Доклад "Привитие особенностей якутского фильклора учащимся начальных классов"

МЭНЭ- ХАНАЛАС УЛУУЬА

БЭДЬИМЭ ОРТО ОСКУОЛАТА

/Учууталга кеме матырыйаал/

Суруйда: Бэдьимэортооскуолатын

2013 сыл

Сыала:Араастаантыыныыкеметунэн кылыьа5ы булууньымалара.

Соруктар: 1. Тыыныыэрчиллиилэринуерэтии.

2. Кылыьаххаэрчиллии.

3. Ейу-санаанытумуу.

4. Кемематырыйаалларыбулуу.

Былаан: 1. Киириитэ.

2. Араастаантыыныыкеметунэн кылыьа5ы булууньымалара.

3. Тумук.

4. Туттуллубут литература.

Актуальноьа: Кыра кылаас о5отун сахафольклоругарумсугутуу, терут культура5а уьуйуу.

Тугуоноруоххасебуй:Кылыьаххауерэтиипрограмматыноноруу, улэ5э киллэрии.

Сананыкиллэрии:Фольклорнайкылаас, эбэтэрбелехтэрийии.

Ебугэлэрбит – ураанхайсахалар – уйэлэртухары айыл5а араасуларыйыыларыгарэрэйдэнэн, буьан-хатан, олохолоронкэллэхтэрэ. То5ус ыйтухары тон-чэнкырыалаах бала5антан быкпаккачункуйанолордохторуна, улууолонхоьутааныаьан киирдэ5инэ, дьиэиьэсырдаабыккадылыбуолара. Кемулуекоьохторунтигинэччиоттон, олонхоьуттарын ус куннээхтуунолонхолотон, куннэрин-дьылларынбилбэккэаьаралларауьу. «Улуу кырдьа5ас» - ойуунтуннугу–уелэьибуелэтэн, олбо5ор олорон, туерэхкэбиьэн, керуукеруулэнэн, абааьыларын-айыыларыныныртаан, кыыранилгистэн барда5ына киьи уйул5ата хамсыахдьиктитугэнэбуоланыларэбит.

Улуутунахыьыахтаргаоьуохайдьытбэртэрэ, бэйэ-бэйэлэриттэнтэбиэьирэннэр, этэн-тыынанэьиэкэйдээн, ункуутылынэтэндьоннорун-сэргэлэринуердэллэрэ.

ХХ уйэ са5аланыар диэри, саханоруотасуругу-бичигибилэилигинэ, теьелеехэлбэхулууолонхоьуттар, ойууттар, уда5аттар, чабыр5ахсыттар, тойуксуттар, сэьэнньиттэртереен-уескээнааспыттарабуолуой?!

Сахакиьитинкылыьахтаахырыата, сааскыурэхкылыгырыысуурдэринкурдук, ыраасэриэккэсматыыптарынаныллаандьырылатта5ына, айыл5абарахсануерэн, иьийэниьиллээнтураркурдугауьу. Оннуккэрэдьикти кылыьа5ынан норуоттарыгартаптаппытСунтаартан Сергей Зверев – КыылУола, Ньурбаттан Марина Петрова, Булууттэн Семен Иванов, Амматтан Устин Нохсоороп, Мэнэ-Ханаластан Гаврил Колесов, Уус-Алдантан Николай Алексеев ,онтон да атынноруоттаптыырырыаьыттара, ебугэлэринугэстэринылынан, кылыьахтаахкуоластаракэлэркэнчээриыччаккаейдебунньукбуолан пластинка5а уьуллубуттара.

Бастакыкеме:

1. «Саха народнайырыалара». Якутскай, 1975с.

а/ Манчаары.

б/ Кымысырыата.

в/ Талба-талбаТатыйаана.

г/ КыыллаахАрыы.

д/ Отчуттарырыалара.

е/ Быттык-быттыкМаарыйабын.

ж/ Туул.

з/ Еруунэ

и/ Тугун бэрдэйкэрэтэй

й/ Туьулгэ5э ынырартуойуу.

к/ Оьуокай.

л/ Дьээ-буоДьэнкэыраассалгыннаах.

1. Тойуктуойарга:

- Саха фольклора. Хрестоматия. Якутскай, 1986 с.

- Степанов Н.И. – Ноорой. Талыыыанньыксыт.

- Ядрихинскай П.П. Естеехелермехсуутэ.

1. Образтааныллыырга:

- Ойуунускай П.А. Тунал5аннаах НьуурдаахТуйаарымаКуо 4-с кестуутуттэнТуйаарымаКуобастакыырыата;

-Ойуунускай П.А. УотУьутаакы 3-с оонньуутуттан 6-с кестуутэ. Са5аланыыта: Аар-дьаалы!!! Аарт-татай!!!

-Ойуунускай П.А. НьургунБоотур: СорукБоллур, АйыыУмсуур уда5ан ырыаларынуерэтии.

1. Олонхону аа5арга:

- Говоров Д.М. БудуруйбэтМулдьу Бе5е. Якутскай, 1938 с.

-Тимофеев- Теплоухов И.Г. КуруубайХааннаахКулунКуллустуур. Якутскай, 1958 с.

-Ойуунускай П.А. ДьулуруйарНьургунБоотур. 4,5,6. Якутскай, 1959 с.

- КуннукУурастыырап. Тойон Дьа5арыма Бухатыыр. Якутскай, 1941 с.

1. Сивцев Д.К. СуорунОмоллоон. Саха фольклора. Якутскай, 1947 с.Бу кинигэ5э тойуктар, алгыстар, ойуунытыкдабайыытасуруллубуттар.

2. Ойуунускай П.А. КыьылОйуун. Якутскай, 1926 с.Ойууттаркыырыыларынборуобалаанкер.