kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

?аза? тілі "Негізгі ж?не туынды сын есім"

Нажмите, чтобы узнать подробности

?аза? тілі, 4 – сынып

Та?ырыбы: Негізгі ж?не туынды сын есім

Алматы облысы, Е?бекші?аза? ауданы, Есік ?аласы

Р.То?атаев орта мектебі

Бастауыш сынып м??алімі Байза?ова ??ндыз.

О? жа? ба?анда?ы тапсырмаларды ??растырушы м??алімдерді? есіне:

І  кезе?. Т?мендегі  «К?пір» тапсырмаларын о?ушылар ?йде орындап, б?гінгі саба??а дайындалып келеді. М??алім ал?аш?ы 5-7 минутта: а) ?йымдастыру с?тін; б) алды??ы та?ырыпты? Ш кезе?іні? ?ш де?гейлік тапсырмаларын ?йде ая?тап келу д?режесін тексергеннен кейін в) «К?пір» тапсырмаларын тексереді)

«К?ПІР» тапсырмалары

(о?ушылар ?йде орындап, б?гінгі саба??а дайындалып келеді)

  1. Сын есім  дегеніміз не?

Ж: Сын есім дегеніміз затты?  т?рін, т?сін,  д?мін білдіреді.

  1. ?андай??ай? с?ра?тарына жауап беретін с?з табы?

Ж: ?андай??ай? с?ра?тарына сын есім жауап береді.

.Берілген с?здерге ж?рна? жал?ап,сын есім жаса.

Ата?,а?ыл,сана,тау,сен,?демі,?ара,?лкен,кіші.

(ата?ты,а?ылды,саналы,таулы,сенгіш)

Берілген сын есімдерден с?йлем ??рап,олар?а с?ра? ?ой.

?демі ?й.?андай ?й?                              Ата?ты ?нші.?андай ?нші?

?лкен а?аш.?андай а?аш?                     А?ылды бала.?андай бала?

Кіші доп.?андай доп?                            Саналы адам.?андай адам?

Балалар,бірінші,екінші ба?анда?ы с?здер ?алай атау?а болады?

Ендеше,б?гінгі саба?ымыз негізгі ж?не туынды сын есімге арналады.

                                        ІІ кезе? (топты? ж?мыс) жа?а саба?ты топты? ж?мыс барысында о?ушыларды? ?з бетімен ме?геруіне жа?дай жасау:       а) о?ушылар т?мендегі «Білу», «Т?сіну», «Талдау», «Жина?тау» т?сілдеріне с?йкес тапсырмаларын ?здері толтырады    (10 минут); ?) жауаптарын м??аліммен бірге талдайды (10 минут).  Н?тижесі ауызша марапатталады.

Теориясы:

«БІЛУ»

(?андай? ?ай?)

  1. Сурет бойынша с?йлем ??ра.

адам.  айма?.     бала.

 г?л.      кітап.

?андай адам??андай айма???андай бала??андай г?л??андай кітап?

  1. ?нерлі,таулы,о?ымысты,?ызыл,?алы? с?здерін с?з ??рамына талда.
  2. ?алы? кітап, ?ызыл г?л. Деген с?здердегі ?алы?,?ызыл с?здерін одан ?рі б?лшектеуге бола ма?Болмайды.Ондай болса балалар, б?л негізгі сын есім екен.
  3. Т?бір с?здерге ?андай ?осымша жал?ады??Т?бір с?здерге ж?рна? жал?ады?.Неліктен ж?рна? жал?ады??Туынды сын  есім жасау ?шін.Б?л туынды сын есім.

(ережені балалар ?здері шы?арып алады.)

Теориясы:

«Т?СІНУ»

(Неге?

Неліктен? Себебі?

Не ?шін?)

Себебін аны?та:

  1. ?демі,сенгіш,биік,?ара,т?ртіпті,а?ылды с?здерін кестеге орналастыр.

Негізгі

Туынды

?демі,биік,?ара

Сенгіш,т?ртіпті,а?ылды.

  1. Неліктен ?демі с?зі негізгі сын есім?
  2. Неліктен а?ылды с?зі туынды сын есім?

Теориясы:

«Талдау»

(1.Салыстыр,

2. Айырмашылы?ы неде?

3. ??састы?ы неде?

4.Та?ырыпты? басты идеясын жаз деген тапсырмалар болу керек. Немесе 1-3 тапсырмаларды Венн диаграммасы ар?ылы ?амту?а болады.

  1. Екеуі де затты? т?рін,т?сін,д?мін білдіреді
  2. Екеуіні? де  ат?аратын ?ызметі бірдей.

3.Екеуі де ?андай??ай?  деген с?ра??а  жауап береді.

1-3) Венн диаграммасы ар?ылы салыстыр                                                                                                 Негізгі сын есім                   ??састы?ы                          Туынды сын есім

1.Ж?рна? жал?ану ар?ылы жасалады.

 

1.Т?бір с?зден жасалады.

4.Та?ырыпты? басты идеясы неде?

а)Негізгі  сын есім мен туынды  сын есімні? ??састы?ы:

  1. Екеуі де  затты? т?рін,  т?сін.  д?мін білдіреді
  2. Екеуіні? де ат?аратын ?ызметі бірдей.
  3. Екеуі де ?андай? ?ай? С?ра??а жауап береді

?)Негізгі  сын есімні? ?зіне т?н ерекшелігі:

1. Т?бір с?зден жасалады.

б)Туынды  сын есімні? ?зіне т?н ерекшелігі:

 1. Ж?рна? жал?ану ар?ылы жасалады.

Теориясы: «Жина?тау»(?орытынды  шы?ар,аны?тама бер,  мазм?нды ж?йеле, кестені,  тірек сызбаны, с?зж?мба?ты толтыр немесе ?зі? ??растыр та?ы  с.с. бас?а т?рдегі тапсырмалар о?ушыны? жо?арыда?ы «та?ырыпты? басты идеясына» жаз?ан жауабына ?ойылады)

Сын есім

Етістік

Затты? т?рін, т?сін, д?мінк?лемін білдіретін с?з табы

Т?л?асына ?арай

негізгі

туынды

Мысалы:

Мысалы:

         О?улы?пен ж?мыс (5 минут): т?мендегі  «?олдану» ж?не о?ушыны? та?ырып мазм?нына  «Ба?а беруі» т?сілдеріне с?йкес, я?ни рефлексия жасау?а, эссе жазу?а арнал?анпрактика ж?зінде бекіту тапсырмалары орындалады. Н?тижесі ауызша марапатталады.

Практикасы:

«?ОЛДАНУ»

(о?улы?пен ж?мыс)

22-жатты?у.С?здерді салыстырАйырмашылы?ын бай?а.?осымшалы с?здерді к?шіріп жаз.

а?ыл-а?ылды  т?ртіп-т?ртіпті        біл-білгіш     айна-айнадай

Практикасы:

«БА?А БЕРУ»

(Сен ?алай ойлайсы?? Не істер еді??)

Сен ?алай ойлайсы??

  1. Білгіш,ж?згіш,тап?ыш,бай?а?ыш,айт?ыш,с?йлегіш с?здеріні? т?бірі ?андай с?з табы бола алады. (Етістік)

Сен ?алай ойлайсы??

      2.туынды сын есімдерді? т?бір с?зі негізгі сын есім бола ала ма?

Сен ?алай ойлайсы??

  1. Негізгі сын есімнен туынды сын есім жасау?а бола ма?

 

ІІІ кезе?:    Де?гейлік тапсырмаларды орындап, балл жинау

                                     ІІІ кезе? (кері байланыс – ба?алау кезе?і): Жеке ж?мыс. Жо?арыда ме?герген мазм?нды ?ш де?гейге іріктеп (?р де?гейді? білімділік, біліктілік, я?ни ??зыреттілік де?гейін аны?тайтын тапсырмалар) оларды біртіндеп орындату ар?ылы балл жинату барысында о?ушыны? ??зіреттілік де?гейін аны?тап, ?діл ба?алау ж?зеге асырылады. Б?л тапсырмаларды о?ушылар саба?ты? со?ына дейін ?ал?ан 15 минутты? 12 минутында орындайды + 3 минут ?ортынды жасалады.  ?ал?ан тапсырмаларлы ?йде ая?тап келеді.  ?ортынды балл саны д?ст?рлі ба?а?а айналдырылып, келесі саба?ты? басында сынып журналына ?ойылады, мониторингке тіркеледі.

І де?гей (5 балл)

Теориясы:

«БІЛУ»

(Кім? Не? ?ашан? ?андай? ?алай? Не істеді?)

Бос орын?а ?ажетті с?здерді жаз.

  1. ?ара?айды? ________ м?рны?ды жарады.
  2. _______ бала _____бала.

_______бала _____бала.

(Ж.?депті,арлы,?депсіз,сорлы)

Практикасы:

«?ОЛДАНУ»

(о?улы?пен ж?мыс)

О?улы?тан 22,23- жатты?уды орындайды.

ІІ  де?гей:   (5 балл + 4 балл = 9 балл)

Теориясы: «Т?сіну»

(неге? неліктен? себебі? не ?шін?с?ра?тары о?ушыны? жо?арыда берген жауаптарына оларды тере?дету  ?шін ?ойылады)

Себебін аны?та

  1. Туынды сын есімді теріп жаз.
  2. Неліктен туындысын есім деп аталады?Себебі. (туынды сын есім т?бір с?зге ж?рна? жал?ану ар?ылы жасалады.)
  3. Сырты жасыл,?ап- ?атты,
  4. Іші ?ызыл,т?п -т?тті.Ж?мба?ты? шешуін тап.?арамен жазыл?ан с?здер сын есімні? ?ай т?ріне жатады?Неліктен?

Теориясы:

«ТАЛДАУ»

(1.Салыстыр, 2.Айырмашылы?ы неде?  3. ??састы?ы неде? 4.Та?ырыпты? басты идеясын жаз)

1-3)Кестедегі бос орындар?а тиісті с?здерді жаз.

Дара сын есім

К?рделі сын есім

??састы?ы

  1. Екеуі де   затты? т?рін,т?сін,д?мін білдерді.
  2. Екеуіні? де ат?аратын ?ызметі бірдей.
  3.  

1.Екеуі  де   затты? т?рін,т?сін,д?мін білдерді.

2.Екеуіні? де ат?аратын ?ызметі бірдей.

Ерекшелігі

1 Т?бір с?зден жасалады.

1. Ж?рна? жал?ану ар?ылы жасалады.

 

 

                          4.Та?ырыпты? басты идеясы неде?

а)Негізгі  сын есім мен туынды сын есімні? ??састы?ы:

1.Екеуі де  затты? т?рін,т?сін.д?мін білдіреді

2.Екеуіні? де ат?аратын ?ызметі бірдей.

3.Екеуі де ?андай? ?ай? С?ра??а жауап береді

?)Негізгі сын есімні? ?зіне т?н ерекшелігі:

1. Т?бір с?зден жасалады.

б)Туынды сын есімні? ?зіне т?н ерекшелігі:

 1. Ж?рна? жал?ану ар?ылы жасалады.

Практикасы:

«?ОЛДАНУ»

(о?улы?пен ж?мыс)

25,27- жатты?у орындалады.

ІІІ  де?гей:   (5 балл + 4 балл + 3 балл = 12 балл)

Теориясы:

«ЖИНА?ТАУ»

(?орытынды шы?ару?а ба?ыттал?ан: Мазм?нды ж?йеле, аны?тама бер, кесте, сызба толтыр, с?зж?мба?,  ребус шеш сия?ты  т.б. с?здер тапсырма шартында болу керек)

?оян,?ас?ыр,т?лкі,алма с?здеріні? атын атамай туынды негізгі сын есімді ?атыстырып сипаттап бер.

Практикасы

«Ба?а беру»(Сен ?алай ойлайсы??Не істер  еді??сия?ты тапсырмалар ?мірдегі жа?даяттарды шешуге ба?ытталып ?ойылады

Сен ?алай ойлайсы??

Негізгі сын есім мен туынды сын есімді ?алай ажырату?а болады?




 

Просмотр содержимого документа
«?аза? тілі "Негізгі ж?не туынды сын есім"»

Қазақ тілі, 4 – сынып

Тақырыбы: Негізгі және туынды сын есім

Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Есік қаласы

Р.Тоқатаев орта мектебі

Бастауыш сынып мұғалімі Байзақова Құндыз.


Оң жақ бағандағы тапсырмаларды құрастырушы мұғалімдердің есіне:

І кезең. Төмендегі «Көпір» тапсырмаларын оқушылар үйде орындап, бүгінгі сабаққа дайындалып келеді. Мұғалім алғашқы 5-7 минутта: а) ұйымдастыру сәтін; б) алдыңғы тақырыптың Ш кезеңінің үш деңгейлік тапсырмаларын үйде аяқтап келу дәрежесін тексергеннен кейін в) «Көпір» тапсырмаларын тексереді)

«КӨПІР» тапсырмалары

(оқушылар үйде орындап, бүгінгі сабаққа дайындалып келеді)

  1. Сын есім дегеніміз не?

Ж: Сын есім дегеніміз заттың түрін, түсін, дәмін білдіреді.

  1. Қандай?Қай? сұрақтарына жауап беретін сөз табы?

Ж: Қандай?Қай? сұрақтарына сын есім жауап береді.

.Берілген сөздерге жұрнақ жалғап,сын есім жаса.

Атақ,ақыл,сана,тау,сен,әдемі,қара,үлкен,кіші.

(атақты,ақылды,саналы,таулы,сенгіш)

Берілген сын есімдерден сөйлем құрап,оларға сұрақ қой.

Әдемі үй.Қандай үй? Атақты әнші.Қандай әнші?

Үлкен ағаш.Қандай ағаш? Ақылды бала.Қандай бала?

Кіші доп.Қандай доп? Саналы адам.Қандай адам?

Балалар,бірінші,екінші бағандағы сөздер қалай атауға болады?

Ендеше,бүгінгі сабағымыз негізгі және туынды сын есімге арналады.


ІІ кезең (топтық жұмыс) жаңа сабақты топтық жұмыс барысында оқушылардың өз бетімен меңгеруіне жағдай жасау: а) оқушылар төмендегі «Білу», «Түсіну», «Талдау», «Жинақтау» тәсілдеріне сәйкес тапсырмаларын өздері толтырады (10 минут); ә) жауаптарын мұғаліммен бірге талдайды (10 минут). Нәтижесі ауызша марапатталады.

Теориясы:

«БІЛУ»

(Қандай? қай?)

  1. Сурет бойынша сөйлем құра.

адам. аймақ. бала.


гүл. кітап.

Қандай адам?Қандай аймақ?Қандай бала?Қандай гүл?Қандай кітап?

  1. Өнерлі,таулы,оқымысты,қызыл,қалың сөздерін сөз құрамына талда.

  2. Қалың кітап, қызыл гүл. Деген сөздердегі қалың,қызыл сөздерін одан әрі бөлшектеуге бола ма?Болмайды.Ондай болса балалар, бұл негізгі сын есім екен.

  3. Түбір сөздерге қандай қосымша жалғадық?Түбір сөздерге жұрнақ жалғадық.Неліктен жұрнақ жалғадық?Туынды сын есім жасау үшін.Бұл туынды сын есім.

(ережені балалар өздері шығарып алады.)

Теориясы:

«ТҮСІНУ»

(Неге?

Неліктен? Себебі?

Не үшін?)

Себебін анықта:

  1. Әдемі,сенгіш,биік,қара,тәртіпті,ақылды сөздерін кестеге орналастыр.

    Негізгі

    Туынды

    Әдемі,биік,қара

    Сенгіш,тәртіпті,ақылды.

  2. Неліктен әдемі сөзі негізгі сын есім?

  3. Неліктен ақылды сөзі туынды сын есім?


Теориясы:

«Талдау»

(1.Салыстыр,

2. Айырмашылығы неде?

3. Ұқсастығы неде?

4.Тақырыптың басты идеясын жаз деген тапсырмалар болу керек. Немесе 1-3 тапсырмаларды Венн диаграммасы арқылы қамтуға болады.

1-3) Венн диаграммасы арқылы салыстыр Негізгі сын есім Ұқсастығы Туынды сын есім

  1. Екеуі де заттың түрін,түсін ,дәмін білдіреді

  2. Екеуінің де атқаратын қызметі бірдей.

3.Екеуі де қандай?қай? деген сұраққа жауап береді.

1.Жұрнақ жалғану арқылы жасалады.


1.Түбір сөзден жасалады.














4.Тақырыптың басты идеясы неде?

а)Негізгі сын есім мен туынды сын есімнің ұқсастығы:

  1. Екеуі де заттың түрін, түсін. дәмін білдіреді

  2. Екеуінің де атқаратын қызметі бірдей.

  3. Екеуі де Қандай? Қай? Сұраққа жауап береді

ә)Негізгі сын есімнің өзіне тән ерекшелігі:

1. Түбір сөзден жасалады.

б)Туынды сын есімнің өзіне тән ерекшелігі:

1. Жұрнақ жалғану арқылы жасалады.

Теориясы: «Жинақтау»(Қорытынды шығар,анықтама бер, мазмұнды жүйеле, кестені, тірек сызбаны, сөзжұмбақты толтыр немесе өзің құрастыр тағы с.с. басқа түрдегі тапсырмалар оқушының жоғарыдағы «тақырыптың басты идеясына» жазған жауабына қойылады)

Сын есім





Етістік



Заттың түрін, түсін, дәмін, көлемін білдіретін сөз табы

Тұлғасына қарай

туынды

негізгі

























Мысалы:

Мысалы:













Оқулықпен жұмыс (5 минут): төмендегі «Қолдану» және оқушының тақырып мазмұнына «Баға беруі» тәсілдеріне сәйкес, яғни рефлексия жасауға, эссе жазуға арналған, практика жүзінде бекіту тапсырмалары орындалады . Нәтижесі ауызша марапатталады.

Практикасы:

«ҚОЛДАНУ»

(оқулықпен жұмыс)

22-жаттығу.Сөздерді салыстырАйырмашылығын байқа.Қосымшалы сөздерді көшіріп жаз.

ақыл-ақылды тәртіп-тәртіпті біл-білгіш айна-айнадай

Практикасы:

«БАҒА БЕРУ»

(Сен қалай ойлайсың? Не істер едің?)

Сен қалай ойлайсың?

  1. Білгіш,жүзгіш,тапқыш,байқағыш,айтқыш,сөйлегіш сөздерінің түбірі қандай сөз табы бола алады. (Етістік)

Сен қалай ойлайсың?

2.туынды сын есімдердің түбір сөзі негізгі сын есім бола ала ма?

Сен қалай ойлайсың?

  1. Негізгі сын есімнен туынды сын есім жасауға бола ма?


ІІІ кезең: Деңгейлік тапсырмаларды орындап, балл жинау

ІІІ кезең (кері байланыс – бағалау кезеңі): Жеке жұмыс. Жоғарыда меңгерген мазмұнды үш деңгейге іріктеп (әр деңгейдің білімділік, біліктілік, яғни құзыреттілік деңгейін анықтайтын тапсырмалар) оларды біртіндеп орындату арқылы балл жинату барысында оқушының құзіреттілік деңгейін анықтап, әділ бағалау жүзеге асырылады. Бұл тапсырмаларды оқушылар сабақтың соңына дейін қалған 15 минуттың 12 минутында орындайды + 3 минут қортынды жасалады. Қалған тапсырмаларлы үйде аяқтап келеді. Қортынды балл саны дәстүрлі бағаға айналдырылып, келесі сабақтың басында сынып журналына қойылады, мониторингке тіркеледі.



І деңгей (5 балл)

Теориясы:

«БІЛУ»

(Кім? Не? Қашан? Қандай? Қалай? Не істеді?)

Бос орынға қажетті сөздерді жаз.

  1. Қарағайдың ________ мұрныңды жарады.

  2. _______ бала _____бала.

_______бала _____бала.

(Ж.Әдепті,арлы,әдепсіз,сорлы)

Практикасы:

«ҚОЛДАНУ»

(оқулықпен жұмыс)

Оқулықтан 22,23- жаттығуды орындайды.



ІІ деңгей: (5 балл + 4 балл = 9 балл)

Теориясы: «Түсіну»

(неге? неліктен? себебі? не үшін?сұрақтары оқушының жоғарыда берген жауаптарына оларды тереңдету үшін қойылады)

Себебін анықта

  1. Туынды сын есімді теріп жаз.

  2. Неліктен туындысын есім деп аталады?Себебі... (туынды сын есім түбір сөзге жұрнақ жалғану арқылы жасалады.)

  3. Сырты жасыл,қап- қатты,

  4. Іші қызыл,тәп -тәтті.Жұмбақтың шешуін тап.Қарамен жазылған сөздер сын есімнің қай түріне жатады?Неліктен?

Теориясы:

«ТАЛДАУ»

(1.Салыстыр, 2.Айырмашылығы неде? 3. Ұқсастығы неде? 4.Тақырыптың басты идеясын жаз)



1-3)Кестедегі бос орындарға тиісті сөздерді жаз.


Дара сын есім

Күрделі сын есім

Ұқсастығы

  1. Екеуі де заттың түрін ,түсін ,дәмін білдерді.

  2. Екеуінің де атқаратын қызметі бірдей.

1.Екеуі де заттың түрін ,түсін ,дәмін білдерді.

2.Екеуінің де атқаратын қызметі бірдей.


Ерекшелігі

1 Түбір сөзден жасалады.



1. Жұрнақ жалғану арқылы жасалады.



4.Тақырыптың басты идеясы неде?

а)Негізгі сын есім мен туынды сын есімнің ұқсастығы:

1.Екеуі де заттың түрін,түсін.дәмін білдіреді

2.Екеуінің де атқаратын қызметі бірдей.

3.Екеуі де Қандай? Қай? Сұраққа жауап береді

ә)Негізгі сын есімнің өзіне тән ерекшелігі:

1. Түбір сөзден жасалады.

б)Туынды сын есімнің өзіне тән ерекшелігі:

1. Жұрнақ жалғану арқылы жасалады.

Практикасы:

«ҚОЛДАНУ»

(оқулықпен жұмыс)

25,27- жаттығу орындалады.



ІІІ деңгей: (5 балл + 4 балл + 3 балл = 12 балл)

Теориясы:

«ЖИНАҚТАУ»



(Қорытынды шығаруға бағытталған: Мазмұнды жүйеле, анықтама бер, кесте, сызба толтыр, сөзжұмбақ, ребус шеш сияқты т.б. сөздер тапсырма шартында болу керек)



Қоян,қасқыр,түлкі,алма сөздерінің атын атамай туынды негізгі сын есімді қатыстырып сипаттап бер.

Практикасы

«Баға беру»(Сен қалай ойлайсың?Не істер едің?сияқты тапсырмалар өмірдегі жағдаяттарды шешуге бағытталып қойылады

Сен қалай ойлайсың?

Негізгі сын есім мен туынды сын есімді қалай ажыратуға болады?







Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Начальные классы

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 4 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
?аза? тілі "Негізгі ж?не туынды сын есім"

Автор: Байза?ова ??ндыз

Дата: 21.11.2015

Номер свидетельства: 256152

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства