kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Окытудын дуалды жуйесы (Дуальная система обучения).

Нажмите, чтобы узнать подробности

О?ытуды? дуалды ж?йесі - к?сіптік-техникалы? кадрлар даярлауды? е? тиімді жолы Елбасы Н.Назарбаев ?зіні? д?ст?рлі Жолдауында білім саласына айры?ша басымды? берді. Оны? ішінде техникалы? ж?не к?сіптік білім беру саласын дамытуда дуальды о?ыту технологияларын енгізуді, осы?ан орай ?кіметке тиісті ?абылдауды тапсырды. Дуальды? ж?йе – маман даярлауда ?ндіріс, білім алушыны? ж?не мемлекетті? м?дделерін біріктіруге ба?ыттал?ан к?сіптік білім беруді? т?рі. Б?гінгі та?да е?бек нары?ында жо?ары білікті мамандар тапшылы?ы ерекше орын алуда. ?алыптас?ан жа?дайды? негізгі себепшісі білім беру ?рдісін ?йымдастыру ж?не ж?йедегі м?селелер, я?ни жас маманны? бойынан табылу?а тиісті т?жірибелік да?ды, білім мен т?жірибені талап ететін на?ты ?ндірістік жа?дайлардан теориялы? білім беруді? алша?тап кетуі болып табылады. ?алыптас?ан жа?дайда теория мен т?жірибені? арасында?ы алша?ты?ты жою м?селесімен ж?мыс берушіге к?рсетуге тура келеді, себебі білікті мамандармен ?амтамасыз ету - б?л жетістікке ?ол жеткізуді? кепілі. На?ты ?ндіріс жа?дайларына бейімделген, ж?мыс орнында да?ды мен білімді тікелей игеруге ба?ыттал?ан, т?жірибелік са?аттарды? о?ыту ба?дарламасына барынша ?йлесім мен біріктірілетін білікті мамандарды даярлау ?азіргі кезде білім беруді? дуалды ж?йесі деген атпен белгілі. Теориялы? біліммен ?атар т?жірибелік дайынды??а ие болатын білікті мамандар даярлау м?селесін шешуге ба?дарлан?ан ж?не бизнес - ??рылымдармен, сондай-а? білім беру мекемелерімен с?раныс?а ие болатын дуалды білім беру ж?йесін енгізу м?селені? негізін ?алаушы принциптерін жан жа?ты тал?ылау мен ?о?ам алдына ?ойыл?ан м?селені? т?ртіппен шешілуін ?ажет етеді. ?лемдік т?жірибеге ?ара?анда, білім беруді? дуалды ж?йесі мамандарды? к?сіби дайынды?ын жо?арылату?а ы?пал етеді. Е?бек ?німділігі артады, халы?ты? к?шіп-?онуы азаяды, ?леуметтік шиеленіске жол берілмейді. Дуалды білім беру туралы т?сінік с?л бас?аша ж?не оны? о?у ?рдісінде ж?зеге асырылуы колледждерде ?алыптасты. Экономиканы? ?ндірістік секторлары ?шін біліктілігі жо?ары де?гейдегі ж?мыс мамандары аса ?ажеттілік тудыратын бол?анды?тан да колледждер базасында дуалды білім беру ж?йесін енгізу ?арастырылады. Алайда, атап кеткен келелі м?селелерді шешусіз дуалды білім беру ж?йесін іске асыру теріс н?тижеге душар ететіндігі ай?ын.Дуалды о?ыту ?шін жа?сы мысал ретінде Германия мемлекетін аламыз. Б?л ж?йе негізгі бастауын осы елден ал?ан болатын. Германияны? к?сіптік білім беру ж?йесі ж?мыс к?ші сапасыны? мониторингі халы?аралы? институты (Швейцария) ба?асымен кадрлар біліктілігіні? де?гейі бойынша алды??ы ?атарлы ел. Ал онда?ы дуальді о?ыту ж?йесі Еуропалы? Ода? ?шін ?лгі болып табылады. Дуалды о?ыту - ?aзiргi ?алыптас?ан жа?дайда мамандар даярлауды? е? тиімді т?сілі. Тиімділігі алын?ан теориялы? білім о?у шеберханаларында ?тетін т?жірибелік ж?мыстармен ж?не де ?ндірістік о?ыту кезінде бекітілетіндігінен к?рінеді. Б?гінгі о?у аудиториясында айтыл?ан с?з ерте?гі к?ні к?сіпорында ?олданылады. Білім беруді? дуалды ж?йесі дегенде белгілі бір к?сіп бойынша жастар?а білім беру о?у орны мен к?сіпорын ар?ылы балаша? маман ??зіреттілігін ?алыптастыру ж?йесі болып т?сіндіріледі, я?ни екі мекеме білім беруге ?атысады. Б?л ?шін студентті? о?у орны мен маман¬ды?ына сай к?сіпорын арасында байланыс орнатылуы л?зім. Е? алдымен, лицейлер мен колледждерді? материалды?-техникалы? базасы жа?ар¬тылуы ?ажет. Ал екінші ба?ыты – ?леуметтік ?ріптестікті дамытуды к?здейді. ?шінші ?зекті м?селе, б?секеге ?абілетті маман дайындау ?шін о?ыту ж?йесіне инновация-лы? технологиялар енгізіледі. Бір жа?тан б?л к?сіптік мектеп, ал бас?а жа?тан - о?ытатын к?сіпорын. Екі мекеме де бір-біріне ?атысты т?уелсіз ?ріптестер болып табылады. ?аза?стан?а дуалды о?ытуды енгізу ?ажеттігі - д?лелденген д?ние. 1. Ендігі кезе?де білім беру ж?йесіні? ?аза?станды? моделін ??рып бекіту ?ажет. Себебі ?р елді? жылдар бойы ?алыптас?ан ?з білім беру т?жірибесі бар. ?р елді? о?ыту базасы, менталитеті ?р т?рлі болып келеді. Сонды?тан бас?а мемлекет т?жірибесін т?бегейлі к?шіріп алу?а болмайды. 2. Жалпы б?л ж?йеге к?шу туралы пікір-?сыныс айтыл?анмен 4-5 жылды? к?лемінде дуалды о?ыту ж?йесін о?у орындарына енгізуге арнал?ан ?ылыми-?дістемелік негізін ??ру ?ажеттігі ?ткір т?р. 3. О?у орны мен к?сіпорын ?жымдары осы о?ыту ж?йесіні? ше?беріндегі ?здеріні? міндеттері мен ??кы?тарын аны?тайтын келісім-шарттар жасалуда, к?сіпорын ж?мыс ау?ымын ???анмен о?ыту процесін ?йымдастыру негіздерін толы? біле бермейді, арнайы ?йрететін к?сіби білікті мамандар жеткіліксіз, к?іпорынны? жоспарын орындау ?шін маманды ?йретіп отыру уа?ыт талап етеді. Б?л ж?йені енгізбес б?рын е? алдымен осы м?селені біржа?ты ?ылу ?ажет. Б?гінде к?сіптік-техникалы? білім оша?тарында т?лім ал?ан жастарды? басым б?лігі ал?ан маманды?тары бойынша ж?мыс?а т?ра алмай жатады. Сонды?тан к?сіптік-техникалы? білім беру оша?тарын заман талабына сай жетілдіріп, заманауи бас?ару ж?йесін енгізуді? ма?ызы зор. Б?дан бас?а о?у бітірген жастарды ж?мыс?а т?р?ызу м?селесін де кезек к?ттірмей шешуді талап етуде. К?сіп¬тік-техникалы? білім беру саласын жа?¬?ырту аясында студенттер теориядан бас?а, ж?мыс беруші болып табылатын к?сіп¬орындар?а барып, ?з к?сіптерін жетік ме?геруге машы?тануда. Дуалды? ж?йе ше?берінде к?сіби білім негізінен о?у мекемесінде емес, к?сіпорындарда ж?ргізіледі. О?у уа?ытыны? 70-80 пайызы ?ндірісте ?теді. О?ыту мерзімі 2-ден 3,5 жылды ??рап, о?у бойынша негізгі шы?ынды к?сіпорын к?тереді. Еліміздегі к?сіби-техникалы? ж?не жо?ары білім беру ж?йесі е? бірінші кезекте ?лтты? экономиканы? мамандар?а деген ?азіргі ж?не келешектегі с?ранысын барынша ?теуге ба?дар ?стауы керек. ?йткені, экономиканы? ?ар?ынды дамуымен к?сіби-техникалы? маман иелеріне с?раныс та к?н санап артуда. Со?ан орай, теориядан г?рі т?жірибеге басымды? берілетін дуальды? ж?йені енгізу халы?ты ж?мыспен ?амту проблемасын шешуді? бірден-бір тиімді жолы екендігі аны?. О?у ?дерісі келесідей т?рде ?йымдастырылады: ЖОО-да?ы, колледждегі немесе бас?а да к?сіби білім беру орындарында?ы ?деттегі саба?тармен (жалпы білімге дайынды?) ?атар, іс-т?жірибені ме?геру (к?сіби дайынды?) ?шін, білім алушылар на?тылы к?сіпорын?а немесе фирма?а ж?мыс?а барады. Техникалы? ж?не к?сіби профильдегі ?ызметкерлерді даярлауды? ж?не ?айта даярлауды? осындай т?рі тікелей ж?мыс орындарында теориялы? курс пен к?сіби дайынды?тан ?туді икемді бірлестіруге ж?не білім алушылар?а жо?ары біліктіліктер (санат) беруді, ?ызметтік міндеттерін ке?ейтуді ?амтамасыз етуге м?мкіндік береді. Дуалды ж?йе білім алушыларды? к?сіби білім алуына к?сіпорындарды? тікелей ?атысуын ?арастырады. К?сіпорын іс-т?жірибелік білім беруге жа?дай жасап, сонымен байланысты білім алушылар?а ай сайын?ы м?мкін т?лемдер ?оса есептелген барлы? шы?ындарды мойнына алады. О?у орны соны? базасын егізінде ?ндірістік немесе іс-т?жірибелік о?ыту іске асырылатын к?сіпорынмен те? ???ылы негізде кызмет етеді. Егер студент дуалды о?ыту ж?йесі бойынша мамандар даярлайтын маманды? т?рін та?да?ан болса е? алдымен ?шжа?ты келісімге ?ол ?ойылады. Б?л келісім-шарт жа?тары студентті? колледжде дуальді о?ыту ж?йесі бойынша к?сіптік теориялы? ж?не ?ндірістік о?уын ж?зеге асыру ?шін келісім - шарт?а отырады. Дуалды о?ыту ж?йесіні? негізгі ма?саты – техникалы? к?сіптік о?у орындарыны? ж?мыс беруші жеке шаруашылы? мекемелерімен серіктестік ретінде бірлесе отырып, осы нары? заманында б?секелестікке т?теп бере алатын, жа?а замануаи технологияларды ме?гертіп, ж?мысшы мамандарды даярлау. Б?л ?ндіріс орны ?шін экономикалы? жа?ынан тиімді. Маманды ?айта даярлау?а, ж?мыс орнына бейімдеуге уа?ыт кетпейді. Білім алушы жастар ?шін - ?мірдегі ?з орнын ерте табу?а м?мкіндік туады, ж?мыс?а ерте араласып, бейімделеді. ?азіргі кезе?де ?лемде о?ытуды? дуальды ж?йесі – к?сіптік-техникалы? кадрлар даярлауды? е? тиімді жолдарыны? бірі. Оны? ерекшелігі сол – к?сіптік о?ыту ?дерісіні? басым б?лігі о?у орында емес, к?сіпорындарда технологиялы?, диплом алдында?ы т?жірибелерден ?теді. Б?гінгі к?ні колледжіміз 60 ?алалы? ж?не облысты? мекемелермен, ?ндіріс орындарымен, шаруа ?ожалы?тармен ?леуметтік ?ріптестік туралы келісім-шарттар жасады. «?азТрансГаз Айма?» ?ызылорда ?ндірістік филиалы, «Локомотив» ?ызылорда пайдалану депосы, «?ызылорда сигнализация ж?не байланыс дистанциясы», «?аза?стан теміржолы» ?лтты? компаниясы, «?ызылорда жол дистанциясы» А?, «?аза?телеком» ?ызылорда облысты? телекоммуникациялар дирекциясы, «?ызылорда жылу орталы?ы» мекемелерімен жа?а о?ыту ж?йесіне к?шу туралы ?леуметтік-?ріптестік келісім шарттар?а ?ол ?ойылды. Шаруашылы?ты? ?ай саласын да ?здері та?да?ан маманды?тарын к?сіби т?р?ыдан жан-жа?ты игеріп, озы? технология мен заманауи техника тілін ме?гергендер ?ана дыматы алады. Сонды?тан еліміздегі ?ндіріске ?ажетті мамандар ?зірлеу де?гейін к?теру міндетін ?леуметтік серіктестік, теория мен т?жірибені? ?йлесімділігі ат?арады. Б?л ?йлесімділік дуальды білім беру ж?йесінде жан-жа?ты ?рістей алады. ?аза?стан Республикасыны? Білім ж?не ?ылым министрлігініні? б?йры?ына с?йкес И.?бдік?рімов атында?ы аграрлы? техникалы? колледжіні? «Агрономия» маманды?ы дуальды о?ытуды? пилотты? жобасы бойынша «сына? ала?ы» ретінде белгіленді. Осы маманды? бойынша Ы.Жа?аев атында?ы «?аза? к?ріш шаруашылы?ы» ?ылыми-зерттеу институтымен келісім-шарт жасалды. О?у орны алда?ы уа?ытта «Колледж-студент-к?сіпорын» арасында?ы ?шжа?ты шарт жасауды жоспарлап отыр. Н?тижесінде, маман дайындауды? дуалды ж?йесі д?ст?рлі о?ыту ?дістеріндегі кемшіліктерді, теория мен т?жірибе арасында?ы алша?ты?ты жояды, студент ?зіні? ерте?гі ж?мыс орнымен танысады, о?ан ие болу м?мкіндігін сезінеді, сондай-а?, ол б?секеге ?абілетті болса ?ана к?сіби маман ретінде ба?аланып лайы?ты табыс?а ?ол жеткізе алатынды?ын т?сінеді. Осы ретте 2013 жылы облысымызда?ы техникалы? ж?не к?сіптік білім беретін о?у орындарында дуальды о?ыту технологияларын енгізуді? ал?ышарттары туралы Германиядан арнайы келген халы?аралы? сарапшы семинарлар ?ткізіп, ты?даушылар?а арнайы сертификаттар берді. Дуалды ж?йемен о?ытуды? жетістігі к?п. Біріншіден, бітіруші т?лектерді? ж?мыс?а орналасу к?рсеткіші жо?ары болады, себебі о?у барысында ?ндіріспен ты?ыз байланыста бол?ан о?ушы ж?мыс берушіні? барлы? талаптарын игеріп, ме?герген ж?мысшы маман болады. Екіншіден, жа?сы, білімді, болаша? ж?мысшымаман психологиялы? жа?ынан жа?а орта?а бейімделген дайын маман болып шы?ады. ?ндірісте ?здігінен шешім ?абылдай алады. Теория мен т?жірибені ме?геріп, бекітілген ж?мыс?а деген жауапкершілік сезімі жо?арылайды. ?ндірісте бол?анды?тан ?жыммен ж?мыс ж?ргізеді ж?не ?ндірістегі ж?мыстар?а бейімделеді. ?шіншіден, «т?жірибеден теория?а» принципімен ж?мыс ж?реді, о?ушы теориялы?, я?ни текстпен айтудан г?рі, ?ндірістегі жа?даяттар?а с?йкес ж?мыс ж?ргізеді. Теорияда?ы ?иынды? келетін терминдер мен есептерді т?жірибе ж?зінде шешеді. Т?ртіншіден, ж?мыс берушіні? о?ушы?а берген ба?асы дайындал?ан маманнны? біліктілігімен бай?алады. Ал?аш?ы к?ннен бастап ?за? ?ндірісте ж?мысшы бол?ан о?ушы, ?зіні? білім мен ынтасын к?рсетеді. Бесіншіден, о?ытушы тек ?ана теорияны ?ана ме?гермей, ?ндірістегі со??ы жа?алы?тарды біліп, заманауи талаптарды ме?гереді. Алтыншы, бюджеттік шы?ын азаяды, себебі о?у?а кеткен шы?ынны? біраз б?лігі ?ндірісте бол?анды?тан о?ушы к?нделікті к?ріп, игереді. О?ытуды? тиімді жобасы дуальды о?ыту ж?йесі к?сіптік техникалы? колледждерде ж?мысшы кадрлар даярлауды? е? тиімді жолдары. Теориялы? біліммен ?атар ?ндірістік практика кезінде білікті мамандар дайындау м?селесін шешуше ба?дарлан?ан ??рылымдармен, сондай-а? к?сіптік техникалы? колледждерде с?раныс?а ие болатын білім беру ж?йесін енгіз жан-жа?ты тал?ылануы ?ажет. М?нда?ы о?у процесіні? ерекшелігі, 40% теория мен 60% ?ндірістік практика болса, онда білімгерлер ?ндірісте к?п уа?ытын тиімді пайдаланып, маманды?ты жан-жа?ты ме?геруге жа?дайы болады. Осыны? н?тижесінде білімгерлерді? ж?мыс?а жауапкершілікпен ?арап, ?ызы?ушылы?ы мен ?зіне деген ссенімділігі артады. ?азіргі кезе?де к?сіптік техникалы? колледждер заманымыз?а сай жа?ару ?стінде. М?ны? барлы?ы к?сіптік білім беруде о?ытуды? заманауи ба?дарламалары мен о?ыту ?дістемелерін жа??ырту игеру ж?не пайдалануда бас?ару ?ызметіні? ма?ыздылы?ына к?з жеткізе т?седі. Дуалды о?ытуды? арты?шылы?ы е? алдымен жас мамандарды? ж?мыс?а орналасуыны? жо?ар?ы пайызын к?рсетеді. ?йткені олар ж?мыс берушіні? талаптарына толы?ымен жауап береді. Дуалды білім беру процесі, е? алдымен жеке т?л?а?а ба?ытталып, білімгерді? шы?армашылы? іскерлік сапаларын, коммуникативтілігін, ж?мыс?а бейімділігін, рухани-адамгершілік м?дениетін ж?не болаша? мамандарды? сауаттылы?ын ?алыптастырады. Дуалды білім беру ж?йесі о?у ?рдісінде к?сіптік техникалы? колледждер базасында ?алыптасып, ж?мысшы мамандарды ?ндіріске бейімдеу ?ажет. Бізді? елімізді? д?л ?азіргі жа?дайында ?рбір отбасы, ?рбір мектеп бігіруші ж?мысшы немесе к?сіптік маман иесі болу б?гінгі к?ні д?рыс шешім болатынды?ын т?сінуі ?ажет. Б?л орайда к?сіптік ба?дар беру мен дуалды ж?йеде о?ыту ?з м?нінде ж?мыс істеуі керек. Пайдалан?ан ?дебиеттер тізімі: 1. ?Р «Білім туралы» За?ы // Астана, 2011. 2. ?аза?стан Республикасында техникалы? ж?не к?сіптік білім беруді дамытуды? 2010-2015 жылдар?а арнал?ан мемлекеттік ба?дарламасы. 3. Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы. Утверждена Указом Президента Республики Казахстан от 4 декабря 2010 года № 1118.

Просмотр содержимого документа
«Окытудын дуалды жуйесы (Дуальная система обучения).»

Оқытудың дуалды жүйесі - кәсіптік-техникалық кадрлар даярлаудың ең тиімді жолы


Білім - әлеуметтік қажеттілік. Білім – қоғамдық құндылықтардың аса маңыздысы. Білім бар жерде алынбайтын қамал жоқ. Білім мен тәрбие өте тығыз байланысты. Еліміздегі заманға сай білім беру жүйесі – халыққа сапалы білім беріп, білікті маман даярлаудың бірден бірі жолы – елімізде дуалды оқыту жүйесін енгізу.

Елбасы Н.Назарбаев өзінің дәстүрлі Жолдауында білім саласына айрықша басымдық берді. Оның ішінде техникалық және кәсіптік білім беру саласын дамытуда дуальды оқыту технологияларын енгізуді, осыған орай Үкіметке тиісті қабылдауды тапсырды. Дуальдық жүйе – маман даярлауда өндіріс, білім алушының және мемлекеттің мүдделерін біріктіруге бағытталған кәсіптік білім берудің түрі.

Бүгінгі таңда еңбек нарығында жоғары білікті мамандар тапшылығы ерекше орын алуда. Қалыптасқан жағдайдың негізгі себепшісі білім беру үрдісін ұйымдастыру және жүйедегі мәселелер, яғни жас маманның бойынан табылуға тиісті тәжірибелік дағды, білім мен тәжірибені талап ететін нақты өндірістік жағдайлардан теориялық білім берудің алшақтап кетуі болып табылады.

Қалыптасқан жағдайда теория мен тәжірибенің арасындағы алшақтықты жою мәселесімен жұмыс берушіге көрсетуге тура келеді, себебі білікті мамандармен қамтамасыз ету - бұл жетістікке қол жеткізудің кепілі. Мұндай жағдайда жас мамандардың оқу үрдісінде алған білімдерін жүзеге асыру жоспарланатын кәсіпорын қызметінің ерекшелігін ескере отырып, қосымша оқу, жұмыс өтілінен өту, қайта даярлау қажеттілігі туындайды.

Нақты өндіріс жағдайларына бейімделген, жұмыс орнында дағды мен білімді тікелей игеруге бағытталған, тәжірибелік сағаттардың оқыту бағдарламасына барынша үйлесім мен біріктірілетін білікті мамандарды даярлау қазіргі кезде білім берудің дуалды жүйесі деген атпен белгілі.

Теориялық біліммен қатар тәжірибелік дайындыққа ие болатын білікті мамандар даярлау мәселесін шешуге бағдарланған және бизнес - құрылымдармен, сондай-ақ білім беру мекемелерімен сұранысқа ие болатын дуалды білім беру жүйесін енгізу мәселенің негізін қалаушы принциптерін жан жақты талқылау мен қоғам алдына қойылған мәселенің тәртіппен шешілуін қажет етеді.

Әлемдік тәжірибеге қарағанда, білім берудің дуалды жүйесі мамандардың кәсіби дайындығын жоғарылатуға ықпал етеді. Еңбек өнімділігі артады, халықтың көшіп-қонуы азаяды, әлеуметтік шиеленіске жол берілмейді.

Дуалды білім беру туралы түсінік сәл басқаша және оның оқу үрдісінде жүзеге асырылуы колледждерде қалыптасты. Экономиканың өндірістік секторлары үшін біліктілігі жоғары деңгейдегі жұмыс мамандары аса қажеттілік тудыратын болғандықтан да колледждер базасында дуалды білім беру жүйесін енгізу қарастырылады. Алайда, атап кеткен келелі мәселелерді шешусіз дуалды білім беру жүйесін іске асыру теріс нәтижеге душар ететіндігі айқын.

Қазіргі кезде әлемдік тәжірибеде оқытудың дуалды жүйесі - кәсіптік-техникалық кадрлар даярлаудың ең тиімді жолдарының бірінe айналып отырған жүйе болып табылады.

Дуалды оқыту үшін жақсы мысал ретінде Германия мемлекетін аламыз. Бұл жүйе негізгі бастауын осы елден алған болатын. Германияның кәсіптік білім беру жүйесі жұмыс күші сапасының мониторингі халықаралық институты (Швейцария) бағасымен кадрлар біліктілігінің деңгейі бойынша алдыңғы қатарлы ел. Ал ондағы дуальді оқыту жүйесі Еуропалық Одақ үшін үлгі болып табылады.

Дуалды оқыту - қaзiргi қалыптасқан жағдайда мамандар даярлаудың ең тиімді тәсілі. Тиімділігі алынған теориялық білім оқу шеберханаларында өтетін тәжірибелік жұмыстармен және де өндірістік оқыту кезінде бекітілетіндігінен көрінеді. Бүгінгі оқу аудиториясында айтылған сөз ертеңгі күні кәсіпорында қолданылады. Білім берудің дуалды жүйесі дегенде белгілі бір кәсіп бойынша жастарға білім беру оқу орны мен кәсіпорын арқылы балашақ маман құзіреттілігін қалыптастыру жүйесі болып түсіндіріледі, яғни екі мекеме білім беруге қатысады.

Бұл үшін студенттің оқу орны мен маман­дығына сай кәсіпорын арасында байланыс орнатылуы ләзім.

Ең алдымен, лицейлер мен колледждердің материалдық-техникалық базасы жаңар­тылуы қажет.

Ал екінші бағыты – әлеуметтік әріптестікті дамытуды көздейді.

Үшінші өзекті мәселе, бәсекеге қабілетті маман дайындау үшін оқыту жүйесіне инновация­лық технологиялар енгізіледі.

Бір жақтан бұл кәсіптік мектеп, ал басқа жақтан - оқытатын кәсіпорын. Екі мекеме де бір-біріне қатысты тәуелсіз әріптестер болып табылады.

Қазақстанға дуалды оқытуды енгізу қажеттігі - дәлелденген дүние.

1. Ендігі кезеңде білім беру жүйесінің Қазақстандық моделін құрып бекіту қажет.

Себебі әр елдің жылдар бойы қалыптасқан өз білім беру тәжірибесі бар. Әр елдің оқыту базасы, менталитеті әр түрлі болып келеді.

Сондықтан басқа мемлекет тәжірибесін түбегейлі көшіріп алуға болмайды.

2. Жалпы бұл жүйеге көшу туралы пікір-ұсыныс айтылғанмен 4-5 жылдың көлемінде дуалды оқыту жүйесін оқу орындарына енгізуге арналған ғылыми-әдістемелік негізін құру қажеттігі өткір тұр.

3. Оқу орны мен кәсіпорын ұжымдары осы оқыту жүйесінің шеңберіндегі өздерінің міндеттері мен құкықтарын анықтайтын келісім-шарттар жасалуда, кәсіпорын жұмыс ауқымын ұққанмен оқыту процесін ұйымдастыру негіздерін толық біле бермейді, арнайы үйрететін кәсіби білікті мамандар жеткіліксіз, кәіпорынның жоспарын орындау үшін маманды үйретіп отыру уақыт талап етеді.

Бұл жүйені енгізбес бұрын ең алдымен осы мәселені біржақты қылу қажет.

Бүгінде кәсіптік-техникалық білім ошақтарында тәлім алған жастардың басым бөлігі алған мамандықтары бойынша жұмысқа тұра алмай жатады.

Сондықтан кәсіптік-техникалық білім беру ошақтарын заман талабына сай жетілдіріп, заманауи басқару жүйесін енгізудің маңызы зор. Бұдан басқа оқу бітірген жастарды жұмысқа тұрғызу мәселесін де кезек күттірмей шешуді талап етуде.

Кәсіп­тік-техникалық білім беру саласын жаң­ғырту аясында студенттер теориядан басқа, жұмыс беруші болып табылатын кәсіп­орындарға барып, өз кәсіптерін жетік меңгеруге машықтануда.

Дуалдық жүйе шеңберінде кәсіби білім негізінен оқу мекемесінде емес, кәсіпорындарда жүргізіледі. Оқу уақытының 70-80 пайызы өндірісте өтеді. Оқыту мерзімі 2-ден 3,5 жылды құрап, оқу бойынша негізгі шығынды кәсіпорын көтереді.


Еліміздегі кәсіби-техникалық және жоғары білім беру жүйесі ең бірінші кезекте ұлттық экономиканың мамандарға деген қазіргі және келешектегі сұранысын барынша өтеуге бағдар ұстауы керек.

Өйткені, экономиканың қарқынды дамуымен кәсіби-техникалық маман иелеріне сұраныс та күн санап артуда. Соған орай, теориядан гөрі тәжірибеге басымдық берілетін дуальдық жүйені енгізу халықты жұмыспен қамту проблемасын шешудің бірден-бір тиімді жолы екендігі анық.

Оқу үдерісі келесідей түрде ұйымдастырылады:

ЖОО-дағы, колледждегі немесе басқа да кәсіби білім беру орындарындағы әдеттегі сабақтармен (жалпы білімге дайындық) қатар, іс-тәжірибені меңгеру (кәсіби дайындық) үшін, білім алушылар нақтылы кәсіпорынға немесе фирмаға жұмысқа барады.

Техникалық және кәсіби профильдегі қызметкерлерді даярлаудың және қайта даярлаудың осындай түрі тікелей жұмыс орындарында теориялық курс пен кәсіби дайындықтан өтуді икемді бірлестіруге және білім алушыларға жоғары біліктіліктер (санат) беруді, қызметтік міндеттерін кеңейтуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Дуалды жүйе білім алушылардың кәсіби білім алуына кәсіпорындардың тікелей қатысуын қарастырады. Кәсіпорын іс-тәжірибелік білім беруге жағдай жасап, сонымен байланысты білім алушыларға ай сайынғы мүмкін төлемдер қоса есептелген барлық шығындарды мойнына алады. Оқу орны соның базасын егізінде өндірістік немесе іс-тәжірибелік оқыту іске асырылатын кәсіпорынмен тең құқылы негізде кызмет етеді.

Егер студент дуалды оқыту жүйесі бойынша мамандар даярлайтын мамандық түрін таңдаған болса ең алдымен үшжақты келісімге қол қойылады. Бұл келісім-шарт жақтары студенттің колледжде дуальді оқыту жүйесі бойынша кәсіптік теориялық және өндірістік оқуын жүзеге асыру үшін келісім - шартқа отырады.

Дуалды оқыту жүйесінің негізгі мақсаты – техникалық кәсіптік оқу орындарының жұмыс беруші жеке шаруашылық мекемелерімен серіктестік ретінде бірлесе отырып, осы нарық заманында бәсекелестікке төтеп бере алатын, жаңа замануаи технологияларды меңгертіп, жұмысшы мамандарды даярлау.

Бұл өндіріс орны үшін экономикалық жағынан тиімді. Маманды қайта даярлауға, жұмыс орнына бейімдеуге уақыт кетпейді. Білім алушы жастар үшін - өмірдегі өз орнын ерте табуға мүмкіндік туады, жұмысқа ерте араласып, бейімделеді. Қазіргі кезеңде әлемде оқытудың дуальды жүйесі – кәсіптік-техникалық кадрлар даярлаудың ең тиімді жолдарының бірі. Оның ерекшелігі сол – кәсіптік оқыту үдерісінің басым бөлігі оқу орында емес, кәсіпорындарда технологиялық, диплом алдындағы тәжірибелерден өтеді. Бүгінгі күні колледжіміз 60 қалалық және облыстық мекемелермен, өндіріс орындарымен, шаруа қожалықтармен әлеуметтік әріптестік туралы келісім-шарттар жасады. «ҚазТрансГаз Аймақ» Қызылорда өндірістік филиалы, «Локомотив» Қызылорда пайдалану депосы, «қызылорда сигнализация және байланыс дистанциясы», «Қазақстан теміржолы» ұлттық компаниясы, «Қызылорда жол дистанциясы» АҚ, «Қазақтелеком» Қызылорда облыстық телекоммуникациялар дирекциясы, «Қызылорда жылу орталығы» мекемелерімен жаңа оқыту жүйесіне көшу туралы әлеуметтік-әріптестік келісім шарттарға қол қойылды. Шаруашылықтың қай саласын да өздері таңдаған мамандықтарын кәсіби тұрғыдан жан-жақты игеріп, озық технология мен заманауи техника тілін меңгергендер ғана дыматы алады. Сондықтан еліміздегі өндіріске қажетті мамандар әзірлеу деңгейін көтеру міндетін әлеуметтік серіктестік, теория мен тәжірибенің үйлесімділігі атқарады. Бұл үйлесімділік дуальды білім беру жүйесінде жан-жақты өрістей алады. Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінінің бұйрығына сәйкес И.Әбдікәрімов атындағы аграрлық техникалық колледжінің «Агрономия» мамандығы дуальды оқытудың пилоттық жобасы бойынша «сынақ алаңы» ретінде белгіленді. Осы мамандық бойынша Ы.Жақаев атындағы «Қазақ күріш шаруашылығы» ғылыми-зерттеу институтымен келісім-шарт жасалды. Оқу орны алдағы уақытта «Колледж-студент-кәсіпорын» арасындағы үшжақты шарт жасауды жоспарлап отыр. Нәтижесінде, маман дайындаудың дуалды жүйесі дәстүрлі оқыту әдістеріндегі кемшіліктерді, теория мен тәжірибе арасындағы алшақтықты жояды, студент өзінің ертеңгі жұмыс орнымен танысады, оған ие болу мүмкіндігін сезінеді, сондай-ақ, ол бәсекеге қабілетті болса ғана кәсіби маман ретінде бағаланып лайықты табысқа қол жеткізе алатындығын түсінеді. Осы ретте 2013 жылы облысымыздағы техникалық және кәсіптік білім беретін оқу орындарында дуальды оқыту технологияларын енгізудің алғышарттары туралы Германиядан арнайы келген халықаралық сарапшы семинарлар өткізіп, тыңдаушыларға арнайы сертификаттар берді.

Дуалды жүйемен оқытудың жетістігі көп.

Біріншіден, бітіруші түлектердің жұмысқа орналасу көрсеткіші жоғары болады, себебі оқу барысында өндіріспен тығыз байланыста болған оқушы жұмыс берушінің барлық талаптарын игеріп, меңгерген жұмысшы маман болады.

Екіншіден, жақсы, білімді, болашақ жұмысшымаман психологиялық жағынан жаңа ортаға бейімделген дайын маман болып шығады. Өндірісте өздігінен шешім қабылдай алады. Теория мен тәжірибені меңгеріп, бекітілген жұмысқа деген жауапкершілік сезімі жоғарылайды. Өндірісте болғандықтан ұжыммен жұмыс жүргізеді және өндірістегі жұмыстарға бейімделеді. Үшіншіден, «тәжірибеден теорияға» принципімен жұмыс жүреді, оқушы теориялық, яғни текстпен айтудан гөрі, өндірістегі жағдаяттарға сәйкес жұмыс жүргізеді. Теориядағы қиындық келетін терминдер мен есептерді тәжірибе жүзінде шешеді.

Төртіншіден, жұмыс берушінің оқушыға берген бағасы дайындалған маманнның біліктілігімен байқалады. Алғашқы күннен бастап ұзақ өндірісте жұмысшы болған оқушы, өзінің білім мен ынтасын көрсетеді.

Бесіншіден, оқытушы тек қана теорияны ғана меңгермей, өндірістегі соңғы жаңалықтарды біліп, заманауи талаптарды меңгереді.

Алтыншы, бюджеттік шығын азаяды, себебі оқуға кеткен шығынның біраз бөлігі өндірісте болғандықтан оқушы күнделікті көріп, игереді.

Оқытудың тиімді жобасы дуальды оқыту жүйесі кәсіптік техникалық колледждерде жұмысшы кадрлар даярлаудың ең тиімді жолдары. Теориялық біліммен қатар өндірістік практика кезінде білікті мамандар дайындау мәселесін шешуше бағдарланған құрылымдармен, сондай-ақ кәсіптік техникалық колледждерде сұранысқа ие болатын білім беру жүйесін енгіз жан-жақты талқылануы қажет. Мұндағы оқу процесінің ерекшелігі, 40% теория мен 60% өндірістік практика болса, онда білімгерлер өндірісте көп уақытын тиімді пайдаланып, мамандықты жан-жақты меңгеруге жағдайы болады. Осының нәтижесінде білімгерлердің жұмысқа жауапкершілікпен қарап, қызығушылығы мен өзіне деген ссенімділігі артады. Қазіргі кезеңде кәсіптік техникалық колледждер заманымызға сай жаңару үстінде. Мұның барлығы кәсіптік білім беруде оқытудың заманауи бағдарламалары мен оқыту әдістемелерін жаңғырту игеру және пайдалануда басқару қызметінің маңыздылығына көз жеткізе түседі. Дуалды оқытудың артықшылығы ең алдымен жас мамандардың жұмысқа орналасуының жоғарғы пайызын көрсетеді. Өйткені олар жұмыс берушінің талаптарына толығымен жауап береді. Дуалды білім беру процесі, ең алдымен жеке тұлғаға бағытталып, білімгердің шығармашылық іскерлік сапаларын, коммуникативтілігін, жұмысқа бейімділігін, рухани-адамгершілік мәдениетін және болашақ мамандардың сауаттылығын қалыптастырады. Дуалды білім беру жүйесі оқу үрдісінде кәсіптік техникалық колледждер базасында қалыптасып, жұмысшы мамандарды өндіріске бейімдеу қажет.

Біздің еліміздің дәл қазіргі жағдайында әрбір отбасы, әрбір мектеп бігіруші жұмысшы немесе кәсіптік маман иесі болу бүгінгі күні дұрыс шешім болатындығын түсінуі қажет. Бұл орайда кәсіптік бағдар беру мен дуалды жүйеде оқыту өз мәнінде жұмыс істеуі керек.



Пайдаланған әдебиеттер тізімі:


1. ҚР «Білім туралы» Заңы // Астана, 2011.

2. Қазақстан Республикасында техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2010-2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.

3. Государственная программа развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы. Утверждена Указом Президента Республики Казахстан от 4 декабря 2010 года № 1118.

4. Агранович М.Л. Экономические и социальные эффекты образования. Опыт статистического анализа. - М.: Просвещение, 2001. —256 с.

5. Кәсіптік білімнің дамуы - мемлекет қамқорлығының нәтижесі //Қазақ тарихы. - 2007. - № 4. - 123-125- бб.

6. Омарбекова Ж. Білім берудің жаңа жүйесі // Орталық Қазақстан. - 2012. - №6. -7 6.

7. Маханбетова А. Дуалды жүйе - кәсіптік маман тапшылығын жояды // Егемен Қазақстан. - 2013. - 8 қараша.

8. Чешев В.В., Особенности развития технических наук. -М.: Просвещение, 1981 - с. 90.

9. Сборник материалов по проекту «Внедрение дуальной системы обучения», (Часть 1), Астана-2013.

10. Стратегический план Министерства образования и науки Республики Казахстан на 2011-2015 годы // zakon.kz/141156-zakon-respubliki-kazakhstan-ot-27.html.

11. Магазов Е.Д., Эффективность внедрения дуальной системы обучения в ТиПО, Қазақстан кәсіпкері. – №6. – 2013.

12. Витвицкая О.Г.Внедрение дуальной системы обучения в колледже. Қазақстан кәсіпкері. – №6. – 2013.

13. Думченко Н.И. Подготовка квалифицированных рабочих широкого профиля. М.: Высшая школа, 1984. – 63с.





Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Всем учителям

Категория: Прочее

Целевая аудитория: Прочее

Скачать
Окытудын дуалды жуйесы (Дуальная система обучения).

Автор: Аймбетова Эльмира Сейткаримовна

Дата: 19.12.2015

Номер свидетельства: 268100

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

Распродажа видеоуроков!
ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства