kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Отбасы д?ст?рлері мен мейрамдары.

Нажмите, чтобы узнать подробности

Іс шараны? та?ырыбы:  Отбасы д?ст?рлері мен мейрамдары.

Іс шараны? ма?саты: Хал?ымызды? ?асырдан ?асыр?а жал?асып келе жат?ан салт-д?ст?рлерін д?ріптеу. Cоны? бірі отбасыны? басты ?ызы?ы, алтын тіреу-ді?гегі-бала. Бала туыл?аннан кейін баланы бесікке б?леуден бастап ?скенге дейінгі салт-д?ст?рлерді д?ріптеу. Салт- д?ст?рді атадан бала?а жеткізу. Отбасында?ы д?ст?рлерге, даму тарихына ?ызы?тыру.

(Воспитание чувств любви и гордости за свою семью, уважения к родителям;

Развитие интереса к истории своей семьи, семейным традициям;

Формирование положительного отношения, уважения к семьям одноклассников;

Знакомство с наиболее распространенными традициями казахског народа).
К?рнекілік: слайд, суреттер, ма?ал-м?тел, бейнероликтер,

Іс шараны? т?рі: д?ст?рлі емес

Іс шараны? ?дісі: с?ра?-жауап, топтастыру, тірек-сызба.

Іс шараны? барысы: ?йымдастыру

Психологиялы? дайынды?.

?уан, шаттан!
?уан, шаттан!
?уанатын к?н б?гін,
Барша?ыз?а
?айырлы к?н!
К?ліп шы?ты к?н б?гін!

Бала т?рбиесі тек мектеп ?абыр?асында ?ана берілмейтіні аны?. Ананы? бесік жырынан бастап, адамны? жер ?ойнына берілгенге дейінгі ?зі к?ріп-білген салт-д?ст?рлер, ?дет-??рыптар барлы?ы да адамны? д?ниетанымын ?алыптастыратын ?мір саба?тары.
Салт-д?ст?р, ?дет-??рып атадан бала?а ?алып отыратын мол м?ра. ?р ?лтты? ?зіне т?н салт-д?ст?рі бар. Сол сия?ты ?р отбасыны?  да салт-д?ст?рлері бар. Б?гінгі саба?ымыз сол та?ырыпта ?рбімек.

Жа?сы д?ст?рді са?та?ан жарар,
Болма?дар ескі ?рдіс деп ?арап,
Ты?да?дар ке?ес ?ызы?, ?лы? бар.
К?нерген ескі с?рлеуден шы?ы?дар,
Біра? д?ст?рді, ?дет-??рыпты,
Жасасын осынау ?лмес ??ымдар!
?нерлі халы? – ?мірше? халы?, ?аза?ты? ?дет-??рыпына, салт-д?ст?рлеріне ба?ыттал?ан «Отбасы д?ст?рлері мен мейрамдары» атты саба?ымызды  бастаймыз!
 

  1. Ойын. «?арлы кесек»

(Мен шы?амын, мен есіміді айтамын. Мысалы: мені Мико деп атайды, ма?ан ?найды. Келесі адамды ша?ырады. Балалар келесі ата-ананы ша?ырады.)

 

  1. «Отбасы» ойынымен жал?астырамз. Ойынны? ма?саты ата – ана баласын ?аншалы?ты білетінін бай?ау. (доп беру ар?ылы ата-ана жауап береді).?ызы?ты с?ра?тар ?ояды.
     

 

А) Шілдехана – с?би д?ниеге келген со? бір жеті бойы ана мен баланы к?тіп, оны? к??ілін к?теріп, оны? ?асына дастархан жаю ?деті. ?аза? еліні? ?р т?кпірінде б?л р?сім ?р ?алай ?теді. Сол к?ні баланы шілде суына шомылдырып, сы??ырла?ан тиындар салады, бала?а денсаулы?пен бірге байлы? та тілейді. Шілдехана ?ткізілетін к?ні ана ?бден сорпаланып ?зіні? шілде терін шы?аруы тиіс.

?) Есімін атау (ат ?ою) – б?л р?сім ?ла?атты кісіге ж?ктеледі. ?аза? аттарыны? к?птігі бас?а халы?тардан ерекшелігі. ?ыз балаларды? есімдері оларды? к?ркемдігі. Ат ?ою «к?з тимесін» деген оймен ?ойылады. Ат та?дал?аннан кейін баланы? ??ла?ына 3 ?айтара айтылады.

Б) Бесікке салу – б?л кішігірім той ретінде ?теді. Келушілер тарту, шашу, жорал?ыларыналып келеді, бесікке салу немесе б?леу т?жірибелі ?жеге немесе ана?а ж?ктеледі. Бесікті т?бегімен, жабды?ымен кіндік шеше алып келеді, сумен бала шыланады, ыдыстары отыр?андар?а таратылып беріледі. Баланы? «ит к?йлегі» ж?гіртіледі, я?ни т?тті д?м толтырыл?ан кішкене дорба итті? мойынына к?йлегімен байланады да ж?гіртіледі, со?ынан ?уып жеткен бала дорба?а ие болады. Бесікті? т?бегі орналас?ан жерден кішкене б?рша? т?різді то?аштар ?ткізіліп, оны «тыштырма» деп айтады. Осы жерде жинал?ан аналар бесік жырларын айтады.
Бесік жырыны? с?здері естияр балаларды? ой-?иялына жыр етіп, ананы? мейір-шапа?атын арттырады. Ондай отты жырларды балалар да жаттап алу керек.

В) Т?сау кесер – бір жас?а толып еркін ж?ре баста?ан бал б?бекті? бас?ан ?адамы ??тты болып, одан ?рі жаны жаманды? к?рмей жа?сы ж?ріп кетуіне тілек білдіру салтанаты ретінде ?теді. Б?бекті? т?сауын ата-ананы? ?алауы кеседі. Т?сауы кесілген баланы «А? жол болсын» деп а? орамалды? ?стімен немесе ж?мса? болсын деп кілем ?стімен ж?ргізеді.
Т?сау кесер жырлары айтылады.
... ?аз, ?аз балам, ?аз балам,
?адамы?ды жаз, балам
?некей, а? бесік.
?лдиіме ба? бесік.
Ш?мегі?ді салайын,
Сылдырма?ын та?айын.
Жібек к?рпе жабайын,
Бауы? бар?ыт п?ліштей
Балда?тары? к?містей,
Жабды?ы?мен сыйлысы?.
Жатса б?пем жайлысын,
К?сем сенен ?седі
Жайлы болсын т?сегі.
Г)С?ндет той  (??ла? тесу)  - ??м оны? ат?а мінер, с?ндет тойы,

                                                    Той?а сой?ан ?йіні? жыл?ы ?ойы.

                                                                                        (С.Торай?ыров)

Еркек баланы? та? жасында я?ни 3, 5, 7, жасында с?ндетке отыр?ызады. Б?л м?сылман елдерде ?ана емес бас?а діндегі елдерде де бар. С?ндеттеуді? денсаулы??а, тазалы??а да пайдасы зор. Баланы с?ндеттеу – ?лкен р?сім. Ол – ?р ата-ананы? борышы. Б?л р?сімні? «с?ндет той» деген сия?ты ж?н жоралары болады, «?айырлы, ??тты болсын» айтылып, шашу шашылады. С?ндет міндеті б?рын ?ожа, молдалар ?ана тпасырылса, ?азір оны д?рігерлер де жасай алады. Б?рын?ы кезде ау?атты адамдар бала с?ндеттегенде ?лкен той жаса?ан. Оны «с?ндет тойы» деп атады. Б?л д?ст?р о?т?стікте ?лі де са?тал?ан.

?ызд? ??ла?ын тесу -  д?ст?рге енген ежелгі ??рыпты? бірі. ?детте бойжеткенні? немесе бали?ат?а тол?ан ?ызды? (9 жас, кейде одан да ертерек) ??ла?ын тесу ?шін ?ызды? шешесі, же?гесі, апалары жиналады. ??ла?ты у?алап, жанын кетіріп, ?ызддырыл?ан жуан инемен немесе к?дімгі тарымен теседі. Ол ?шін екі тарыны ??ла?ты? сыр?алы?ыны? екі жа?ынан біріні? т?сына бірін д?л келтіріп у?алайды. Бір ?ызы?ы тесілген ??ла??а ?ызыл итті? ж?нін есіп ?ткізеді. ?лкен кісілер итті? ж?нін ?ткізсе «??ла? іспейді, ?отырланбайды, жара т?спейді» дейді. М?мкін м?ны? да себебі бар шы?ар. ?йткені ?азынасы ке? халы? емдік ??пияларды? да бір сырын білетін болар .... Халы? ??ымында ?ызды? ??ла?ын тесу – оны с?ндеттеумен бірдей деген ?а?ида бар. Б?л – халы? с?зі. 

Тыйым с?здер (О?ушылар?а тыйым с?здер туралы с?з кезегін беру. Тыйым с?здерді? пайдасы туралы ата- аналарды? пікірлерін ты?дау)

 

Сізді? пікірі?із. (Ата – аналармен ?ткізіледі.)

 

 «Киіз ?й» модел ??рау

  • Отбасында кім басшы?
  • Отбасы м?шелеріні? жиналатын с?йікті орны.
  • Отбасында?ы е? с?йікті д?ст?р ж?не мейрам.
  •  

 «Наурыз к?же»

Барлы?ымызды? отбасымызда тойлатылатын мейрам бар: ол «Наурыз»

(?азанны? суретін беру, жанына Наурыз к?жеге ?ажетті заттарды жазады. Неге 7 зат ?олданылатынын т?сіндіреді).

 Рефлексия.

?аза? хал?ында «?ыз?алда?» г?лі к?ктемні? белгісі. Ендеше ата-аналар мына ?ыз?алда? г?ліне балалары?ыз?а тілек, на?ыл с?здер, еркелету с?здерін жазса?ыздар.


М??алімні? ?орытынды с?зі:
         Хал?ымызды? аяулы ?лы, зиялы азаматы Б.Момыш?лы кезінде «Жаудан да, даудан да ?оры?па?ан ?аза? едім. Енді ?ор?ынышым к?бейіп ж?р. Балаларын бесікке б?лемеген, бесігі жо? елден ?ор?ам. Немересіне ертегі айтып беретін ?желерді? азаюынан ?ор?ам. Д?мді, д?ст?рді сыйламайтын балалар ?сіп келеді. Оны? ?олына ?ылыш берсе, кімді де болса шауып тастау?а даяр. ?олына кітап алмайды. ?йреніп жат?ан бала жо?, ?йретіп жат?ан ?ке- шеше жо?.»- деп м?най?ан екен. Бауыржан атамыз б?гінде бізді? арамызда жо?. Осы атамыз к?терген м?селе б?гінде б?рімізді ала?датуы тиіс. Б?л ата-ана?а да, ?стаздар?а да, балалар?а да ой салады деп ойлаймын. «Ж?мыла к?терген ж?к же?іл» демекші, балаларымызды ?аза?ымызды? салт-д?ст?рімен бірлесе т?рбиелейік дей келе б?гінгі сынып са?атымзды ая?таймыз.
Отбасылармен бірігіп «?р?ашан к?н с?нбесін» ?нін орындау.

С?зін жаз?ан Л. Ошанин ?нін жаз?ан А. Островский
Аудар?андар І.М?мбетов, К. Ыдырысов
 

Просмотр содержимого документа
«Отбасы д?ст?рлері мен мейрамдары. »

Іс шараның тақырыбы: Отбасы дәстүрлері мен мейрамдары.

Іс шараның мақсаты: Халқымыздың ғасырдан ғасырға жалғасып келе жатқан салт-дәстүрлерін дәріптеу. Cоның бірі отбасының басты қызығы, алтын тіреу-діңгегі-бала. Бала туылғаннан кейін баланы бесікке бөлеуден бастап өскенге дейінгі салт-дәстүрлерді дәріптеу. Салт- дәстүрді атадан балаға жеткізу. Отбасындағы дәстүрлерге, даму тарихына қызықтыру.

(Воспитание чувств любви и гордости за свою семью, уважения к родителям;

Развитие интереса к истории своей семьи, семейным традициям;

Формирование положительного отношения, уважения к семьям одноклассников;

Знакомство с наиболее распространенными традициями казахског народа).
Көрнекілік: слайд, суреттер, мақал-мәтел, бейнероликтер,

Іс шараның түрі: дәстүрлі емес

Іс шараның әдісі: сұрақ-жауап, топтастыру, тірек-сызба.

Іс шараның барысы: Ұйымдастыру

Психологиялық дайындық.

Қуан, шаттан!
Қуан, шаттан!
Қуанатын күн бүгін,
Баршаңызға
Қайырлы күн!
Күліп шықты күн бүгін!

Бала тәрбиесі тек мектеп қабырғасында ғана берілмейтіні анық. Ананың бесік жырынан бастап, адамның жер қойнына берілгенге дейінгі өзі көріп-білген салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар барлығы да адамның дүниетанымын қалыптастыратын өмір сабақтары.
Салт-дәстүр, әдет-ғұрып атадан балаға қалып отыратын мол мұра. Әр ұлттың өзіне тән салт-дәстүрі бар. Сол сияқты әр отбасының да салт-дүстүрлері бар. Бүгінгі сабағымыз сол тақырыпта өрбімек.

Жақсы дәстүрді сақтаған жарар,
Болмаңдар ескі үрдіс деп қарап,
Тыңдаңдар кеңес қызың, ұлың бар.
Көнерген ескі сүрлеуден шығыңдар,
Бірақ дәстүрді, әдет-ғұрыпты,
Жасасын осынау өлмес ұғымдар!
Өнерлі халық – өміршең халық, қазақтың әдет-ғұрыпына, салт-дәстүрлеріне бағытталған «Отбасы дәстүрлері мен мейрамдары» атты сабағымызды бастаймыз!

  1. Ойын. «Қарлы кесек»

(Мен шығамын, мен есіміді айтамын. Мысалы: мені Мико деп атайды, маған ұнайды. Келесі адамды шақырады. Балалар келесі ата-ананы шақырады.)


  1. «Отбасы» ойынымен жалғастырамз. Ойынның мақсаты ата – ана баласын қаншалықты білетінін байқау. (доп беру арқылы ата-ана жауап береді).Қызықты сұрақтар қояды.


А) Шілдехана – сәби дүниеге келген соң бір жеті бойы ана мен баланы күтіп, оның көңілін көтеріп, оның қасына дастархан жаю әдеті. Қазақ елінің әр түкпірінде бұл рәсім әр қалай өтеді. Сол күні баланы шілде суына шомылдырып, сыңғырлаған тиындар салады, балаға денсаулықпен бірге байлық та тілейді. Шілдехана өткізілетін күні ана әбден сорпаланып өзінің шілде терін шығаруы тиіс.

Ә) Есімін атау (ат қою) – бұл рәсім ұлағатты кісіге жүктеледі. Қазақ аттарының көптігі басқа халықтардан ерекшелігі. Қыз балалардың есімдері олардың көркемдігі. Ат қою «көз тимесін» деген оймен қойылады. Ат таңдалғаннан кейін баланың құлағына 3 қайтара айтылады.

Б) Бесікке салу – бұл кішігірім той ретінде өтеді. Келушілер тарту, шашу, жоралғыларыналып келеді, бесікке салу немесе бөлеу тәжірибелі әжеге немесе анаға жүктеледі. Бесікті түбегімен, жабдығымен кіндік шеше алып келеді, сумен бала шыланады, ыдыстары отырғандарға таратылып беріледі. Баланың «ит көйлегі» жүгіртіледі, яғни тәтті дәм толтырылған кішкене дорба иттің мойынына көйлегімен байланады да жүгіртіледі, соңынан қуып жеткен бала дорбаға ие болады. Бесіктің түбегі орналасқан жерден кішкене бұршақ тәрізді тоқаштар өткізіліп, оны «тыштырма» деп айтады. Осы жерде жиналған аналар бесік жырларын айтады.
Бесік жырының сөздері естияр балалардың ой-қиялына жыр етіп, ананың мейір-шапағатын арттырады. Ондай отты жырларды балалар да жаттап алу керек.

В) Тұсау кесер – бір жасқа толып еркін жүре бастаған бал бөбектің басқан қадамы құтты болып, одан әрі жаны жамандық көрмей жақсы жүріп кетуіне тілек білдіру салтанаты ретінде өтеді. Бөбектің тұсауын ата-ананың қалауы кеседі. Тұсауы кесілген баланы «Ақ жол болсын» деп ақ орамалдың үстімен немесе жұмсақ болсын деп кілем үстімен жүргізеді.
Тұсау кесер жырлары айтылады.
... Қаз, қаз балам, қаз балам,
Қадамыңды жаз, балам
Әнекей, ақ бесік.
Әлдиіме бақ бесік.
Шүмегіңді салайын,
Сылдырмағын тағайын.
Жібек көрпе жабайын,
Бауық барқыт пүліштей
Балдақтарың күмістей,
Жабдығыңмен сыйлысың.
Жатса бөпем жайлысын,
Көсем сенен өседі
Жайлы болсын төсегі.
Г)Сүндет той (Құлақ тесу) - Һәм оның атқа мінер, сүндет тойы,

Тойға сойған үйінің жылқы қойы.

(С.Торайғыров)

Еркек баланың тақ жасында яғни 3, 5, 7, жасында сүндетке отырғызады. Бұл мұсылман елдерде ғана емес басқа діндегі елдерде де бар. Сүндеттеудің денсаулыққа, тазалыққа да пайдасы зор. Баланы сүндеттеу – үлкен рәсім. Ол – әр ата-ананың борышы. Бұл рәсімнің «сүндет той» деген сияқты жөн жоралары болады, «қайырлы, құтты болсын» айтылып, шашу шашылады. Сүндет міндеті бұрын қожа, молдалар ғана тпасырылса, қазір оны дәрігерлер де жасай алады. Бұрынғы кезде ауқатты адамдар бала сүндеттегенде үлкен той жасаған. Оны «сүндет тойы» деп атады. Бұл дәстүр оңтүстікте әлі де сақталған.

Қыздң құлағын тесу - дәстүрге енген ежелгі ғұрыптың бірі. Әдетте бойжеткеннің немесе балиғатқа толған қыздың (9 жас, кейде одан да ертерек) құлағын тесу үшін қыздың шешесі, жеңгесі, апалары жиналады. Құлақты уқалап, жанын кетіріп, қызддырылған жуан инемен немесе кәдімгі тарымен теседі. Ол үшін екі тарыны құлақтың сырғалығының екі жағынан бірінің тұсына бірін дәл келтіріп уқалайды. Бір қызығы тесілген құлаққа қызыл иттің жүнін есіп өткізеді. Үлкен кісілер иттің жүнін өткізсе «құлақ іспейді, қотырланбайды, жара түспейді» дейді. Мүмкін мұның да себебі бар шығар. Өйткені қазынасы кең халық емдік құпиялардың да бір сырын білетін болар .... Халық ұғымында қыздың құлағын тесу – оны сүндеттеумен бірдей деген қағида бар. Бұл – халық сөзі.

Тыйым сөздер (Оқушыларға тыйым сөздер туралы сөз кезегін беру. Тыйым сөздердің пайдасы туралы ата- аналардың пікірлерін тыңдау)


Сіздің пікіріңіз. (Ата – аналармен өткізіледі.)


«Киіз үй» модел құрау

    • Отбасында кім басшы?

    • Отбасы мүшелерінің жиналатын сүйікті орны.

    • Отбасындағы ең сүйікті дәстүр және мейрам.

«Наурыз көже»

Барлығымыздың отбасымызда тойлатылатын мейрам бар: ол «Наурыз»

(Қазанның суретін беру, жанына Наурыз көжеге қажетті заттарды жазады. Неге 7 зат қолданылатынын түсіндіреді).

Рефлексия.

Қазақ халқында «Қызғалдақ» гүлі көктемнің белгісі. Ендеше ата-аналар мына қызғалдақ гүліне балаларыңызға тілек, нақыл сөздер, еркелету сөздерін жазсаңыздар.


Мұғалімнің қорытынды сөзі:
Халқымыздың аяулы ұлы, зиялы азаматы Б.Момышұлы кезінде «Жаудан да, даудан да қорықпаған қазақ едім. Енді қорқынышым көбейіп жүр. Балаларын бесікке бөлемеген, бесігі жоқ елден қорқам. Немересіне ертегі айтып беретін әжелердің азаюынан қорқам. Дәмді, дәстүрді сыйламайтын балалар өсіп келеді. Оның қолына қылыш берсе, кімді де болса шауып тастауға даяр. Қолына кітап алмайды. Үйреніп жатқан бала жоқ, үйретіп жатқан әке- шеше жоқ.»- деп мұнайған екен. Бауыржан атамыз бүгінде біздің арамызда жоқ. Осы атамыз көтерген мәселе бүгінде бәрімізді алаңдатуы тиіс. Бұл ата-анаға да, ұстаздарға да, балаларға да ой салады деп ойлаймын. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші, балаларымызды қазағымыздың салт-дәстүрімен бірлесе тәрбиелейік дей келе бүгінгі сынып сағатымзды аяқтаймыз.
Отбасылармен бірігіп «Әрқашан күн сөнбесін» әнін орындау.

Сөзін жазған Л. Ошанин Әнін жазған А. Островский
Аударғандар І.Мәмбетов, К. Ыдырысов



Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Внеурочная работа

Категория: Планирование

Целевая аудитория: 4 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Отбасы д?ст?рлері мен мейрамдары.

Автор: Садуакасова Айгуль Олжакановна

Дата: 14.11.2014

Номер свидетельства: 130592

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства