Баяндама: «Бала т?рбиелеуді? он ережесі»
Т?уелсіз мемлекетімізді? ерте?гі ?рпа?ты? рухани байлы?ы, м?дениеті, саналы ?лтты? ойлау ?абілеті мен біліміне, іскерлігіне байланысты. Жа?а кезе?ге бет б?ру о?ай емес. Ол ?шін болаша? ?рпа?ты т?рбиелеу керек.
Болаша?ты? б?гінгіден де н?рлы болуына ы?пал етіп, адамзат ?о?амын ал?а апаратын к?ш тек білімде. ?ай елді? болмасын ?сіп-?ркендеуі, ?ркениетті д?ниеде орын алуы, оны? ?лтты? білім ж?йесіні? де?гейіне, даму ба?ытына байланысты.
XXI ?асыр – білімділер ?асыры. Білімділілерді баптап ?сірер т?рбие керек. Елімізді?, ?о?амны? экономикалы? саяси-м?дени дамуына ?лес ?осатын, ?леуметтік цивилизация?а к?терілетін, парасатты, денсаулы?ы мы?ты азамат т?рбиелеп шы?ару – мектепті?, ?стаздарды?, ата-аналарды? б?гінгі та?да?ы ба?а жетпес міндеті.
?лы ??лама ?л-Фараби: «Адам?а е? бірінші білім емес, рухани т?рбие берілуі керек, т?рбиесіз берілген білім – адамзатты? ?ас жауы. Ол келешекте оны? барлы? ?міріне апат ?келеді», - деген. Рухани жан д?ниесі бай, хал?ын с?йетін, ата-баба жерін ?адірлейтін ?рпа? ?ана болаша? тірегі бола алады.
Бала т?рбиесі – ?те к?рделі ??былыс. Оны? к?рделілігі бесіктен бастау алып, ?немі уа?ытпен, бала к??іл – к?йімен, жеке ?абілетімен, икемділігімен, тізгінді ?немі ?ада?алау ?ажеттілігімен ??ынылады.
Отбасы – е? ал?аш?ы т?л?аны дамытатын ?леуметтік орта. Отбасында халы?ты? рухани – интеллектуалды м?раларын, м?дени ??ндылы?тарын жандандырып, рухани ?лтты? сипатта?ы мінезді ?алыптастыруды к?здеу ?мірді? талабынан туындап отыр.
Ата – ана, педагог т?рбиені с?з ар?ылы немесе іс – ?рекет ар?ылы ?йрету, б?йыру ар?ылы іске асырамын деп ойласа, ол ?ателікке апарып со?тырады. Т?рбие ?мірді? ?р с?тінде, тіпті сіз баламен бірге болма?анда да апарып со?тырады. Сізді? ?алай киінетіні?із, ?згелермен ?алай с?йлесетіні?із, олар туралы не ойлайтыны?ыз, сізді? д?шпандармен ?алай ?арым – ?атынас жасайтыны?ыз, ?алай газет о?итыны?ыз, осы іс – ?рекеттерді? б?рі бала ?шін ?те ма?ызды. Сізді? барлы? ойы?ыз баланы? к?кейіне бейм?лім жолмен жетіп жатады, сіз оны бай?амайсыз да.
Бала ата – анадан ж?рек жылуын, мейірімділікті ?ажет етеді, ол ата – ананы ?мірді? тірегі санайды. Ата – ана бала?а ?ам?орлы? к?рсетіп, ол отбасы м?шесі, оны? пікірі мен к?мегі ?лкендерге ?ажет екеніне сенімдерін ?алыптастыру керек. Ата – ана бала?а бала демей болаша? азамат ретінде ?арап, т?рбиені? ?алыптас?ан, сана – сезімін оятатын т?рлерін беруі шарт. Баламды ?аршадайынан д?рыс т?рбиелеймін, бала ба?ытыны? шынайы ба?баны боламын деген ата – аналар?а т?мендегі «Бала т?рбиесіні? он ережесі» аз да болса к?мек болады деген ойдамын.
- Бала?ды с?й! Я?ни, оны? ?асында барына ?уан, ол ?зі ?андай болса, солай ?абылда, оны ?орлама, оны ж?бірлеме, оны ?зіне деген сенімділігінен айырма, оны на?а?тан на?а? жазалама, оны ?зі?ні? сенімі?нен ма??рым етпе, сені жа?сы к?руіне жа?дай тудыр.
- Бала?ды ?ор?а! Я?ни, оны жаны мен т?ніне ?ауіпті н?рселерден са?та, тіпті, егер ?ажет болса, жеке м?дделері?ді ??рбан етіп, басы?ды ?атерге байлай отырып ?ор?а.
- Бала?а жа?сы ?лгі бол! Оны? бойына д?ст?рлі ??ндылы?тар?а деген ??рмет сезімін дарыт, ?зі? де сол ??ндылы?тарды?а с?йкес ?мір с?р, бала?а жауапкершілік сезіммен ?ара. Бала?а ?й – іші тату, ?арттарын ??рметтеп, жа?сы к?ретін, барлы? ту?ан туыс?андарымен ж?не достарымен етене жа?ын, ?рі шынайы байланыста бол?ан отбасы, оша? ?асы керек. Бала адалды?, кішіпейілділік, жарасты? ?яла?ан жан?яда ?мір с?руі керек. Ата – ананы? ерлі – зайыптылы? адалды?ты б?зуы, к?реалмаушылы?, арсызды? жолмен баю, бала?а принципсіз байланыстар ар?ылы ?андай да болсын пайда келтіру – осыны? б?рі ерте?гі елді? азаматыны? моральды? бейнесіне мейлінше ?намсыз ?сер ететін «?лгі» ??райды.
- Бала?мен ойна! Я?ни, бала?а ?ажет уа?ыт б?л, о?ан ?алай с?йлеп, ?алай ойнау ?наса, солай с?йлеп, солай ойна, оны? ойындарына шындап ден ?ой, оны? ??ым – т?сініктер ?леміне бейімделі?із.
- Бала?мен бірге е?бектен! Бала? ж?мыс?а ?атыс?ысы келгенде оны демеп жібер. Бала? ?сі?кірегенде шаруашылы??а ?ажетті барлы? ж?мыстар?а ?атыстырып ?йрет, ?олы бос кездері мен демалыс уа?ыттарында ол мектеп ?йымдастыр?ан іс – ?ызмет т?рлеріне ?атысу?а тиіс.
- Бала?ны? о?ай болмаса да, ?з бетімен ?мірлік т?жірибе алуан жол?а ?ой! Бала ?з басынан ?ткен т?жірибені ?ана мойындайды. Сені? жеке т?жірибелігі? бала? ?шін к?п жа?дайда ??нсыз болып шы?ады. Оны? ?зіні? жеке т?жірибесін жина?тау?а м?мкіндік бер, тіпті б?л т?уекелмен байланысты бол?ан к?нде де солай істе. Шамадан тыс ?ор?ашта?ан, ?ай – ?айсысынан да ?амсыздандырыл?ан бала к?п жа?дайда ?леуметтік м?гедекке айналады.
- Бала?а адамды? бостанды?ты? м?мкіндіктері мен шектерін к?рсет!Ата – анасы алдымен ?р?айсысыны? дарыны мен ерекшеліктеріне с?йкес адамны? жеке басыны? дамуы мен т?л?алануыны? тамаша м?мкіндіктерін ашу?а тиіс. Сонымен ?атар о?ан кез – келген адам жан?яда, ?жымда ж?не жалпы ?о?амда ?зіні? іс – ?рекеттеріні? белгілі бір шектерін мойындауы ж?не са?тауы тиіс екенін к?рсету ?ажет.
- Баланы тіл ал?ыш етіп ?йрет!Ата – анасы баланы? мінез – ??л?ын ?ада?алап отыру?а ж?не оны? іс – ?ылы?тарын оны? ?зіне де, бас?алар?а да н?с?ан келтірмейтіндей етіп ба?ыттап отыру?а міндетті. Баланы белгілеген ережелерді са?та?аны ?шін ?олпаштап отыр?ан ж?н! Алайда ?ажет бол?ан жа?дайда жаза ар?ылы ережелерді ??рметтетіп отыру керек.
- Баладан пісіп – жетілу сатысына ж?не ?зіндік т?жірибесіне с?йкес шама – шар?ы жететін пікірлерд? к?т. Бала осынау соншама к?рделі д?ниеде ба?дар жасап ал?анша к?мектес ж?не де жина?та?ан т?жірибесі мен ?зіні? пікірін немесе ?орытындысын айта алатын кезде ?ана баладан оларды талапет.
- Бала?а еске т?сіруге болатын ??ндылы??а ие ?серлерді басынан кешіруге м?мкіндік бер. Бала да ?лкендер сия?ты, ?серлермен «?оректенеді» олар ала?а бас?а адамдарды? ?мір – тіршілігімен ж?не айналада?ы д?ниемен танысу?а м?мкіндік береді.
О?ы?ан: Хамитова Лунара Максотовна – 7 сынып жетекшісі, физика,информатика п?ні м??алімі.
