kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Мінез-??лы? ?ліппесі

Нажмите, чтобы узнать подробности

Та?ырыбы: « Мінез - ??лы? ?ліппесі»
Ма?саты: 1. О?ушылар?а адамды? асыл ?асиеттерді ?астерлеп, ?мір за?дылы?тарын білуге ?йрету;
2. Адамгершілік ?асиеттерге ба?ыттай отырып, о?ушыны? рухани білімін байыту, логикалы? ойын дамыту, ойын еркін, д?лелді т?рде жеткізе білуге жетелеу;
3. Адамгершілік ?асиеттерді сезіне білуге ж?не ?лгі ете білуге т?рбиелеу, имандылы??а, инабаттылы??а баулу.
К?рнекілігі: интерактивті та?та, на?ыл с?здер, техникалы? ??ралдар, г?л, шарлар.
Т?рі: ?неге са?аты
?дісі: с?ра? - жауап, топтастыру, тренингі, жа?даятты с?ра?тар, ?нтаспа
Ж?рісі:
І. ?йымдастыру кезе?і.
ІІ. Шатты? ше?бері. Музыка ойнап т?рады.
М??алім:
?айырлы к?н, балалар!
Ше?бер болып т?райы? жылы ж?збен,
Бізге келсін ?уаныш н?р іздеген,
Шуа? тол?ан жанымыз ж?регіміз,
?лгі алсын к?рген жан мына бізден.

Балалар, «Адамгершілік амандасудан басталады»- дегендей е? алдымен к?лімдеп бас иіп ?она?тармен, бір - бірімізбен амандасып алайы?. Рахмет. Енді ?сем ?уен сазымен бір - бірімізге тілегімізді айтайы?.
Мысалы: ?айырлы к?н! Саба?ы?ды жа?сы о?ы! ?р?ашан ж?зі?нен к?лкі кетпесін! Адал бол! ?айрымды бол! Ж?регі? жа?сылы??а толы болсын! Алланы? н?ры жаусын!

Со?ынан бір о?ушы шо? г?лді ?стаз?а ?сынады.
Бірге: Ал біз сізге ба?ыт тілейміз.
М??алім: Рахмет о?ушылар, осы г?л шо?ырлары бізді? т?рбиелік шарамызды? с?тті ?туіне к?мектеседі деп ойлаймын.
?л мен ?ызды д?ріптеу ма?сатында ?ле? шума?тары о?ылады.
Білектей ар?асында ?рген б?рым,
Шолпысы сылдыр ?а?ып ж?рсе а?ырын.
Камшат б?рік, ?ара ?асты,
С?лу ?ызды? к?ріп пе е? м?ндай т?рін?!- деген Абай атамызды? ?ле? жолдарын ?ыздарымыз?а,
Атадан жа?сы ?л туса,
Еліні? туы болады.
Атадан жаман ?л туса,
Еліні? соры болады - деген ?азбек биді? на?ыл с?здері ол балалар?а арнай отырып, б?гінгі «Мінез - ??лы? ?ліппесі» атты т?рбиелік шарамызды бастаймыз.
А. ??нанбаевты? «?ылым таппай ма?танба» ?ле?ін о?итын ?асиет, Н?райым, Жантемір.

ІІІ. Тренинг.
Алдымызда?ы пара??а адам бойында?ы жаман ?асиеттерді жазы?ыз. Бол?асын жаз?ан ?а?азды алдары?ыз?а б?ктеп ?ойы?ыз. Ал енді жа?сы ?асиеттерді жазы?ыз.

Топтастыру стратегиясы.
І топ (адамгершілік, имандылы?, адалды?, ?дептілік, ?ділдік)
ІІ топ (?дептілік, ізеттілік, ?айырымдылы?, инабаттылы?)
ІІІ топ (?ам?орлы?, ?лкенге ізет, кішіге ?ам?ор болу, ?яттылы?, шыншылды?)
Балалар, ?аза?та мынадай тілек бар екен. ?ыздар?а ибалы, инабатты болсын, ?лы? иманды, ж?ректі болсын, адамгершілігі мол болсын, ?айырымды болсын! Адам бойында жа?сылы? пен жаманды?, имандылы? пен имансызды? ?атар ж?реді. Енді осы жаман ?асиеттерден м?лде аула? болу ?шін мана?ы жаз?ан жаман ?асиеттерді жаз?ан пара?тарды жыртып тастайы?.
Б?гінгі т?рбие са?атымызда тек жа?сы ?асиеттерді с?з етіп, ?л мен ?ызды? т?рбиесіндегі адамгершілік, имандылы? ?а?идаларына то?таламыз.
Осы ?з пікірлерімізді орта?а салайы?. Балалар пікірі ты?далады.

ІV. Жа?а а?парат.
І топ
Иман - араб тілінде сенім деген ??ымды білдіреді. Халы? адамгершілігі жо?ары кісіні «иманды» деп ??рметтейді, адамгершілік ?алыпты б?з?ан адамды «имансыз» деп жек к?реді. Адамгершілігі, ар - ?яты бар адамны? бет - бейнесі, иман ж?зділігі жар?ын, биязы парасатты болады. Ондай адамды халы? «иман ж?зді кісі» деп ба?алайды. Абай атамызды? даналы?ы - адамды?ты жа?тайды.
Адам болам десе?із
Бес н?рседен ?ашы? бол....,-
Бес н?рсеге асы? бол,- деп Абай атамыз айт?андай адамны? ішкі рухани ?азынасыны? молы?уы ?з ?олында.
ІІ топ
Ата - бабаларымыз адамны? ішкі д?ниесіне зер сала отырып, ?здеріні? к?з жеткізген ой - пікірлерін ?сиет етіп кейінгі ?рпа??а ?алдырып отыр?ан. ?аза? даналарыны? т?жырымдауынша, адамгершілік, имандылы? мынадай 10н?рседен т?рады: біріншіден; адамдар?а кішіпейіл ж?не н?зік сезімталды?пен ?араудан, екіншіден; ?зіні? ісіні? б?рыс екенін біліп, со?ан орай ?рекет жасаудан, ?шіншіден; хал?ы?а ?ызмет етуден, т?ртіншіден; ?з сырларын бас?а?а білдіру - білдірмеуді білу, бесіншіден; ?зіні? ж?не бас?аларды? сырын са?таудан, алтыншыдан; ?р жа?дайда са? бола білуден, жетіншіден; тілге ие болып, арты? с?йлемеуден, сегізіншіден; ?деп са?таудан, то?ызыншы; ?ате?ді бірден мойындап, кешірім с?раудан, оныншы ??ла??а жа?ымсыз с?зді айтпаудан.
ІІІ топ
Инабаттылы? - ?дептілікті? ?сем к?рінісі.
Инабаттылы? р?сімдері: ?арапайымдылы?, сыпайылы?, тіл ал?ышты?, адалды?, ?ділдік, жауапкершілік. Инабатты, биязы мінезді ?атарда?ы ?арапайым ?ам?оршы адамды халы? на?ыз перзентім деп ?лгі т?тады. ?лы ??ламаларды? е?бектеріні? ?айсысы болсын имандылы?, инабаттылы?, адамды? ?асиет ?алыптастыруды к?здеген. Сондай е?бектерді? бірі - ?ожа Ахмет Яссауиді? «Даналы? кітабы». Онда 149 ?сиет аса ?ымбат т?лім т?рбиелік т?жырымдар. Хал?ымыз ежелден ?лдарын батырлы??а баулып, т?зде ?сірсе, ?ыздарын ?й шаруасына ?йретіп, «?ыры? ?йден тыйым сал?ан».
Имандылы? ?асиеттер:
?арапайымдылы?,Сыпайылы?, Мейірімділік, Кішіпейілділік, Ізеттілік, Адалды?
V. Ойланайы? пікірлесейік.
?лдар?а с?ра?:
1. ?ызды? к?ркі деп нені т?сінесі?? (е? біріншіден мінезі, ?дептілігі, ?рине сырт?ы келбеті)
2. ?ыздарды неге ?мірді? г?лі дейді? (Г?л таби?атты? с?ні, оны баптап, ба?ып к?тсе?, ?демі хош иісті болып ?седі. ?ыз балада, солай кішкентай кезінен бастап ба?ып, жа?сы т?рбие беру керек. Отбасында берген т?рбие ?алай болса, ?скенде солай ?алыптасады).
3. ?ыз?а ?андай ?ылы? жараспайды? (ерсі к?лгені, д?рекі с?йлегені, ?тірік айт?аны)
4. ?ыздар?а арнап ма?ал айт.(?ыз ?ссе елді? к?ркі, Тауды? к?ркі тас, ?ызды? к?ркі шаш. ?ыз?а ?ыры? ?йден тыю. Ана?а ?арап ?ыз ?сер)
5. ?зі?е ?ыздарды? ?андай ?асиеті ?найды?(?ылы?ты, ?депті болса, сыпайы, биязы болса)

?ыздар?а с?ра?
1. ?лдар?а ?андай ?ылы? жараспайды? ( б?за?ылы?, сот?арлы?ы, кісіні сыйламайтынды?ы)
2. ?лдар?а арнап ма?ал айт.
(Атадан жа?сы ?л туса,
?ар ?стіне от жанар.
Атадан жаман ?л туса,
Ат ?стінде ит ?абар

Жа?сы бала ?кесін басын т?рге с?йрейді, жаман бала ?кесіні? т?рдегі басын есікке с?йрейді, жа?сы бала - с?йік, жаман бала - к?йік)
3. Са?ан ?лдарды? ?андай мінезі ?найды? (салма?ты, кішіпейіл, адамгершілігі мол)
4. Атадан жа?сы ?л туса, еліні? туы болады дегенді ?алай т?сінесі?? (Отан ?шін от?а т?с к?ймейсі? дегендей, ?л бала еліне Отанына ?ызмет етуі тиіс. Ол ?шін т?ртіпті, саналы, адамгершілігі мол болуы керек деп ойлаймын)
5. ?л бала ?шін ?асиетті борыш деп нені атар еді?? ( Ата - анасын сыйлау, ?з елін ?ор?ау)
VІ. Ситуациялы? жа?даяттар.
І топ.
Елдосты? ?ылы?ы
Велосипедпен жарысып келе жат?ан Елдос жолды? шетінде т?р?ан ?арияны к?реді. Не істеуі керек? Жол беріп, ?ткізіп жіберсе, жолдастарынан ?алып ?ояды. Жарысты? аты жарыс, Елдос ?арияны? жолын кесіп ?теді. Елдосты? ?ылы?ы д?рыс па? Б?рыс па? Сен ?айтер еді?? 
ІІ топ.
1 с?ра?. Сіз автобуста отырсыз. Келесі аялдамадан ?арт адам кірді. Бос орын жо?. Не істер еді??
2 с?ра?. К?шеде ?арт ?же ??лап ?алды. Сен не істер еді??
3 с?ра?. Сіз мектепте біреуді? с?мкесін тауып алды?ыз? ?андай ?рекет жасар еді?із?
ІІІ топ.
1 с?ра?. Сіз д?кенде кезекте т?рсыз. Сізден кейін егде тарт?ан ?арт адам келіп т?рды. Сіз ?айтер еді?із?
2 с?ра?. Сыныптас екі ??рбы? театрда отырып, ?атты к?ліп, д?рекі с?йлеп, бас?аларды? к??ілін ?зіне аударып отыр. ??рбылары?а не айтар еді??
3 с?ра?. К?шеде, мектепте, ?йде таныс адамдармен кездескенде не істеу керек?
1 - к?рініс. «Бейтаныс бала».
Асылтас ?жей зейнета?ысын алып, д?кенге барды. ?ажетті керек жара?ын алып, ?йіне келді. Ішке келген со?, ал?андарын с?мкесінен шы?арды. ?миянын іздеп еді, таба алмады. С?мкені? тесіліп ?ал?анын ?лден уа?ыттан кейін бай?ады.
?айта киініп, дала шы?ты. Аялдама?а дейін к?зін жерден алмай ?ара?анмен, таба алмады. ?ома?ты зейнет а?ысынан айырылып ?ал?анына ?атты ?апаланды. Ж?ре - ж?ре шаршап ?алыпты есіктен кіре диван?а келіп ??лады. Соны? арасында к?зі ілініп кеткен екен безілдеген ?о?ырау ?нінен оянды. «Ж?мыстан орал?ан балаларды? бірі шы?ар» деп есікті ашып еді, мектеп жасында?ы бір бала т?р екен.
- ?же, ?мияны?ызды тауып алдым,- деді ?олында?ы затын ?сынып. Абыржып ?ал?ан ?жей.
- Мені? мекен жайымды ?айдан білді??- деді та?ыр?ай ?арап.
- ?мияны?ызды? бір ?алтасында мекен жайлары?ыз жазыл?ан ?а?аз бар екен, сол ар?ылы таптым. А?шасы сол ?алпында. ?уанып кеткен ?же:
- К?п жаса, балам..... ба?ытты бол!- деді ?миянынан а?ша алып ?сынып.
- Міне мына?ан т?тті алып же.
- А?шаны алмайтынын білдіріп, басын шай?а?ан бала,- жо? ?же, ?ажет емес. А?ша?ызды та?ы жо?алтып алма?ыз,- деді б?рыла беріп.- Сау болы?ыз!
- Шыра?ым, кімні? баласысы??- деді ?же кетіп бара жат?ан баланы? арт жа?ынан.
- Атамны? - деген дауыс шы?ты аздан со? бала кеткен жа?тан. Ол бірінші ?абат?а т?сіп, к?рінбей кеткен еді.
- ?ап, мына баланы - ай ж?ндеп атын да, кімні? баласы екенін де айтпай кетті - ау
??.... ?зі бір т?рбиелі, мы? бол?ыр ?ой... – деп к?бірлеген ?же орнынан ?оз?алмастан бала кеткен жа??а с?йсіне к?з салып та?ы біраз аялдады.

2 - к?рініс. «Адал дос».
Бесінші сыныпта о?итын Н?рд?улет мектепке келе жатып тайып жы?ылып, ая?ын баса алмай ?алды. Абырой бол?анда артынан алтыншы сыныпты? екі баласы келе жатыр екен. Солар ?олты?тап, сыныбына жеткізіп салды. Кешікпей саба? басталды. Ш?кірттерін т?гендеп, ж?здеріне барлай ?ара?ан апайы Н?рд?улетіі? ?аба?ы салбырап, ?лденеге ?иналып отыр?анын бай?ады.
-Н?рд?улет, са?ан не болды? ??і? б?зылып кетіпті ?ой,- деді артынша.
- Жы?ылып ая?ымды ауыртып алдым,- деді Н?рд?улет одан бетер ?иналып.
- Онда тезірек ?йі?е ?айта ?ой. Бар?ан со? д?рігер ша?ырт.Н?рд?улет с?мкесін алып, орнынан к?терілді. Біра? ая?ын баса алмай ?айтадан отыра кетті. Оны к?рген м??алімі:
- сен мына т?рі?мен ?алай ?йі?е жетесі?. ?асы?а балаларды? біреуі еріп барсын. К?не Н?рд?улетті жеткізіп салу?а кім барады?- деді сынып?а ?арап.
Ешкім баратын ы??ай таныта ?оймады.- Диас сен шира? еді? ?ой. Осындайда досы?а ж?рдемдесіп жіберуге ?алайсы??- деді м??алім.
- Апай, Н?рд?улетке к?мектесер едім - а?, біра? бір саба?тан кейін ?кем келіп сізден с?рап аламын деген еді. Бір ты?ыз шаруамен аудан?а баратын бол?анбыз,- деп ол тайса?танып шы?а келді. Сыныпты? орта т?сында отыратын ?асиет жан - жа?ына ?арады. Ешкімні? ?ол к?тере ?ойма?анын к?рген ол:
- Апай, мен барайын. Мені? атам – сыны?шы.Н?рд?улетті?  ая?ын ?уелі атама к?рсетейік. Сонан со? ?йіне жеткізіп салармын,- деді батылдау с?йлеп.
- ?асиетжан, жарайсы?! Ата?ны? ?йі алыстау еді ?ой. К?шеге шы?а салып бір к?лік ?ста?дар. Мен ?азір жолдары?а а?ша берейін,- деп апай да б?йек болып жатыр.
- Апай рахмет! Жол?а а?шам жетеді.
- А?ша?ды ж?мсап ?ой?аны?а апа? ренжіп ?алмай ма?!
- Жо?. Апам ?те ?айырымды кісі «Біреу ?инал?анда, о?ан ?арайласып, шама? келгенше ж?рдемдесіп жібер»- деп ?немі айтып отырады.
- Міне б?л на?ыз досты?!- деді м??алім ?асиетті? пейіліне с?йсініп.- Адал достар тосын жа?дайда бір - біріне к?мек к?рсетіп, ?ол?абыс жасауы керек. Сендерді? бір - бірлері?е ы?ыласпен ?ол ?шын беріп жат?андары? ?андай жа?сы!

??ла??а кіріп бойды алар,
Жа?сы ?н мен т?тті к?й,
К??ілге т?рлі ой салар,
?нді с?йсен менше с?й - дей отырып,
?н  Анашым орындайтын: ?ожам?рат Рауан
VІІ. «Жал?астыр» ойыны.
Енді балалар, біраз сергіп алайы?.
Не істеуге болмайды?
Не істеу керек? Не істер еді??
?лкендерді? алдын кесіп ?туге болмайды
?лкендерді сыйлап, амандасып ж?ру керек Адамдар?а ?ам?ор болар едім
Саба?тан кешігуге болмайды
Кішілерге ?ам?ор болу керек Ту?ан жерімді к?ркейтер едім
Сыныпта ж?гіруге, кішілерге тиісуге болмайды
Саба?ты жа?сы о?у керек ?з Отанымны? ма?танышы, ?ор?аны болар едім
?лкен кісілерді? с?зін б?луге болмайды
Т?ртіпті болу керек Иманды ?л болар едім
Т?ртіпсіз болу?а болмайды ?дептілік ?а?идаларын са?тау керек
Инабатты ?ыз болар едім

VІІІ. ?орытынды.Т?рбиеші: Сонымен балалар б?гінгі т?рбие шарамыздан не т?йдік?
Б?гін біз адамгершілік, имандылы? туралы ма?л?мат алды?. Сіздер ?ай жерде болса?дар да ?депті, т?ртіпті, а?ылды болып, жаманды?ты жа?сылы??а баурап ж?рулері? керек. ?мір сіздерден осыны талап етеді.
Сонымен, иманды ?лмен, инабатты ?ызды? бойында ?андай ?асиеттер болуы керек?
Топтастыру.
Иманды ?л, инабатты ?ыз
Т?ртіпті ибалы
?айырымды, сыпайы
?депті биязы
Адамгершілігі мол кішіпейіл
ІХ. Ж?ректен ж?рекке
Балалар, енді бір - бірлері?е тілек жазып, ?ала?ан адамдары?а ?сына ?ойы?ыздар.
А? жортар ая?ымен, жер еркесі
??с ?шар ?анатымен к?к еркесі
Хал?ы?а ?алаулы ?л болам десе?.
Адам бол! Болма адамны? к?ле?кесі - Абай атамыз айт?андай. Сіздерге адамгершілігі мол, елімізді? иманды да, инабатты ?л - ?ызы болып ?сі?іздер деп тілек айтамын.

Просмотр содержимого документа
«Мінез-??лы? ?ліппесі »

Тақырыбы: « Мінез - құлық әліппесі»
Мақсаты: 1. Оқушыларға адамдық асыл қасиеттерді қастерлеп, өмір заңдылықтарын білуге үйрету;
2. Адамгершілік қасиеттерге бағыттай отырып, оқушының рухани білімін байыту, логикалық ойын дамыту, ойын еркін, дәлелді түрде жеткізе білуге жетелеу;
3. Адамгершілік қасиеттерді сезіне білуге және үлгі ете білуге тәрбиелеу, имандылыққа, инабаттылыққа баулу.
Көрнекілігі: интерактивті тақта, нақыл сөздер, техникалық құралдар, гүл, шарлар.
Түрі: өнеге сағаты
Әдісі: сұрақ - жауап, топтастыру, тренингі, жағдаятты сұрақтар, үнтаспа
Жүрісі:
І. Ұйымдастыру кезеңі.
ІІ. Шаттық шеңбері. Музыка ойнап тұрады.
Мұғалім:
Қайырлы күн, балалар!
Шеңбер болып тұрайық жылы жүзбен,
Бізге келсін қуаныш нұр іздеген,
Шуақ толған жанымыз жүрегіміз,
Үлгі алсын көрген жан мына бізден.

Балалар, «Адамгершілік амандасудан басталады»- дегендей ең алдымен күлімдеп бас иіп қонақтармен, бір - бірімізбен амандасып алайық. Рахмет. Енді әсем әуен сазымен бір - бірімізге тілегімізді айтайық.
Мысалы: Қайырлы күн! Сабағыңды жақсы оқы! Әрқашан жүзіңнен күлкі кетпесін! Адал бол! Қайрымды бол! Жүрегің жақсылыққа толы болсын! Алланың нұры жаусын!

Соңынан бір оқушы шоқ гүлді ұстазға ұсынады.
Бірге: Ал біз сізге бақыт тілейміз.
Мұғалім: Рахмет оқушылар, осы гүл шоғырлары біздің тәрбиелік шарамыздың сәтті өтуіне көмектеседі деп ойлаймын.
Ұл мен қызды дәріптеу мақсатында өлең шумақтары оқылады.
Білектей арқасында өрген бұрым,
Шолпысы сылдыр қағып жүрсе ақырын.
Камшат бөрік, қара қасты,
Сұлу қыздың көріп пе ең мұндай түрін?!- деген Абай атамыздың өлең жолдарын қыздарымызға,
Атадан жақсы ұл туса,
Елінің туы болады.
Атадан жаман ұл туса,
Елінің соры болады - деген Қазбек бидің нақыл сөздері ол балаларға арнай отырып, бүгінгі «Мінез - құлық әліппесі» атты тәрбиелік шарамызды бастаймыз.
А. Құнанбаевтың «Ғылым таппай мақтанба» өлеңін оқитын Қасиет, Нұрайым, Жантемір.

ІІІ. Тренинг.
Алдымыздағы параққа адам бойындағы жаман қасиеттерді жазыңыз. Болғасын жазған қағазды алдарыңызға бүктеп қойыңыз. Ал енді жақсы қасиеттерді жазыңыз.

Топтастыру стратегиясы.
І топ (адамгершілік, имандылық, адалдық, әдептілік, әділдік)
ІІ топ (әдептілік, ізеттілік, қайырымдылық, инабаттылық)
ІІІ топ (қамқорлық, үлкенге ізет, кішіге қамқор болу, ұяттылық, шыншылдық)
Балалар, қазақта мынадай тілек бар екен. Қыздарға ибалы, инабатты болсын, ұлың иманды, жүректі болсын, адамгершілігі мол болсын, қайырымды болсын! Адам бойында жақсылық пен жамандық, имандылық пен имансыздық қатар жүреді. Енді осы жаман қасиеттерден мүлде аулақ болу үшін манағы жазған жаман қасиеттерді жазған парақтарды жыртып тастайық.
Бүгінгі тәрбие сағатымызда тек жақсы қасиеттерді сөз етіп, ұл мен қыздың тәрбиесіндегі адамгершілік, имандылық қағидаларына тоқталамыз.
Осы өз пікірлерімізді ортаға салайық. Балалар пікірі тыңдалады.

ІV. Жаңа ақпарат.
І топ
Иман - араб тілінде сенім деген ұғымды білдіреді. Халық адамгершілігі жоғары кісіні «иманды» деп құрметтейді, адамгершілік қалыпты бұзған адамды «имансыз» деп жек көреді. Адамгершілігі, ар - ұяты бар адамның бет - бейнесі, иман жүзділігі жарқын, биязы парасатты болады. Ондай адамды халық «иман жүзді кісі» деп бағалайды. Абай атамыздың даналығы - адамдықты жақтайды.
Адам болам десеңіз
Бес нәрседен қашық бол....,-
Бес нәрсеге асық бол,- деп Абай атамыз айтқандай адамның ішкі рухани қазынасының молығуы өз қолында.
ІІ топ
Ата - бабаларымыз адамның ішкі дүниесіне зер сала отырып, өздерінің көз жеткізген ой - пікірлерін өсиет етіп кейінгі ұрпаққа қалдырып отырған. Қазақ даналарының тұжырымдауынша, адамгершілік, имандылық мынадай 10нәрседен тұрады: біріншіден; адамдарға кішіпейіл және нәзік сезімталдықпен қараудан, екіншіден; өзінің ісінің бұрыс екенін біліп, соған орай әрекет жасаудан, үшіншіден; халқыңа қызмет етуден, төртіншіден; өз сырларын басқаға білдіру - білдірмеуді білу, бесіншіден; өзінің және басқалардың сырын сақтаудан, алтыншыдан; әр жағдайда сақ бола білуден, жетіншіден; тілге ие болып, артық сөйлемеуден, сегізіншіден; әдеп сақтаудан, тоғызыншы; қатеңді бірден мойындап, кешірім сұраудан, оныншы құлаққа жағымсыз сөзді айтпаудан.
ІІІ топ
Инабаттылық - әдептіліктің әсем көрінісі.
Инабаттылық рәсімдері: қарапайымдылық, сыпайылық, тіл алғыштық, адалдық, әділдік, жауапкершілік. Инабатты, биязы мінезді қатардағы қарапайым қамқоршы адамды халық нағыз перзентім деп үлгі тұтады. Ұлы ғұламалардың еңбектерінің қайсысы болсын имандылық, инабаттылық, адамдық қасиет қалыптастыруды көздеген. Сондай еңбектердің бірі - Қожа Ахмет Яссауидің «Даналық кітабы». Онда 149 өсиет аса қымбат тәлім тәрбиелік тұжырымдар. Халқымыз ежелден ұлдарын батырлыққа баулып, түзде өсірсе, қыздарын үй шаруасына үйретіп, «қырық үйден тыйым салған».
Имандылық қасиеттер:
Қарапайымдылық,Сыпайылық, Мейірімділік, Кішіпейілділік, Ізеттілік, Адалдық
V. Ойланайық пікірлесейік.
Ұлдарға сұрақ:
1. Қыздың көркі деп нені түсінесің? (ең біріншіден мінезі, әдептілігі, әрине сыртқы келбеті)
2. Қыздарды неге өмірдің гүлі дейді? (Гүл табиғаттың сәні, оны баптап, бағып күтсең, әдемі хош иісті болып өседі. Қыз балада, солай кішкентай кезінен бастап бағып, жақсы тәрбие беру керек. Отбасында берген тәрбие қалай болса, өскенде солай қалыптасады).
3. Қызға қандай қылық жараспайды? (ерсі күлгені, дөрекі сөйлегені, өтірік айтқаны)
4. Қыздарға арнап мақал айт.(Қыз өссе елдің көркі, Таудың көркі тас, қыздың көркі шаш. Қызға қырық үйден тыю. Анаға қарап қыз өсер)
5. Өзіңе қыздардың қандай қасиеті ұнайды?(қылықты, әдепті болса, сыпайы, биязы болса)

Қыздарға сұрақ
1. Ұлдарға қандай қылық жараспайды? ( бұзақылық, сотқарлығы, кісіні сыйламайтындығы)
2. Ұлдарға арнап мақал айт.
(Атадан жақсы ұл туса,
Қар үстіне от жанар.
Атадан жаман ұл туса,
Ат үстінде ит қабар

Жақсы бала әкесін басын төрге сүйрейді, жаман бала әкесінің төрдегі басын есікке сүйрейді, жақсы бала - сүйік, жаман бала - күйік)
3. Саған ұлдардың қандай мінезі ұнайды? (салмақты, кішіпейіл, адамгершілігі мол)
4. Атадан жақсы ұл туса, елінің туы болады дегенді қалай түсінесің? (Отан үшін отқа түс күймейсің дегендей, ұл бала еліне Отанына қызмет етуі тиіс. Ол үшін тәртіпті, саналы, адамгершілігі мол болуы керек деп ойлаймын)
5. Ұл бала үшін қасиетті борыш деп нені атар едің? ( Ата - анасын сыйлау, өз елін қорғау)
VІ. Ситуациялық жағдаяттар.
І топ.
Елдостың қылығы
Велосипедпен жарысып келе жатқан Елдос жолдың шетінде тұрған қарияны көреді. Не істеуі керек? Жол беріп, өткізіп жіберсе, жолдастарынан қалып қояды. Жарыстың аты жарыс, Елдос қарияның жолын кесіп өтеді. Елдостың қылығы дұрыс па? Бұрыс па? Сен қайтер едің? 
ІІ топ.
1 сұрақ. Сіз автобуста отырсыз. Келесі аялдамадан қарт адам кірді. Бос орын жоқ. Не істер едің?
2 сұрақ. Көшеде қарт әже құлап қалды. Сен не істер едің?
3 сұрақ. Сіз мектепте біреудің сөмкесін тауып алдыңыз? Қандай әрекет жасар едіңіз?
ІІІ топ.
1 сұрақ. Сіз дүкенде кезекте тұрсыз. Сізден кейін егде тартқан қарт адам келіп тұрды. Сіз қайтер едіңіз?
2 сұрақ. Сыныптас екі құрбың театрда отырып, қатты күліп, дөрекі сөйлеп, басқалардың көңілін өзіне аударып отыр. Құрбыларыңа не айтар едің?
3 сұрақ. Көшеде, мектепте, үйде таныс адамдармен кездескенде не істеу керек?
1 - көрініс. «Бейтаныс бала».
Асылтас әжей зейнетақысын алып, дүкенге барды. Қажетті керек жарағын алып, үйіне келді. Ішке келген соң, алғандарын сөмкесінен шығарды. Әмиянын іздеп еді, таба алмады. Сөмкенің тесіліп қалғанын әлден уақыттан кейін байқады.
Қайта киініп, дала шықты. Аялдамаға дейін көзін жерден алмай қарағанмен, таба алмады. Қомақты зейнет ақысынан айырылып қалғанына қатты қапаланды. Жүре - жүре шаршап қалыпты есіктен кіре диванға келіп құлады. Соның арасында көзі ілініп кеткен екен безілдеген қоңырау үнінен оянды. «Жұмыстан оралған балалардың бірі шығар» деп есікті ашып еді, мектеп жасындағы бір бала тұр екен.
- Әже, әмияныңызды тауып алдым,- деді қолындағы затын ұсынып. Абыржып қалған әжей.
- Менің мекен жайымды қайдан білдің?- деді таңырқай қарап.
- Әмияныңыздың бір қалтасында мекен жайларыңыз жазылған қағаз бар екен, сол арқылы таптым. Ақшасы сол қалпында. Қуанып кеткен әже:
- Көп жаса, балам..... бақытты бол!- деді әмиянынан ақша алып ұсынып.
- Міне мынаған тәтті алып же.
- Ақшаны алмайтынын білдіріп, басын шайқаған бала,- жоқ әже, қажет емес. Ақшаңызды тағы жоғалтып алмаңыз,- деді бұрыла беріп.- Сау болыңыз!
- Шырағым, кімнің баласысың?- деді әже кетіп бара жатқан баланың арт жағынан.
- Атамның - деген дауыс шықты аздан соң бала кеткен жақтан. Ол бірінші қабатқа түсіп, көрінбей кеткен еді.
- Қап, мына баланы - ай жөндеп атын да, кімнің баласы екенін де айтпай кетті - ау
ӘӘ.... өзі бір тәрбиелі, мың болғыр ғой... – деп күбірлеген әже орнынан қозғалмастан бала кеткен жаққа сүйсіне көз салып тағы біраз аялдады.

2 - көрініс. «Адал дос».
Бесінші сыныпта оқитын Нұрдәулет мектепке келе жатып тайып жығылып, аяғын баса алмай қалды. Абырой болғанда артынан алтыншы сыныптың екі баласы келе жатыр екен. Солар қолтықтап, сыныбына жеткізіп салды. Кешікпей сабақ басталды. Шәкірттерін түгендеп, жүздеріне барлай қараған апайы Нұрдәулетіің қабағы салбырап, әлденеге қиналып отырғанын байқады.
-Нұрдәулет, саған не болды? Өңің бұзылып кетіпті ғой,- деді артынша.
- Жығылып аяғымды ауыртып алдым,- деді Нұрдәулет одан бетер қиналып.
- Онда тезірек үйіңе қайта ғой. Барған соң дәрігер шақырт.Нұрдәулет сөмкесін алып, орнынан көтерілді. Бірақ аяғын баса алмай қайтадан отыра кетті. Оны көрген мұғалімі:
- сен мына түріңмен қалай үйіңе жетесің. Қасыңа балалардың біреуі еріп барсын. Кәне Нұрдәулетті жеткізіп салуға кім барады?- деді сыныпқа қарап.
Ешкім баратын ыңғай таныта қоймады.- Диас сен ширақ едің ғой. Осындайда досыңа жәрдемдесіп жіберуге қалайсың?- деді мұғалім.
- Апай, Нұрдәулетке көмектесер едім - ақ, бірақ бір сабақтан кейін әкем келіп сізден сұрап аламын деген еді. Бір тығыз шаруамен ауданға баратын болғанбыз,- деп ол тайсақтанып шыға келді. Сыныптың орта тұсында отыратын Қасиет жан - жағына қарады. Ешкімнің қол көтере қоймағанын көрген ол:
- Апай, мен барайын. Менің атам – сынықшы.Нұрдәулеттің аяғын әуелі атама көрсетейік. Сонан соң үйіне жеткізіп салармын,- деді батылдау сөйлеп.
- Қасиетжан, жарайсың! Атаңның үйі алыстау еді ғой. Көшеге шыға салып бір көлік ұстаңдар. Мен қазір жолдарыңа ақша берейін,- деп апай да бәйек болып жатыр.
- Апай рахмет! Жолға ақшам жетеді.
- Ақшаңды жұмсап қойғаныңа апаң ренжіп қалмай ма?!
- Жоқ. Апам өте қайырымды кісі «Біреу қиналғанда, оған қарайласып, шамаң келгенше жәрдемдесіп жібер»- деп үнемі айтып отырады.
- Міне бұл нағыз достық!- деді мұғалім Қасиеттің пейіліне сүйсініп.- Адал достар тосын жағдайда бір - біріне көмек көрсетіп, қолғабыс жасауы керек. Сендердің бір - бірлеріңе ықыласпен қол ұшын беріп жатқандарың қандай жақсы!

Құлаққа кіріп бойды алар,
Жақсы ән мен тәтті күй,
Көңілге түрлі ой салар,
Әнді сүйсен менше сүй - дей отырып,
Ән Анашым орындайтын: Қожамұрат Рауан
VІІ. «Жалғастыр» ойыны.
Енді балалар, біраз сергіп алайық.
Не істеуге болмайды?
Не істеу керек? Не істер едің?
Үлкендердің алдын кесіп өтуге болмайды
Үлкендерді сыйлап, амандасып жүру керек Адамдарға қамқор болар едім
Сабақтан кешігуге болмайды
Кішілерге қамқор болу керек Туған жерімді көркейтер едім
Сыныпта жүгіруге, кішілерге тиісуге болмайды
Сабақты жақсы оқу керек Өз Отанымның мақтанышы, қорғаны болар едім
Үлкен кісілердің сөзін бөлуге болмайды
Тәртіпті болу керек Иманды ұл болар едім
Тәртіпсіз болуға болмайды Әдептілік қағидаларын сақтау керек
Инабатты қыз болар едім

VІІІ. Қорытынды.Тәрбиеші: Сонымен балалар бүгінгі тәрбие шарамыздан не түйдік?
Бүгін біз адамгершілік, имандылық туралы мағлұмат алдық. Сіздер қай жерде болсаңдар да әдепті, тәртіпті, ақылды болып, жамандықты жақсылыққа баурап жүрулерің керек. Өмір сіздерден осыны талап етеді.
Сонымен, иманды ұлмен, инабатты қыздың бойында қандай қасиеттер болуы керек?
Топтастыру.
Иманды ұл, инабатты қыз
Тәртіпті ибалы
Қайырымды, сыпайы
Әдепті биязы
Адамгершілігі мол кішіпейіл
ІХ. Жүректен жүрекке
Балалар, енді бір - бірлеріңе тілек жазып, қалаған адамдарыңа ұсына қойыңыздар.
Аң жортар аяғымен, жер еркесі
Құс ұшар қанатымен көк еркесі
Халқыңа қалаулы ұл болам десең.
Адам бол! Болма адамның көлеңкесі - Абай атамыз айтқандай. Сіздерге адамгершілігі мол, еліміздің иманды да, инабатты ұл - қызы болып өсіңіздер деп тілек айтамын.


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Внеурочная работа

Категория: Мероприятия

Целевая аудитория: 5 класс

Скачать
Мінез-??лы? ?ліппесі

Автор: С?улебекова Роза

Дата: 21.01.2015

Номер свидетельства: 158878

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства