аны?-тауыш

Пысы?-тауыш

К?рмес-т?йені де к?рмес

Ол ма?ан шынды?ты айтты

Жау?а шап?анын айтар

Ту?ан ?йді? т?тіні жылы

К?ре – к?ре к?сем боларсы?, С?йлей - с?йлей шешен боларсы?

?орытынды

1. Б?л с?з ?ш ??рамнан т?р: са?ын+ды+м
2. Т?л?асына ?арай: негізгі
3. ??рылысына ?арай: дара
4. Лексикалы? ма?ынасы: ?имыл
5. Грамматикалы? ма?ынасы: етістік, жедел ?ткен ша?, ашы? рай, жіктік жал?ауыны? І жа?ы жекеше т?рі
6. С?ра?ы: ?айттім?
7. С?йлемдегі ?ызметі: баяндауыш

1. Б?л с?з екі ??рамнан т?р: елжіре+ген
2. Т?л?асына ?арай: негізгі. Себебі с?зді? ?рі ?арай б?лшектенбейтін, ма?ына беретін б?лігі.
3. ??рылысына ?арай: дара, себебі бір ?ана негізгі т?бірден т?р.
4. Лексикалы? ма?ынасы: н?зік, мейірімді
5. Грамматикалы? ма?ынасы: етістік, есімше т?л?алы, ІІІ жа?,
6. С?ра?ы: ?андай?
7. С?йлемдегі ?ызметі: аны?тауыш

Б?гін бізге келерсі?.
Естігенді ?мытпас?а т?рт т?рлі себеп бар.
Болатын бала бесігінде б?л?ынар.
 

?й тапсырмасын к?нделікке жазады.

Кері байланыс орнатады.

Просмотр содержимого документа
«"Етістікті? с?йлемдегі ?ызметі" (ашы? саба?)»

7- сынып

Күні:

Тақырыбы

Етістіктің сөйлемдегі қызметі

Мақсаты

Тұйық етістіктің түрлену жолын меңгерту

Күтілетін нәтиже

А. Бастауышта алған білімдерін пайдалана отырып, етістіктің сөйлемдегі атқаратын қызметін, мысалдарын, өмірдегі қолданысын меңгереді.

В Тақырып бойынша алған ақпаратын ауызша және жазбаша тілде пайдалану дағдысын қалыптасады.

С. Оқушылардың ойлау, шығармашылық қабілеттерін дамытып, дұрыс сөйлей білуге дағдыланады.

Дереккөздер, құрал-жабдықтар

7-сынып.Қазақ тілі оқулығы. Интербелсенді тақта, компьютер. Флипчат, маркер

Сабақтың барысы:

Мұғалім әрекеті

Оқушы әрекеті

Кіріспе

І.Тұлғааралық байланысты орнату.

1.Сыныппен амандасу.

2. «Мен сыныппен жұмысты қалай бастаймын?» (топқа бөлу)

ІІ.Сыныптың білім деңгейін анықтау.


Оқушылар топқа бөлінеді.

Сұрақтарға жауап береді


Тұсаукесер

Екеуі де көп сөйлемейтін. Көсемше қай сөйлем мүшесінің қызметін атқарып тұр?
А) Бастауыш
Ә) баяндауыш
Б) анықтауыш
2. Анықтауыш болып тұрған есімшені тап.
А) Баланың қытығына тиетіні – осы жері.
Ә) Көшкен ауылды іздеп табалық.
Б) Ұялғанды кешірмейтін әке мінезі Абайға мәлім.
3. Бастауыш қызметін атқара алмайтын етістіктің тұлғасы
А) Есімше
Ә) Тұйық етістік
Б) Көсемше
4. Көсемшенің жіктелмейтін жұрнағын көрсет.

А) – ғалы, - гелі
Ә) – ып, - іп, - п
Б) – а, - е, - й
5. Сөйлемдегі пысықтауыш қызметін атқарып тұрған көсемшені тап. Ақсүйек ойынында қыз балалар мен ер балалар араласып ойнай береді.
А) ойнай
Ә) береді
Б) араласып
6. Жақпен де, шақпен де байланысты болмай, қимылдың, іс - әрекеттің атын білдіретін етістіктің түрі.
А) көсемше
Ә) есімше
Б) тұйық етістік

7. Тұйық етістіктің ерекшелігі.
А) көптелмейді
Ә) жіктелмейді
Б) тәуелденбейді

1.Баяндауыш

2.Көшкен ауылды іздеп табалық

3.Көсемше

4.ып, іп, п

5.араласып

6.тұйық етістік

7.жіктелмейді






Негізгі бөлім

Оқулықпен жұмыс.


Етістіктің сөйлемдегі қызметі
1. Етістік шақ, рай тұлғаларында жіктеліп келіп, сөйлемде баяндауыш қызметін атқарады. Мысалы: Кел, балалар, оқылық

(Ы. А.). Жартаска бардым, күнде айғай салдым (А). Тұйық етістік жатыс септігінде немесе басқа тұлғаларсыз-ақ та сөйлемнің баяндауыш қызметін атқарады. Мысалы: Қонақтар көрмені көруде. Класс міндеттемесінің негізгі бір мәселесі — сабақ үлгірімін жақсарту.
2. Етістік көсемше тұлғасында келіп, қимылдың амалын, әр түрлі қасиетін (себебін, мақсатын т. б.) білдіріп, сөйлемде пысықтауыш қызметін атқарады. Мысалы: Ақырындап атты алтын таң (Қ. А.). Жасымда ғылым бар деп ескермедім, Пайдасын көре-түра тексермедім (А).
Түйық етістік септеліп (барыс, шығыс, жатыс, көмектес), кейбір шылаулармен тіркесіп келіп сөйлемде пысықтауыш кызметін атқарады. Мысалы: Сауысқанның тамағы шоқуменен табылған (Ы. А.). Оқу ушін осында келді.
3. Етістік есімше және тұйық етістік тұлғаларында атау септікте келіп заттанып, сөйлемде бастауыш қызметін атқарады. Мысалы: Көрмес— түйені де көрмес (мақал). Жақсы оқу — әр оқушының міндеті. Іздеген жетер мұратқа.
4. Етістік есімше тұлғасында немесе ілік септігіндегі тұйық етістік зат есімдермен тіркесіп, анықтауыш қызметін де атқарады. Мысалы: Өсер елдің жігіті бірін-бірі батыр дейді (мақал). Білудің шегі жоқ. Ақыл — тозбайтын тон, білім — таусылмайтын кен (мақал).
5. Етістік есімше не түйық етістік тұлғаларында септеліп келіп, атау мен іліктен басқа септіктерде толықтауыш қызметін де аткарады. Мысалы: Ұстаздық қылган жалықпас үйретуден балаға (А). Білгенге маржан, білмеске арзан (А).— Сіз қандай жауды құлатқаныңызды білесіз бе? (Ә. Н.)






Жаттығуларды берілген тапсырмалар бойынша синтаксистік талдау жұмыстарын орындайды. Екі топ жарысады, қайсысы тез жауап берсе, сол топ ұтады.

Тұйық етістіктің ерекшелігі










































192- жаттығу.
Қайран қалдым – не істедім?– баяндауыш, қызыққандай – қандай?– анықтауыш, танытты – қайтті?– баяндауыш, үзбей – қалай?– пысықтауыш, оқып отыратынына – несіне?– толықтауыш, жетті - қайтті?- баяндауыш.

Үлгі: болыпты –түбірі-бол,- ып- көсемшенің жұрнағы, бұрыны өткен шақты білдіреді,-ты-жіктік жалғаудың III жағы, баяндауыш қызметін атқарып тұр.


Семантикалық карта

Мен сөйлескелі келдім.
Темекі шегу денсаулыққа зиян
Нанды жерге тастауға болмайды.
Сауысқанның тамағы шоқуменен табылған.

Семантикалық карта


Баста-уыш

Баяндауыш

Толық-тауыш

Анық-тауыш

Пысық-тауыш

Көрмес-түйені де көрмес

Ол маған шындықты айтты

Жауға шапқанын айтар

Туған үйдің түтіні жылы

Көре – көре көсем боларсың, Сөйлей - сөйлей шешен боларсың



Қорытынды



1. Бұл сөз үш құрамнан тұр: сағын+ды+м
2. Тұлғасына қарай: негізгі
3. Құрылысына қарай: дара
4. Лексикалық мағынасы: қимыл
5. Грамматикалық мағынасы: етістік, жедел өткен шақ, ашық рай, жіктік жалғауының І жағы жекеше түрі
6. Сұрағы: қайттім?
7. Сөйлемдегі қызметі: баяндауыш

1. Бұл сөз екі құрамнан тұр: елжіре+ген
2. Тұлғасына қарай: негізгі. Себебі сөздің әрі қарай бөлшектенбейтін, мағына беретін бөлігі.
3. Құрылысына қарай: дара, себебі бір ғана негізгі түбірден тұр.
4. Лексикалық мағынасы: нәзік, мейірімді
5. Грамматикалық мағынасы: етістік, есімше тұлғалы, ІІІ жақ,
6. Сұрағы: қандай?
7. Сөйлемдегі қызметі: анықтауыш

Бүгін бізге келерсің.
Естігенді ұмытпасқа төрт түрлі себеп бар.
Болатын бала бесігінде бұлқынар.

Үй тапсырмасын күнделікке жазады.

Кері байланыс орнатады.




Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Всем учителям

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 7 класс

Скачать
"Етістікті? с?йлемдегі ?ызметі" (ашы? саба?)

Автор: Аймухамбетова Ш.И.

Дата: 18.11.2015

Номер свидетельства: 254866

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

Распродажа видеоуроков!
ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства