Б?лдіршіндерді к?ркем ?дебиет ?леміне баулу
Сатаева Ба?дат Алексей?ызы
Шал?ар ?аласы №5 мектепті? ша?ын орталы? тобыны? т?рбиешісі
Талапты бала -талпын?ан ??стай,
??мары ?анбас - аспан?а ?шпай.
Халы? даналы?ы
Жас ?рпа? т?рбиесі- адамзатты? м??гілік та?ырыбы.?лтты? б?гіні де, болаша?ы да т?рбиелі ?рпа??а байланысты. «Бір баланы адам етіп ?сіргенше, бір ша?ар абат болады» деген екен к?не шы?ыс даналы?ы.Б?л жас баланы? шын м?ніндегі адам болып ?алыптасуы- ?ыруар уа?ыт пен тер т?гетін зор е?бекті ?ажет ететін ау?ымы ке?, жауапкершілігі мол ж?мыс.?дептілік,имандылы?,тілал?ышты?,мейірімділік,?айырымдылы?,ізеттілік,досты?, ?она?жайлылы?, жа?сылы? ??ндылы?тары ?алыптас?ан хал?ымыз осы асыл да абыройлы ?асиеттерді жас ?рпа?ты? ?міріне ?неге, а?ыл-ойына азы? ете білу ?шін ?р т?рбиешіні? бала болаша?ы алдында?ы міндеттерін ерекшелейді.Балам адам болсын дейтін ата-анадан ?рпа? м?селесін тере? т?сінуін талап етеді.Жас ?ркен кіп-кішкентай бал?ындарды? ж?регі а?, ойы таза, ішкі д?ниесі жал?ан с?зден ада, олар ?мірдегіні шынайы т?рде ?абылдайды.?р балдыр?ан бала ?шін т?лім-т?рбие мен ?лгі-?неге к?зі-ата-анасы мен т?рбиешісі.Француз педагогы Жан Жак Руссо: «Бала ту?анда а? ?а?аздай, оны? ?стіне шимайды ?алай салса?, ?а?аз бетіне солай т?седі, бала т?рбиесі де сол секілді» деген екен.Баланы т?рбиелеуді? сан-салалы жолдарын ата-ана да, т?рбиеші де баланы? жас ерекшелігі мен м?мкіндіктеріне ?арай та?дап ?олданса,берілген т?рбие жемісін бермек. Баланы рухани–м?дени т?р?ыда т?рбиелеуді? тиімді жолдарыны? бірі- кітап о?у?а ?уестендіру.?дебиет-?семдік пен ?дептілік ?лемі.Сонды?тан к?ркем ?дебиет ?леміне б?лдіршіндерді баули білу т?рбиешіні? шеберлігі мен тал?амына тікелей байланысты. Б?лдіршін ?шін к?ркем ?дебиетті? негізгі бастаулары:
-халы? ауыз ?дебиеті ?лгілері (ма?ал- м?телдер, ж?мба?тар, жа?ылтпаштар, ертегілер,т.б.)
-а?ын-жазушыларды? ?деби к?ркем шы?армалары (ша?ын м?тіндер, ??гімелер, ?ле?дер)
-балалар?а арнал?ан б??аралы?-а?паратты? басылымдар («Балдыр?ан», «Айг?лек», «М?лдір б?ла?», «Ертегілер ?лемі», «А?желкен», т.б. балалар журналдары)
Со??ы жылдары балаларды? к?ркем ?дебиетті о?у?а деген ?ызы?уы азайып кетті.Оны? себебі не? Санамаласа?,т?рлі себептер шы?ары с?зсіз.?алай дегенде де б?л с?ра?ты? жауабын табу-т?рбиешіге ?лкен сын.Бала болмысы ?немі дамып, к??ілі танып-біліп, а?ыл-ойы естіп-??ып, к?ннен к?нге ?сері аны?.Осы орайда ?р т?рбиеші б?лдіршінге кітапты? ??діретін ??ындырса деймін.Жыртпау?а, сызбау?а, боямау?а ?йретсе, баланы? кітап?а деген ??рметі мен ?ызы?ушылы?ы артады,ба?алайды.Ата-ана мен т?рбиеші м??алім б?лдіршінні? жас ерекшелігіне ?арай халы? ауыз ?дебиетіні? бай м?раларын о?ып- ?йрету ар?ылы бала бойына т?рбиені? д?нін егеді.?жесінен не анасынан ты?да?ан бесік жырын мысал ете, ойын барысында т?рбиеші б?лдіршінмен бірлесе айтып жаттауды ж?зеге асыруына болады. Ма?ал-м?телдерді? т?сінігі аны?, айту?а ы??айлы т?рлерін о?у ар?ылы б?лдіршін санасына жа?сы-жаманды, ізгі ?асиеттерді ?алыптастырамыз.Т?рбиеші ма?ал м?нін ашып,талапты? пайдасы,е?бекті? ?ажеті,досты та?дау,?лкенді сыйлау,т.б ке?естерді ?йретіп,баланы? с?здік ?орында ма?ал-м?телдерді ?олдануына м?мкіндік жасайды,тіл байлы?ын молайтады.Ертегілер б?лдіршін баланы? ойын ай?ындау?а, ?иялын ке?ейтуге, кейіпкерлерді? с?зі мен ісінен ?зіндік пікір ?алыптастыруына ?лкен ы?пал жасайды.Ертегіде суреттелген кейіпкерлерді? жа?сылы??а жа?ынды?ы, ертегіні? жа?сымен ая?талуыны? ?зі бала?а о? ?сер береді. Ертегіні о?ыта отырып, с?лулы??а,батылды??а, жанашырлы??а, бірлікке т?рбиелейміз, ертегідегі ?арама-?арсы к?штер арасында?ы ?ділдік пен жауызды?ты ??ындырамыз.Адамдар бір-бірімен дос, ?иын-?ыстауда жол табар, ажал аузынан алып ?алар, ?аск?й к?штерді же?уге к?мектесер т?старды бала к??ілі т?сініп біледі де, к?кірек к?зі ашылады.«Арыстан, ?ас?ыр, т?лкі, б?дене», «Шал?ан», «Д?рігер Айболит», «?ияр мен ?ыры??абат», «?айырымды б?лт», «Жеті ?нерпаз» т.б. ертегілерді о?ып, мазм?ндау ар?ылы баланы? ?иял к?кжиегін ?штай т?семіз.?айырымды жанды, е?бек?ор адамды, ?у т?лкіні, ?ор?а? ?оянды, ?ам?ор ?арлы?ашты, жеті к?зді д?уді, алтын балы?ты б?лдіршіндер ой-?иялында зерделеп,о?у ар?ылы таниды, ?ызы?а ты?дайды,Бірте-бірте бала ?лкендерді? ?серімен ?здігінен о?у?а да ?мтылады.Ертегіні о?ып, ?ажайыптар?а та?данады, шым-шытыры? о?и?алар?а араласады,жеті ?абат жер астына т?сіп,,?арыш?а сам?айды.Сонымен ?атар жас б?лдіршіндерді а?ын-жазушыларды? к?ркем ?деби туындыларымен сусындатса?,оларды? жан д?ниесін жадырата аламыз.Балалар ?дебиетіні? атасы Ы,Алтынсаринні? ша?ын шы?армалары,а?ын Абайды? жыл мезгілдеріне арна?ан ?ле?дері,І.Жанс?гіров,?.Мырзалиев,М.?лімбаев,?.?білдина сынды а?ындарды? ?ле?деріні? т?лімділік,білімділік м?ні айры?ша,?рі жаттау?а да же?іл,жас ?ренні? ??ымына сай.К?ркем шы?армада?ы ?рбір м?тін деталі баланы ішкі ?оз?алыс?а,сезімталды? с?раныс?а жетелейді,онда?ы образды? ж?йе ?уантады,ойландырады,кейіпкер та?дырына орта?тастырады. Жазушыны? ?зіндік стилін, суреткерлігін, ?рнек-айшы?ын таныту м??алімні? шеберлігімен шешіледі.Балаларды ?мір мектебімен таныстыратын ?ызы?ты ертегі, ??гіме, ?ле? та?па?тарды?-б?рі де баланы? эмоциялы? сезіміне ?сер етіп, оларды ізгілікке, ?демілікке-жа?сылы? атаулыны? баршасына баулиды.?ле?-??гімелерді ма?амдап о?у не айту ар?ылы баланы ?дебиетке жа?ын етіп,ой-?рісін ке?ейтеміз,а?ыл-ойын дамытамыз,мінез-??л?ын,м?нерлеп с?йлеуін ?алыптастырамыз.Сынып не ?й б?лмесінде «Бізді? кітапхана» б?рышын ?йымдастырып,о? н?тижеге жетуге болады.Балалар?а арнал?ан басылымдар т?рлі-т?сті суретті ертегі-??гіме сюжетімен ?дебиет ?леміне ша?ырады.Кітап о?у ж?не о?ыту-рухани байлы?тан н?р алу,д?ниені? кілтін ашу.Жас баланы т?рбиелеудегі осы игі істе ерінбей е?бек етсек дейміз.
