ОЙЫН ТЕХНОЛОГИЯСЫН ?ОЛДАНУ АР?ЫЛЫ БАСТАУЫШ
СЫНЫП О?УШЫЛАРЫНЫ? ТІЛІН, ?ЫЗЫ?УШЫЛЫ?ТАРЫН АРТТЫРУ
Ойынны? педагогикада,о?ыту ?рдісінде алатын орны Платон заманынан белгілі бол?ан XVIII ?асырды? ?зінеде-а? Ж.Ж. Руссо мен И.Г. Песталоцци ойын ар?ылы балаларды болаша? ?мірге бейімдеу керек деп т?сіндірген. [1]
Ойынны? саба? барысында басты ма?саты – білім беруді ойынмен ?штастыру. Баланы? ойын?а белсенді т?рде ?атысуы оны? ?жымда?ы бас?а да ?рекеттерін ай?ындайды. Ойын бір ?ара?анда ?арапайым ??былыс не ?рекет сия?ты бол?анымен, ол ?жымды? ?рекет. Ойын ар?ылы о?ушыны?:
- ?исынды ой-?абілеті дамиды;
- ?здігінен ж?мыс істеуге ?йренеді;
- С?здік ?оры баийды, тілі дамиды;
- Зейіні ?алыптасады;
- Бай?ампазды?ы артады;
- ?зара сыйласты??а ?йретеді;
- Ойынны? ережесін б?збау, я?ни, т?ртіптілікке баулиды;
- Бір-біріне деген о?ушы сенімі артады;
- Саба??а ?ызы?ушылы?ы артады.
Педагогикалы? ?рдісті жетілдіруде ойынны? алар орнын ?аза?станды? ?алым Н. ??лжанова да [2]зерттеген. Ойын бала ?шін еліктеу, инстинг, к?нделікті негізгі ?рекет ж?не оны? жеке ?мірі, - деп д?лелдеген. Н. ??лжанованы? айтуы бойынша ойынды ?дептілік, т?рбиелік ма?сатта пайдалану-баланы? болаша? ?міріне т?зу жол салу, ?лкендерге еліктеуі ж?не ?мірді? талаптарына сай бейімделуі басты педагогикалы? ма?саттар. ?алым «Бала ойында ?ана тыны?ып», «ж?мыс жасап», ?сіп жетіледі. Оны? ойлау ?абілеті жетіліп, ?арым-?атынас жасау м?мкіндігі артатынын атап к?рсеткен.
«Ойын – бала ?шін ?мірлік т?жірибе»,-деп М. Ж?мабаев атап к?рсетсе, «Ойын-баланы? рухани дамуыны? негізі»,-деп, Л.С. Выготский,Д.Б. Эльконин ?з е?бектерінде атап к?рсеткен.[3,4]
Ойын балалар ?шін к?делі ?рекет бола алады. Балалар білімді ойын ар?ылы ?абылдап, ?лкендерден ?йренеді. Сонды?тан саба?та?ы ойын о?ушы білімін ты?дап, ой-?рісі ке?ейте алады, білім алуда?ы ?ызы?ушылы?ы артады. Ойын ар?ылы бала к?птеген м?ліметтер алады, психологиялы? ерекшеліктерін ?алыптастырады. Баланы? жас ерекшелігіне, саба?ты? ма?сатына сай ?жымдастырыл?ан ойындарды? берері мол.
12 жылды? білім беру бойынша мемлекеттік стандарт жобасында о?ытуды? ойын технологиясына ?лкен м?н берілген. «П?ндік, п?наралы? сипатта?ы дидактикалы? ж?не сюжеттік, р?лдік ойындар білім алушы?а ?зін таныту?а, жолдастарыны? пікірімен санасу?а, к?пшілік алдында с?йлеу ?абілетін ?йренуге, жан-жа?ты білімін к?рсетуге м?мкіндік береді. Р?лдік, сюжеттік ойындарды? к?мегімен білім алушыларды? коммуникативтік ??зыреттілігін ?алыптастыратын о?у міндеттерін шешуге болады. Ойын ?арапайым тілдік жа?даяттарда білім алушыларды ?арым-?атынас м?дениетіне т?рбиелейді», деп атап к?рсетілген.[5]
Сондай-а? 12 жылды? білім беруде ?лтты? ойындар?а ж?не шынайы ?мірлік ?рекетпен ойналатын ойындар?а м?н беріледі.
Ойын ар?ылы о?ушыны? білімі мен бейімін, жеке т?л?алы? ?асиет-?абілеттерін арттыру м?мкіндіктері зерттелген. Ойындарды? ?ажеттілігін іріктеп ала білу-?стаз шеберлігіне байланысты. О?ушыны? тілін дамытуда с?здік ойындарын ?олдану тиімдірек. Сондай ойындарды? бірі – «Керекті с?зді тауып айт». Ойынны? ма?саты-?ажетті с?здерді д?рыс тауып айту?а жатты?тыру, о?ушы зейінін ?алыптастыру. М??алім сол саба??а ?атысты жалпылама с?зді атайды, о?ушылар ?ажетті с?здерді атайды немесе жазады. Б?л ойын о?ушыларды талдау жасау?а да ?йретеді. Мысалы: тіл дамыту саба?ында «Затты? атаулары» деген с?з аталса, о?ушылар, бірнеше с?здер айтады ж?не с?ра?тар ?ояды.
Жауаптарды жазады. Сондай-а? о?ушы зейінін ?алыптастыруда «Кім тез, шапша?» ойынын ?ткізуге болады. Б?л ойынды барлы? саба?тарда ?олдану?а болады.
Саба? барысында о?ушыларды? ?ызы?ушылы?ы, зейіні, тілін дамыту ?шін грамматикалы? ойындарды? орны ерекше. Саба?та тиімді ?олданыл?ан ойын о?ушыларды? грамматиканы толы? ме?геріп, сауатты жазу да?дысына мол м?мкіндік береді. О?ушыларды ?збеттерімен ж?мыс істеуге да?дыландырады, ізденімпазды??а баулиды. Грамматикалы? ойындарды? ерекшеліктері де бар. Б?л ойын ?р т?рлі жа?даяттар ар?ылы ж?зеге асады. Ойын саба?ты? ?р б?лігінде, ?р ма?сатта жекеленіп, дараланып ?олданылады. Жа?а та?ырыпты т?сіндіруде, ?ткенді ?айталауда, пысы?тау саба?тарында пайдаланылады. М??алім ойындарды ?олдану ?шін жете дайынды? жасап, ?ажетті жабды?тармен ?амтамасыз етеді. Олар: грамматикалы? лото, грамматикалы? тренинг, грамматикалы? гимнастика т.б.
Саба? барысында о?ушыны? тілін дамытатындай, коммуникативтік ??зыреттілігін ?алыптастыратындай ойындарды ?олданамын. Олар: «Кім тез», «?уаласпа?», «??сбегі», «Кедергіден ?ту», «Кім болам?», «Асауды ?стау», «Аударыспа?», «Вагондарды ??рау», «?ай ?ріп жо?алды», «Лоторея ?ту», «Жасырынба?», «Атын айт», «Т?сін таны» т.б. ойындар
?р ойын саба? ма?сатына сай ?олданыс табады.
«Синтаксистік касса» ойыны. Карточкада бірнеше суреттер к?рсетіледі (адам, ??с, т.б.) беріледі ж?не ?ойылатын с?ра?тар карточкасы жасалады. Суретті? ?стіне с?ра?тары айтылып ?ойылады.
«С?йлем ?уаласпа?» ойыны. Интерактивті та?тадан мазм?нды суреттер к?рсетіледі. Топта с?йлемдер ар?ылы м?тін т?рлері немесе хат, эссе, ой-тол?ау, хабарландыру, жарнама ??растырылады (ауызша).
«Кедергіден ?ту» ойыны. Интерактивті та?тадан «кедергілер» к?рсетіледі. ?р кедергіні? ?з тапсырамасы та?тадан к?рінеді. Тапсырмалар топ?а беріледі. Осылайша ойын со?ында кедергілерден ?тіп м?реге жеткен топ же?іске жетеді.
«Вагон ??рау» ойыны. ?р топ?а бірнеше вагондар беріледі. ?р бала?а 1 вагоннан. Вагонны? артында?ы тапсырманы орында?ан о?ушы вагонды ретімен та?та?а келіп іледі. ?ай топты? вагондары алдымен ??ралса, сол топ же?іске жетеді.
«Атын айт» ойыны. Интерактивті та?тадан бір-бірімен аралас?ан бірнеше суреттер т?рады. О?ушылар кезекпен шы?ып суреттерді «белгісі» ар?ылы топтан себебін т?сіндіреді.
Саба?тан тыс уа?ытта ?имыл-?рекет ойындарына к??іл б?лінеді. «Ту?ан к?ні», «А? терек, к?к терек», «А? то?аш», «Ай?а ?шу», «Кім болам?» сия?ты ойындар ойналады. ?имылдары дамуымен ?атар ойын барысында ?ле?, та?па? жаттайды, мысалы:
Б?гін Анарды? ту?ан к?ніне
А? то?аш пісірдік
?лкендігі мынадай
Кішкентайлы?ы осындай
А? то?аш-ау, а? то?аш
Біреуді сайлап, ?зі? ?аш.
Сонымен ?атар 12 жылды? білім беру ж?не о?ушы ??зыреттіліктерін дамытатындай рольдік, сюжеттік ойындар?а ?лкен м?н беремін. О?ушылар алдына т?рлі ?мірлік жа?даяттар беріліп, о?ушылар ойнай отырып, сол туында?ан проблеманы шешуге да?дыланады. Ойын ?стінде бала с?ранысы мен м??алім тапсырмасы ?зара ?штасады. Мысалы: «Бізді? ?йіміз» ойыны. Топ ?здері т?р?ысы келетін ?йді? с?лбасын сызады немесе суретін салады. Одан кейін осы ?йді салу ?шін материалдарды аны?тап алады. Осылайша ойын ?мірмен байланыста болып, о?ушы ??зыреттілігін дамыту?а септігін тигізеді.
Сонымен, ойын келесі ма?ызды міндеттер: баланы? ?о?амды? ?атынастар?а бейімделуі, жалпы адамзатты? м?дени ??ндылы?тар мен ?рт?рлі ?лт ?кілдеріні? м?дениеттерін ме?геруі: баланы? шынайы адамгершілік коммуникация?а енуіне м?мкіндік беретін коммуникативті іс-?рекеттерді? к?рініс табуы ж?зеге асырылады. Баланы? ?р ?ырынан к?рінуіне интеллектуалды?, шы?армашылы?, коммуникативтік жа?ынан ж?не ?рт?рлі ?иынды?тарды же?уге жа?дай жасайды.
