Мусабекова Ботак?з Дабыл?ызыЖ. ?ыдыров атында?ы №54 орта мектепті? бастауыш сынып м??алімі?ызылорда облысы, Жа?а?ор?ан ауданы, Бесары? ауылы
Зерттеу та?ырыбы: Сындарлы о?ытуда?ы т?сілдерді? тиімділігі
?азіргі та?да ?лем жылдам ?згеруде. Неге? ?лемді жа?андану кезе?інде деуге болады.?йткені ?ылым мен техниканы? шапша? дамып жат?ан заманы болып жатыр?анын бай?ап отырмыз.Бізді? ?сіп келе жат?ан жас ?спірім ?рпа?тарымыз ?ялы телефон мен интернет желісінсіз ж?ре алмайтын д?режеге жеткен кезі.Сонды?тан біз бала ?олынан о?улы?ты к?ре алмаймыз.Ендігі та?да бала ?олына баспадан шы??ан о?улы?ты ?статып, оны жан-жа?ты т?рбиелеу- м??алім е?бегіні? ?зекті м?селесіне айнал?аны шынды?.Сонды?тан м??алім заман талабына сай ?згеруі ?ажет. Білім беру саласында ?ол жеткізілген б?кіл ?лемдік бітімні? м?ні о?ушылар ?шін білімні? де, да?дыларды? да те? д?режеде ма?ызды екендігіне саяды.
Елбасымыз Н.?. Назарбаев жолдауында айт?андай: " Болаша?та ?ркениеті дамы?ан елдерді? ?атарына ену ?шін заман талабына сай білім ?ажет. ?аза?станды дамы?ан 50 елді? ?атарына жеткізетін, терезесін те? ететін- білім".(Елбасыны? халы??а жолдауынан) Экономикалы? ынтыма?тасты? ж?не даму ?йымы (ЭЫД?) жаса?ан ??зыреттерді аны?тау ж?не іріктеу жобасы да?дыларды? барынша ке? ау?ымын ?амтитын ХХІ ?асыр да?дыларыны? моделі болып табылады.
?азіргі та?да білім саласында ?згеріс енгізілуде. ?ар?ынды ?згеріс білім саласында?ы жалпы мектептерде м??алімдер ?шін де е? бастысы, ма?ызды м?селе болып отыр?аны: «ХХІ ?асырда нені о?ыту керек?» ж?не «М??алімдер о?ушыларды ХХІ ?асыр?а ?алай дайындайды?» Осы ма?сатта ?аза?стан Республикасы педагог ?ызметкерлеріні? «сындарлы о?ыту теориясына» ба?ыттал?ан де?гейлік ба?дарламасы бойынша біліктілігін арттыру курстарына м??алімдерді ?атыстыру ар?ылы о?ыту мен о?у ж?йесін жан жа?ты дамыту ?шін ?ажетті білімдер мен да?дыларды беру болып табылады.
Жеке т?л?а?а ж?не н?тижеге ба?ыттал?ан білім беру ж?йесіне к?шуде жа?а технология мен озы? т?жірибені ?лтты? ж?не жалпы адамзатты? ??ндылы? ?а?идаларымен саба?тасты?та зерттеу-б?гінгі к?н талабынан туындап отыр?ан педогогика ?ылымыны? міндеттеріні? бірі.
Б?л ма?сат к?рделі болуымен ?атар, к?п е?бек етуді талап етеді.Дегенмен м??алім тиімді т?сілдерді д?рыс ?олданыл?ан жа?дайда сыныпта, мектепке ?згеріс енгізе алады. Заманауи т?сілді? е? негізгі ерекшелігі о?ушыларды? ал?ан білімдерін жай ?ана иеленіп ?оймай, оларды орынды жерде ?олдана білуіне басты назар аудару болып табылады.Мектеп ?абыр?асынан шы??ан о?ушы біреуді? к?мегіне м??таж болмай,?з проблемасын ?зі шеше алатындай ш?кірт болып т?рбиеленуі керек.Білім беру саласында ХХІ ?асырда талап етілетін да?дыларды? м?ні осында.
Ба?дарламада к?рсетілген 7 модульді ?олданыс?а енгізу, оны? н?тижесіне ?орытынды жасау тере? зерттеуді керек етеді. Ба?дарлама н?тижесі м??алімдер о?ушылар?а ?алай о?у керектігін ?йреніп, соны? н?тижесінде еркін, ?зіндік д?лел у?ждерін нанымды жеткізе білетін, ынталы, сенімді, сыни пікір к?з?арастары ж?йелі дамы?ан, санды? технологияларда ??зырлылы? танытатын о?ушы ?алыптастыру?а даярлау болып табылады. О?ыту мен о?уда?ы жа?а т?сілдер – ?олдану ?рбір м??алімні? к?здеген ма?сатына жету ?шін о?тайлы т?сіл болып табылады. Себебі балалар бір-бірімен диалогтік ??гіме ??ра отырып, еркін ой б?ліседі.
О?ушы белсенділігіні? ?серін арттыру ?шін ?олданылатын ?дістерді-интерактивті ?діс деп атайды.Интерактивті о?ыту ?дісін ?олданып саба?ты жоспарлау ж?не бас?аруда о?ушылардан модельдеуді ж?не ?атысушыны? да?дысын дамыту,я?ни б?гінгі демократиялы? ?о?ам?а ?ажетті болуын талап етеді.
«Интерактивтік»деген с?з энциклопедияда к?рсетілген,итеракция деген ??ымнан шы?ады.Ал интеракция жеке индивидті?,ж?пты?,топты? ?зара біріккен ?рекеттке бір-біріне алма-кезек ?сер етуі.Интеракция ?рекет барысында,?сіресе диалог с?зге ?йретуде субъектілерді? белсенділігін,оларды шы?армашылы? ниетін ж?не бірігіп ?рекет етуге ?мтылуын ?амтамасыз етеді.
Интерактивті о?ыту ?дісіні? е? бастысы,жауапты? ?зінен де м?селені шешу ?дерісіні? ма?ызды немесе ма?ыздыра? екенін т?сінуі.Интерактивті ?дісті? ма?саты тек ?ана а?парат беру ?ана емес,о?ушыны? ?з бетімен жауапты табу да?дыларын ?алыптастырумен байланысты.
Интерактивті ?дісті белсенді ?олданып ж?рген м??алімдер тиімді о?ыту,тек ?ана ?зара ?рекеттер ?дерісінде болатынына сенімді.Олар о?ушыларды? тал?ылау кезінде о?ып ж?не естерінде са?тайды деп есептейді.
Ж?ппен немесе ша?ын топта?ы ?зара ?рекеттерді? тиімділігі мынада:
1)о?ушы,?з к?з?арасын сынып алдында айтпаса немесе тек м??алімге ?ана айтса,?з идеясымен ша?ын топта?ы ??рдастармен б?ліседі.
2)о?ушылар ?зіні? керемет к?з?арасынан да бас?аларды? ?з к?з?арастары болатынын біледі.
Топты? ж?мыста о?ушы о?у ?дерісіне белсенді ?атыс?анда ?ана материалды тере? ме?геруге ?ол жеткізеді.
Интерактивті ?дістемеде,саба? ?ткізуді? бас?а ?дістемелеріндегідей топта ?арым-?атынас жасауды ?йымдастыру?а м?мкіндік беретін к?птеген т?сілдер бар.Соны? бірі «??састы?тар мен айырмашылы?»б?л тапсырмада о?ушылар м?тін бойынша ??састы? пен айырмашылы? салыстырылады.Ол затта ?андай белгілерді? бірдей екендігі ж?не ?андай белгілерді? ?рт?рлі екендігі (олар немен ерекшеленетіндігін)жазу?а н?с?ау беріледі.Ал «Ранжирлеу (сап т?зеу)»б?л тапсырмада о?ушылардан м?тін немесе ?ле? бойынша біраз ой,пікір?арастыру?а ж?не ма?ыздылы?ына ?атысты немесе ?р?айсыны? бас?алармен салыстыр?анда?ы ??ндылы?ын аны?тау?а болады. «С?йкестіктерді іздестіру»т?сілінде о?ушылардан с?зді? немесе с?зтіркестерді? с?йкестілігін аны?тау талап етіледі,б?л тапсырманы о?ушылар?а ?иын м?тінмен ж?мысты бастарды? алдында беру ?сынылады.Б?л т?сінік о?ушыларды? ?абілетін ?орыту ма?сатында беріледі.«Рейтинг»т?сілінде о?ушылардан ба?алау т?рінде берілген м?тіндегі бір?атар тапсырмаларды ж?не оларды? рейтингіні? критерилерін ?арастыру болып талап етіледі. «Жіктеу»т?сілінде м?тінде о?ушылар критерилерге сай берілшен бір?атар тапсырмаларды жіктеуге тапсырма беріледі. «Жалпылау»т?сілінде о?ушылар м?тінде берілген тапсырмада т?йінді т?старды аны?тап ж?не ?рт?рлі т?сілдермен ?діптеп жазуы керек. «Д?рыс/Д?рыс емес»т?сілінде о?ушылар берілген тапсырманы орында?анда негізгі идея?а м??ият ?арайды ж?не олар д?рыс немесе д?рыс емес екендігін аны?тайды.
«Д?рыс немесе ?згертуді ?ажет етеді.»осы тапсырманы орында?анда о?ушылар негізгі ойды ?арастырады ж?не оларды? д?рысты?ын шешеді.Егер д?рыс болмаса,олар ?й?арымды ол д?рыс болатындай етіп жазуы керек. «Арты?шылы?тар мен кемшіліктер»м?ндай тарсырмада о?ушылардан бір ??былысты бас?асымен салыстыру ж?не бір?атар идеяларды? кешіліктері мен арты?шылы?тарыны? тізімін жасау?а н?с?ау беріледі. «Салдарларды аны?тау»б?л тапсырманы орында?анда о?ушылардан м?тінде берілген на?ты ?рекеттерді? н?тижесін ойластыруды талап етеді.«Сіз ?алай ойлайсыз?»б?л тапсырманы орында?анда о?ушылар?а ойлану керек,?алай,оларды? к?з?араыс бойынша,неге осылай болу керек.Біз ?арапайым с?ра? ?оюды? орнына бірнеше к?з?арасты ?сынамыз.Осыдан кейін о?ушылар ?здеріне ?айсысы жа?ын екенін шешуге тырысады. «Зерттеу ж?не есеп»тапсырманы орындау ?шін о?ушылар м?тінді жа?сылап т?сініп о?ып,ал?ан со?,тобы бойынша сол м?тінге зерттеу ж?ргізеді.Топта м?тінні? негізгі идеясын табады. «Р?лдік ойын»б?л тапсырманы орындауда бірінші топ бойынша м?тінді о?ып,тал?ылап,а?ылдасады.Екінші м?тінді топ бойынша р?лге б?ліп о?иды.Сосын м?тін бойынша р?лдік ойын ?йымдастырады.Ойын со?ында ?р ?атысушы?а кері байланыс ж?ргізеді.
«Ми?а шабуыл»б?л тапсырмада о?ушылар та?ырып бойынша ?з идеяларын ?сына алады.Барлы? о?ушыларды? айт?ан идеялары сынсыз ?абылданады. «Пікірсайыстар»о?ушылар бір та?ырып бойынша ?ойыл?ан м?селені «и? жо? ?арсы»шешуі зерттеледі.Осы т?сілдерді сыныпта пайдалана отырып,о?ушыларды диалог ар?ылы ж?пта,топта ж?мыс жаса?анда о?у белсенділігі,жауапкершілік сезімдері,досты? ?арым-?атынастары,?зін-?зі реттеулері,ба?алаулары,сыни т?р?ыдан ойлаулары дамиды.
Айта кетсем осы т?сілдер «Интербелсенді»о?у?а негізделген деуге болады.
Интербелсенді о?у/о?ыту ?рекет к?мегімен ж?не ?рекет ар?ылы ?йрену,?йрету болып табылады.М?ндай ?станым ?ома?ты н?тижелерге жеткізетін е? тиімді ж?йе деп есептелінеді.Б??ан д?лел деуге болады о?ушы жадында бірнеше мезетте тек ?зіні? ?рекеттері мен ?з ?олымен жаса?аны ?ана ?алады .Кезінде к?не ?ытай ??ламасы Конфуций былай деген екен: «Ма?ан айтып берсе?-?мытып ?аламын,к?рсетсе?-есте са?тармын,ал ?зіме жасатса?-?йренемін!»
Баланы? бойында тере? ойлану,?з идеялары мен ?рекеттерін талдау,
ба?алау,пікірталастар?а ?атысып ?з ойы мен пікірін д?лелдеу,бас?а балама пікірді ескеруі ж?не шешім ?абылдауы,?иын м?селелерді шешуі бала сол к?нгі білімді есте са?тайды.
« О?у-адамды білімді болу?а,??гімелесу тап?ырлы??а,естігенді жазып отыру-д?лелдікке т?рбиелейді»,-деген екен Ф.Бэкон.О?у материалын о?ып ?йрену кезінде о?ушыларды? таным белсенділігі жо?ары болатынсаба? ?ана білімні? сапалы к?рсеткішін береді.Ол ?шін осы атал?ан ?діс-т?сілдерді саба?та тиімді пайдалануы м??алім шеберлігіне байланысты.
Мен ?зімні? т?жірибемде саба?ты? тиімділігін арттыруды? бір жолы,о?ушылар?а танымды? тапсырмаларды,тиімді ?дістерді к?п ?олдану?а тырыстым.Ойын т?сілдері ар?ылы бастауыш сынып о?ушыларымен саба?ты ?штастырып отыру керек.Ойнау барысында балаларды? дербес ойлау м?мкіндігіне к??іл ?оя білу ?абілеті дамиды.
Мені? ойымша ,?р м??алім«сындарлы о?ыту теориясына» ба?ыттал?ан де?гейлік ба?дарламасында айтыл?андай т?рлі т?сілдерді к?нделікті саба?та ?олданса , ?ана е?бегіні? жемісін к?реді.Сонды?тан жа?а білім парадигмасы бірінші орын?а баланы? білімін, білігі мен да?дысын емес, оны? т?л?асын, білім ар?ылы дамуын ?ойып отыр.Я?ни, бала жан-жа?ты дамы?ан, білімді, ?з ісіне ж?не ?згені? ісіне ?діл ба?а бере алатын, ?зіне сенімді, отаныны? ?леуметтік-экономикалы? жа?ынан дамуына зор ?лесін ?оса алатын азамат болуы тиіс.Жан-жа?ты дамып,?з ой-пікірін еркін жеткізе алатын болады.
Пайданылын?ан ?дебиеттер:
1.Интерактивті о?ыту ?дісін ?олданып саба?ты жоспарлау ж?не бас?ару Алматы-2014жыл
2.Кембридж университеті ба?дарламасыны? негізінде тренерлерді? т?жірибе алмасу мастер-кластары Алматы-2014жыл
3. «Мектептегі сі-?рекетті зерттеу»?дістемелік ??рал Алматы-2013жыл
4.А.?лімов.Интербелсенді ?дістеме 2013жыл
