kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

"Бастауыш сынып о?ушыларыны? функционалды? сауаттылы?ын ?алыптастыру жолдары" атты баяндама

Нажмите, чтобы узнать подробности

Бастауыш сынып о?ушыларыны? функционалды? сауаттылы?ын  ?алыптастыру жолдары

Кошкенова Жанбота Абаевна

Солт?стік ?аза?стан облысы, Петропавл ?аласы,КММ  № 42 орта  мектебі
ІI санатты, ІІІ базалы? де?гей бойынша сертификаттал?ан, жо?ары білімді м??алім

Функционалды? сауаттылы?ты дамуды? жалпы ба?дары ?аза?стан Республикасында білі беруді дамытуды? 2011-2020 жылдар?а арнал?ан мемлекеттік ба?дарламасында аны? к?рсетілген. Онда?ы басты ма?сат жалпы білім беретін мектептерде ?аза?стан Республикасыны? зияткерлік, дене ж?не рухани т?р?ысынан дамы?ан азаматын ?алыптастыру, оны? физикалы? ??былмалы ?лемде  ?леуметтік бейімделуін ?амтамасыз ететін білім алуда?ы ?ажеттіліктерін ?ана?аттандыру болып табылады.

Елбасы Н. ?. Назарбаевты? «?аза?стан-2050» стратегиясы: ?алыптас?ан мемлекетті? жа?а саяси ба?ыты Жолдауында «Бесекеге ?абілетті дамы?ан мемлекет болу ?шін біз сауаттылы?ы жо?ары елге айналуымыз керек.?азіргі ?лемде жай ?ана жаппай сауаттылы?ы жеткіліксіз болып ?ал?аны ?ашан. Бізді? азаматтарымыз ?немі е? озы? жабды?тармен ж?не е? заманауи ?ндірістерде ж?мыс жасау машы?ын ме?геруге дайын болу?а тиіс. Сондай-а? балаларымызды?, жалпы барлы? жеткіншек  ?рпа?ты? функционалды? сауаттылы?ына да зор к??іл б?лу ?ажет. Балаларымыз ?азіргі заман?а бейімделген болуы ?шін б?л аса ма?ызды» деп атап к?рсеткен болатын.

«Функционалды? сауаттылы?» ??ымы ?ткен ?асырды? 60-жылдары ЮНЕСКО ??жаттарында пайда болды ж?не кейіннен ?олданыс?а енді. Функционалды? сауаттылы?-білім беруді? жеке т?л?аны ?алыптастыруда?ы ?леуметтік ба?дарлануы. ?азіргі тез ?згермелі ?лемге функционалды? сауаттылы? – о?ушыны? ?леуметтік, м?дени, саяси ж?не экономикалы? ?ызметтерге белсенді ?атысуына, сондай-а? ?мір бойы білім алуына ы?пал ететін базалы? фактор.

Ресми дерек бойынша, мектеп жасында?ы балаларды? 40 пайызы ?деби м?тінді т?сінуге ?иналатынды?ы д?лелденген. Б?лар мектептен білім алса да, ?ызмет жасау?а келгенде ?арапайым жазу ?лгісін білмейтіндігін к?рсеткен. Тіпті олар ?р т?рлі жа?дайда кездескен бланкіні толтыра алмай, онда?ы а?паратты? м?нісін т?сіне алмапты. Бір ?ызы?ы,олар теледидарда не айтылып жат?анын, жалпы айт?анда, к?нделікті ?мірді? есебін білмейтін болып шы??ан. Соны? салдарынан ж?мыссызды?, ?ндірістегі апат, жазатайым о?и?алар, жара?ат алулар к?бейіп кеткен. Жалпы, барлы? зерттеушлерді? болжамы бойынша адамдарды? сауатсызды? де?гейіні? т?мендеуі, олар?а д?рыс білім беріп, тияна?ты о?ытпаудан, о?ырман болу?а ?йретпеуден бол?ан к?рінеді. Са?танбау, ??ыпсызды?, бай?аусызды?, апаттар: м?ны? б?рі ережені д?рыс о?ыма?анды?тан, т?сінбегендіктен, сана?а сі?ірмегендіктен орын алып отыр. 
?аза? маманы С.Раевты? ойынша, сауатсызды? дерті адам?а кішкентай кезінен бастап ж??ады екен. ?сіресе б?лдіршінді жазу мен о?у?а баули баста?ан 1-ден 3-сынып?а дейінгі аралы?та пайда болады. Я?ни, ?шінші сынып о?ушысы еш?ашан кітапхана?а бармаса, о?улы?тан бас?а еш?андай кітап о?ымас та?ы бір ерте?гі сауатсызды? д?ниеге келгені. ?алымдарды? айтуынша, 8-сыныптан бастап о?ушыларды? 60 пайызыны? ?з бетімен жазып-о?у?а деген ынтасы жо?алады екен. Тіпті т?лектерді? ?штен біріні? о?у?а м?лдем ??л?ы болмайтын к?рінеді. Елбасы д?рыс айтады, «білім беру тек ?ана о?ытумен ?ана шектелмей, оны керiсiнше, ?леуметтiк адаптация процесіне бейiмдеу ?ажет».

О?ушы осы атал?ан негізгі ??зыреттіліктермен ?атар п?ндік ??зыреттіліктерді /?р п?нні? мазм?ны ар?ылы/ ме?геруі тиіс.

Елбасы Н. Назарбаев о?улы? м?селесіне де ерекше то?тал?ан болатын. О?улы?ты? ма?саты, міндеті, мазм?ны, ??рылымы функционалды? сауаттылы?ты? ??зыреттілігіне сай жазылуы тиіс. 
?лтты? жоспарда к?рсетілген функционалды? сауаттылы?ты? екінші механизмі - о?у н?тижелеріні? ба?алау ж?йесін ?згерту. /?азіргі біз ?олданып отыр?ан ж?йеде 5, 4 ж?не 3 деген ба?аларды не ?шін ?ою?а болатыны на?ты аны?талма?ан/ Ба?алау ж?йесі функционалды? сауаттылы?та сырттай ба?алау ж?не іштей ба?алау болып б?лінеді. Іштей ба?алау - о?у п?ні бойынша о?ыту сапасын диагностикалау. Ал сырттай ба?алау - ?рбір де?гейді ая?тау бойынша білім алушыны? о?у жетістіктеріні? н?тижелері /?БТ, ОЖСБ, ВОУД/. Сондай-а? халы?аралы? /TIMSS, PISA ж?не PIRLS/ зерттеулерге ?атысуы. Білім алушыларды? ?зін-?зі ба?алауы, ?зін-?зі ?йымдастыру ж?не ?зін-?зі жетілдіру ?шін жеке жетістіктерін ба?алау ар?ылы ж?зеге асырылады. Критериялы? ба?алау ж?йесі енгізілетін болады.

Функционалды? сауаттылы?ты? ?шінші механизмі - ата-аналарды? балаларды о?ыту мен т?рбиелеуге белсенді ?атысуын ?амтамасыз ету.мАта-ананы? борышы бала бойына жас кезінен адами ??ндылы?тарын дарытып, саналы ?мір с?руге баулу. Ата-ана баласыны? функционалды? сауаттылы?ын дамыту ?шін м??алімдерімен ты?ыз байланыс жасау керек. Ата-ана баласыны? ерекше ?асиетін тану, т?сініп ?ол ?шін беру, оларды? ?абілетін дамыту, бойына рухани ??ндылы?тарды ?алыптастыру, жа?ымсыз мінез-??лы?, ?деттрден арылту?а к?мек беруі керек. Ата-ананы? бойында да фукционалды? сауаттылы? болуы тиіс.

Б?л ?шін мемлекет жа?а ?дістемені ?зірлеуге кірісті. Осы ?дістемені? негізінде ата-аналар?а арнал?ан семинарлар мен тренингтер ?ткізіледі. Атал?ан ж?мыс?а ?кіметтік емес ?йымдар (?Е?) ж?не азаматты? ?ауымдасты?ты? бас?а да секторлары белсенді тартылады.

Т?ртінші механизм - ?осымша білім беру ж?йесін дамыту. ?лтты? жоспарда о?ушылар сарайы, музыка мектептері, жас техниктер мен натуралистер станциялары ж?мыстарын т?бегейлі ?згерту ?арастырыл?ан. ?аза?станны? тарихында ал?аш рет атал?ан ?йымдарды? материалды? техникалы? базасы жа?артылатын болады. О?ытуды? жа?а технологиялары мен интерактивтік, инновациялы? формалары енгізілетін болады. Олар: балалар интерактивті парктері (?ылыми ?алалар), технопарктер, балалар м?ражайлары, ?ылыми ?йірмелер ж?не т.б Б?л – шы?армашылы? пен инновация?а деген ?ызы?ушылы?ты арттырады. М?ндай о?ыту ж?йесі баланы? санасына ?леуметтік т?рмысына, т??іректегі ?лемге тере? к?збен ?арап ?йреніп, жолы?атын ?иын м?селелерді о?ай шешетін болады. Б?рын?ыдай мектептен шы??ан со? бала ?йренген білімін ?мытып ?алмайды, ?айта ?мірде пайдаланатын болады.

?лтты? жоспарды іске асыруды? к?тілетін н?тижелері:

?лтты? жоспарды орындауды? н?тижесінде 2017 жыл?а ?арай ?аза?станды? мектеп о?ушыларыны? функционалды? сауаттылы?ын дамыту ?шін мынадай жа?дайлар жасалатын болады:

1.      ?ылыми-зерттеу жа?ынан ?амтамасыз етеді.

2.      Білім беру мазм?нын жа?артады.

3.      О?у-?дістемелікпен ?амтамасыз етеді.

4.      Мектеп о?ушыларыны? білім сапасын ба?алау ж?не о?ан мониторинг ж?ргізу ж?йесі енгізіледі.

5.      Материалды?-техникалы? базасы жа?артылып, ны?айтылады.

Жалпы ал?анда, ?лтты? жоспарды ж?йелі ж?не одан ?рі іске асыру ?аза?станны? ?лтты? білім беру ж?йесіні? б?секеге ?абілеттілігін ж?не функциялы? сауаттылы?ын дамуына м?мкіндік береді. Жалпы білім беретін орта мектептердегі ??зіретті т?л?аны ?алыптастыруда тіл п?ндеріні? орны ерекше болып келеді. Б?л орыс мектептердегі «?аза? тілі» п?ніне де тікелей ?атысты. ?йткені мемлекеттік тіл ретінде о?ытылатын о?ушыларды? функционалды? сауаттылы?ын ?алыптастыру ?Р «Білім туралы», «Тіл туралы» За?дарыны? ж?зеге асуыны? басты шарты болып саналады. Фукционалды? сауаттылы?ты ?алыптастыру ?шін ?зге тілді мектептердегі «?аза? тілі» п?нін о?ытуды? ?дістеме негіздерді ?айта ?арастырып, білім беру ж?йесіне ?згерістер енгізіледі.

?аза?стан Республикасыны? Президенті Н.?. Назарбаевты? 2012 жылды? 27 ?а?тарында?ы «?леуметтік-экономикалы? жа??ырту – ?аза?стан дамуыны? басты ба?ыты» атты Жолдауында: «Білім ж?йесі тек білім ?ана емес, сонымен ?атар, оны ?леуметтік бейімделуде ?олдану білігін беруі тиіс», − деп атап к?рсетілген. Осы?ан орай, Мемлекет басшысы мектеп о?ушыларыны? функционалды? сауаттылы?ын одан ары дамыту ?ажеттілігін атап ?ткен болатын.

Функционалды? сауаттылы?ты дамытуды? жалпы ба?дары ?аза?стан Республикасында білім беруді дамытуды? 2011-2020 жылдар?а арнал?ан мемлекеттік ба?дарламасында аны? к?рсетілген. ?аза?стан о?ушылары  TIMSS, PISA, PIRLS халы?аралы? салыстырмалы зерттеулеріне ?атысуда.

TIMSS халы?аралы? зерттеуіні? негізгі ма?саты – ?рт?рлі елдердегі білім ж?йесі мен орта мектеп о?ушыларыны? жаратылыстану-математикалы? дайынды? де?гейін салыстырмалы ба?алау ж?не осы дайынды? де?гейіне ?сер ететін факторларды аны?тау.   TIMSS халы?аралы? зерттеуі 4 ж?не 8 – сынып о?ушыларыны? математика мен жаратылыстанудан білім сапасын ба?алайтын т?ртжылды? мерзіммен (1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015) ?ткізілетін зерттеу. Зерттеуге 63 елден аса ?лем елдері ?атысады.

PISA ?ш жылды? мерзіммен ?ткізілетін білім беру ?йымдарында 15 жаста?ы білім алушыларды? математикадан сауаттылы?ын ба?алау?а арнал?ан Халы?аралы? зерттеу.   О?ушыларды? білім жетістіктерін зерттеу негізгі ?ш ба?ыт бойынша ж?зеге асырылады: математикалы? сауаттылы?, жаратылыстану сауаттылы?ы, о?у сауаттылы?ы.

PIRLS зерттеуі – бастауыш сынып о?ушыларыны? м?тінді о?у ж?не т?сіну сапасын зерттеуге арнал?ан. Халы?аралы? жоба бесжылды? мерзіммен ?ткізіледі (2001, 2006, 2011, 2016) 2015 жылы Апробациялы? зерттеуі, ал 2016 жылы негізгі зерттеуі ?ткізіледі.

Зерттеу кезінде білім алушыларды? білім жетістіктігімен ?атар, ба?дарлама?а ?атысатын елдерді? ерекшеліктерін аны?тау?а м?мкіндік беретін факторлар ?арастырылады. Б?л жиынты? с?ра?тар о?у-т?рбие ?рдісін ?йымдастырудан бастап, отбасында баланы? дамуына ?ажетті жа?дай жасау?а кешенді ба?а беріледі.

Зерттеу н?тижелері отанды? білім беруді? т?мендегі негізгі проблемаларын к?рсетіп берген:

О?ушыларды? т?рлі м?тіндер мазм?нын т?сінуі мен ?зіндік ойлау ?абілеттеріні? жеткіліксіздігі;

О?ушыларды? математикалы? ??зыреттілігін сипаттайтын т?жірибелік да?дыларды? жеткіліксіздігі;

К?нделікті ?мірдегі жа?дайларды т?сіндіруге арнал?ан жаратылыстану-?ылыми т?сініктерді ?олдану да?дыларыны?, ал?ан а?параттарды сын т?р?ысынан ба?алауды?, болжамдар жасау мен ?з к?з?арасын негіздеу де?гейіні? жеткіліксіздігі.

Білім беру ?йымдарыны? о?у процесіндегі жо?арыда?ы кемшіліктерді? себептері:

о?у-т?рбие процесінде о?ушыларды? жеке ?ызы?ушылы?тарыны? жеткілікті ескерілмеуі, жеке т?л?а?а ба?ыттал?ан ж?мыстарды?  кемшіліктері;

м??алімдерді? ?леуметтік практиканы ?алыптастыратын зерттеу іс-?рекетін, жеке білім беру ба?дарламаларын ж?зеге асыратын технологияларды жа?сы ме?гере алмауы.

Осындай халы?аралы? салыстырмалы зерттеулер негізінде білім беру сапасын ба?алау ж?йесін іске асыру бізде де кезек к?ттірмейтін м?селені? бірі. Сонды?тан ?леуметтік даму де?гейді аны?тайтын т?рлі зерттеулерге ?атысу ?зі?ді ба?алауды? негізгі к?зі болып табылады.

Баяндамамны? со?ында ?аза? тілі п?нінен о?ушыны? функционалды? сауаттылы?ын дамыту м?селесіне мынандай т?жырымдарманы ?сыну?а болады:

1.О?ушыларды бірінші саба?тан бастап с?йлесім ?рекетіні? т?рлерін (айтылым, жазылым, ты?далым, о?ылым, тілдесім) ме?герте білу

2. О?ушыларды? ал?ан білімдерін ?мірде, кез-келген жа?дайда, ?леуметтік ортада ?олдана алу?а ?йрету;

3.Мемлекеттік тілде ауызша,жазбаша ?арым-?атынас жасау;

4.?леуметтік талаптарына сай келу ?шін о?ушыны? а?паратты? технологияларды ?олдану ж?не проблемаларды? шешімін таба алу?а ?йрету;

5. О?ушыларды? ?згермелі ?мірге бейімделуіне ?йрету ;

6. О?ушыларды? жеке бас ?абілеттерін дамытуы;

7.О?ушыларды? ?леуметтік-м?дени да?дыларын дамытуы ;

8. ?аза? хал?ыны? салт –д?ст?рі, м?дениеті, тарихын т?сіну ж?не ??рметтеге баулу;

Сонда саба?тарда тиімді ?діс-т?сілдерін ?олдану ар?ылы о?ушы ?з ойын еркін жеткізуге да?дыланып, п?нге ?ызы?ушылы?ы оянып, талдау ж?мыстарын ж?ргізе білуге ?йренеді. ?орытындылай келе Г. Бокльді? «Шынайы білім фактілерді білуден емес, оларды д?рыс ?олдана білуден ??ралады» дегендей, теориялы? білімімізді т?жірибеде д?рыс, тиімді ?олдана білу-м??алімні? басты ма?саты болу керек.

Пайдалан?ан ?дебиеттер:

1.      «?аза?стан-2050 стратегиясы: ?алыптас?ан мемлекетті? жа?а саяси ба?ыты». 2012 ж.

2.      «?діскер-Методист» журналы, 2013 ж.

3.      Н. Назарбаев. ?аза?станны? ?леуметтік жа??ыртылуы. Жалпы? Орта? Е?бек ?о?амына ?арай 20 ?адам. // «Егеменді ?аза?стан», 10 шілде 2012ж.

4.      Мектеп о?ушыларыны? функционалды? сауаттылы?ын дамыту ж?ніндегі 2012-2016 жылдар?а арнал?ан ?лтты? іс-?имыл жоспары. // «Егеменді ?аза?стан» газеті.

5.      Педагогика м?селелері №4 2014 ж.

Просмотр содержимого документа
«"Бастауыш сынып о?ушыларыны? функционалды? сауаттылы?ын ?алыптастыру жолдары" атты баяндама»

Бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыру жолдары


Кошкенова Жанбота Абаевна

Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы,КММ № 42 орта мектебі
ІI санатты, ІІІ базалық деңгей бойынша сертификатталған, жоғары білімді мұғалім

Функционалдық сауаттылықты дамудың жалпы бағдары Қазақстан Республикасында білі беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында анық көрсетілген. Ондағы басты мақсат жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене және рухани тұрғысынан дамыған азаматын қалыптастыру, оның физикалық құбылмалы әлемде  әлеуметтік бейімделуін қамтамасыз ететін білім алудағы қажеттіліктерін қанағаттандыру болып табылады.

Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстан-2050» стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты Жолдауында «Бесекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек.Қазіргі әлемде жай ғана жаппай сауаттылығы жеткіліксіз болып қалғаны қашан. Біздің азаматтарымыз үнемі ең озық жабдықтармен және ең заманауи өндірістерде жұмыс жасау машығын меңгеруге дайын болуға тиіс. Сондай-ақ балаларымыздың, жалпы барлық жеткіншек  ұрпақтың функционалдық сауаттылығына да зор көңіл бөлу қажет. Балаларымыз қазіргі заманға бейімделген болуы үшін бұл аса маңызды» деп атап көрсеткен болатын.

«Функционалдық сауаттылық» ұғымы өткен ғасырдың 60-жылдары ЮНЕСКО құжаттарында пайда болды және кейіннен қолданысқа енді. Функционалдық сауаттылық-білім берудің жеке тұлғаны қалыптастырудағы әлеуметтік бағдарлануы. Қазіргі тез өзгермелі әлемге функционалдық сауаттылық – оқушының әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсенді қатысуына, сондай-ақ өмір бойы білім алуына ықпал ететін базалық фактор.

Ресми дерек бойынша, мектеп жасындағы балалардың 40 пайызы әдеби мәтінді түсінуге қиналатындығы дәлелденген. Бұлар мектептен білім алса да, қызмет жасауға келгенде қарапайым жазу үлгісін білмейтіндігін көрсеткен. Тіпті олар әр түрлі жағдайда кездескен бланкіні толтыра алмай, ондағы ақпараттың мәнісін түсіне алмапты. Бір қызығы,олар теледидарда не айтылып жатқанын, жалпы айтқанда, күнделікті өмірдің есебін білмейтін болып шыққан. Соның салдарынан жұмыссыздық, өндірістегі апат, жазатайым оқиғалар, жарақат алулар көбейіп кеткен. Жалпы, барлық зерттеушлердің болжамы бойынша адамдардың сауатсыздық деңгейінің төмендеуі, оларға дұрыс білім беріп, тиянақты оқытпаудан, оқырман болуға үйретпеуден болған көрінеді. Сақтанбау, ұқыпсыздық, байқаусыздық, апаттар: мұның бәрі ережені дұрыс оқымағандықтан, түсінбегендіктен, санаға сіңірмегендіктен орын алып отыр. 
Қазақ маманы С.Раевтың ойынша, сауатсыздық дерті адамға кішкентай кезінен бастап жұғады екен. Әсіресе бүлдіршінді жазу мен оқуға баули бастаған 1-ден 3-сыныпқа дейінгі аралықта пайда болады. Яғни, үшінші сынып оқушысы ешқашан кітапханаға бармаса, оқулықтан басқа ешқандай кітап оқымас тағы бір ертеңгі сауатсыздың дүниеге келгені. Ғалымдардың айтуынша, 8-сыныптан бастап оқушылардың 60 пайызының өз бетімен жазып-оқуға деген ынтасы жоғалады екен. Тіпті түлектердің үштен бірінің оқуға мүлдем құлқы болмайтын көрінеді. Елбасы дұрыс айтады, «білім беру тек қана оқытумен ғана шектелмей, оны керiсiнше, әлеуметтiк адаптация процесіне бейiмдеу қажет».

Сонымен, функционалдық сауаттылық дегеніміз не?

Функционалдық сауаттылығы дегеніміз-адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсене араласуы, яғни бүгінгі жаһандану дәуіріндегі заман ағымына,  жасына қарамай ілесіп отыруы, адамның мамандығына, жасына қарамай үнемі білімін жетілдіріп отыруы. Ондағы басты мақсат жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене және рухани тұрғысынан дамыған азаматын қалыптастыру, оның әлемде әлеуметтік бейімделуі болып табылады.

Мұндағы басшылыққа алынатын сапалар:

-белсенділік 
-шығармашылық тұрғыда ойлау

-шешім қабылдай алу

-өз кәсібін дұрыс таңдай алу

-өмір бойы білім алуға дайын тұруы болып табылады.

Бұл функционалдық дағдылар мектеп қабырғасында қалыптасады. Функционалдық сауаттылықты дамытудың жалпы бағдары 2011-2020 жылының мемлекеттік бағдарламасында айқын көрсетілген. Және де Елбасы 2012 жылғы 27 қаңтардағы Қазақстан халқына Жолдауында мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту мақсатында бес жылдық ұлттық жоспар қабылданғаны баршамызға белгілі. Ұлттық жоспардың мақсаты - Қазақстанда білім сапасын жетілдірудегі, оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі атқарылатын іс-шаралардың жүйелілігі мен тұтастығын қамтамассыз ету болып табылады.

Осыған орай, Ұлттық жоспарда функционалдық сауаттылықтың төрт негізгі механизмін бөліп көрсетеді.

Оның бірінші механизмі - оқыту әдіснамасы мен мазмұнын түбегейлі жаңарту / МЖБС -мемлекеттік стандарт/ . Ол үшін мұғалім оқушының бойына әлеуметтік ортаға бейімделуіне, алған білімін практиакалық жағдайда тиімді пайдалана алатындай негізгі құзыреттіліктерді сіңіруі керек.

Олар: 
-басқарушылық /проблеманы шешу қабілеті/;

-ақпараттық /өз бетінше ақпараттар көздері арқылы үнемі білімін көтеріп отыруы, сол арқылы танымдық қабілетін ұштау/;

-коммуникативтік /қазақ ,орыс ,ағылшын тілінде ауызша ,жазбаша қарым-қатынас жасау/;

-әлеуметтік /қоғамда, өз өмір сүрген ортада іс-әрекет жасай алу қабілеті/;

-тұлғалық / өзін жеке тұлға ретінде қалыптастыруға, қажетті білім, білік, дағдыларды игеру, болашақта өзі таңдаған кәсібін өзі анықтау, оның қиыншылығы мен күрделілігіне төзімді болу/;

-азаматтық /қазақ халқының салт-дәстүрі,тарихы, мәдениеті, діні мен тілін терең меңгеріп, Қазақстанның өсіп өркендеуі жолындағы азаматтық парызын түсінуі/

-технологиялық / ақпараттық технологияларды, білім беру технологияларды сауатты пайдалану/;

Оқушы осы аталған негізгі құзыреттіліктермен қатар пәндік құзыреттіліктерді /әр пәннің мазмұны арқылы/ меңгеруі тиіс.

Елбасы Н. Назарбаев оқулық мәселесіне де ерекше тоқталған болатын. Оқулықтың мақсаты, міндеті, мазмұны, құрылымы функционалдық сауаттылықтың құзыреттілігіне сай жазылуы тиіс. 
Ұлттық жоспарда көрсетілген функционалдық сауаттылықтың екінші механизмі - оқу нәтижелерінің бағалау жүйесін өзгерту. /Қазіргі біз қолданып отырған жүйеде 5, 4 және 3 деген бағаларды не үшін қоюға болатыны нақты анықталмаған/ Бағалау жүйесі функционалдық сауаттылықта сырттай бағалау және іштей бағалау болып бөлінеді. Іштей бағалау - оқу пәні бойынша оқыту сапасын диагностикалау. Ал сырттай бағалау - әрбір деңгейді аяқтау бойынша білім алушының оқу жетістіктерінің нәтижелері /ҰБТ, ОЖСБ, ВОУД/. Сондай-ақ халықаралық /TIMSS, PISA және PIRLS/ зерттеулерге қатысуы. Білім алушылардың өзін-өзі бағалауы, өзін-өзі ұйымдастыру және өзін-өзі жетілдіру үшін жеке жетістіктерін бағалау арқылы жүзеге асырылады. Критериялық бағалау жүйесі енгізілетін болады.

Функционалдық сауаттылықтың үшінші механизмі - ата-аналардың балаларды оқыту мен тәрбиелеуге белсенді қатысуын қамтамасыз ету.мАта-ананың борышы бала бойына жас кезінен адами құндылықтарын дарытып, саналы өмір сүруге баулу. Ата-ана баласының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін мұғалімдерімен тығыз байланыс жасау керек. Ата-ана баласының ерекше қасиетін тану, түсініп қол үшін беру, олардың қабілетін дамыту, бойына рухани құндылықтарды қалыптастыру, жағымсыз мінез-құлық, әдеттрден арылтуға көмек беруі керек. Ата-ананың бойында да фукционалдық сауаттылық болуы тиіс.

Бұл үшін мемлекет жаңа әдістемені әзірлеуге кірісті. Осы әдістеменің негізінде ата-аналарға арналған семинарлар мен тренингтер өткізіледі. Аталған жұмысқа Үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) және азаматтық қауымдастықтың басқа да секторлары белсенді тартылады.

Төртінші механизм - қосымша білім беру жүйесін дамыту. Ұлттық жоспарда оқушылар сарайы, музыка мектептері, жас техниктер мен натуралистер станциялары жұмыстарын түбегейлі өзгерту қарастырылған. Қазақстанның тарихында алғаш рет аталған ұйымдардың материалдық техникалық базасы жаңартылатын болады. Оқытудың жаңа технологиялары мен интерактивтік, инновациялық формалары енгізілетін болады. Олар: балалар интерактивті парктері (ғылыми қалалар), технопарктер, балалар мұражайлары, ғылыми үйірмелер және т.б Бұл – шығармашылық пен инновацияға деген қызығушылықты арттырады. Мұндай оқыту жүйесі баланың санасына әлеуметтік тұрмысына, төңіректегі әлемге терең көзбен қарап үйреніп, жолығатын қиын мәселелерді оңай шешетін болады. Бұрынғыдай мектептен шыққан соң бала үйренген білімін ұмытып қалмайды, қайта өмірде пайдаланатын болады.

Ұлттық жоспарды іске асырудың күтілетін нәтижелері:

Ұлттық жоспарды орындаудың нәтижесінде 2017 жылға қарай қазақстандық мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту үшін мынадай жағдайлар жасалатын болады:

1.      Ғылыми-зерттеу жағынан қамтамасыз етеді.

2.      Білім беру мазмұнын жаңартады.

3.      Оқу-әдістемелікпен қамтамасыз етеді.

4.      Мектеп оқушыларының білім сапасын бағалау және оған мониторинг жүргізу жүйесі енгізіледі.

5.      Материалдық-техникалық базасы жаңартылып, нығайтылады.

Жалпы алғанда, Ұлттық жоспарды жүйелі және одан әрі іске асыру Қазақстанның ұлттық білім беру жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін және функциялық сауаттылығын дамуына мүмкіндік береді. Жалпы білім беретін орта мектептердегі құзіретті тұлғаны қалыптастыруда тіл пәндерінің орны ерекше болып келеді. Бұл орыс мектептердегі «Қазақ тілі» пәніне де тікелей қатысты. Өйткені мемлекеттік тіл ретінде оқытылатын оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру ҚР «Білім туралы», «Тіл туралы» Заңдарының жүзеге асуының басты шарты болып саналады. Фукционалдық сауаттылықты қалыптастыру үшін өзге тілді мектептердегі «Қазақ тілі» пәнін оқытудың әдістеме негіздерді қайта қарастырып, білім беру жүйесіне өзгерістер енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 2012 жылдың 27 қаңтарындағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Жолдауында: «Білім жүйесі тек білім ғана емес, сонымен қатар, оны әлеуметтік бейімделуде қолдану білігін беруі тиіс», − деп атап көрсетілген. Осыған орай, Мемлекет басшысы мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын одан ары дамыту қажеттілігін атап өткен болатын.

Функционалдық сауаттылықты дамытудың жалпы бағдары Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында анық көрсетілген. Қазақстан оқушылары  TIMSS, PISA, PIRLS халықаралық салыстырмалы зерттеулеріне қатысуда.

TIMSS халықаралық зерттеуінің негізгі мақсаты – әртүрлі елдердегі білім жүйесі мен орта мектеп оқушыларының жаратылыстану-математикалық дайындық деңгейін салыстырмалы бағалау және осы дайындық деңгейіне әсер ететін факторларды анықтау.   TIMSS халықаралық зерттеуі 4 және 8 – сынып оқушыларының математика мен жаратылыстанудан білім сапасын бағалайтын төртжылдық мерзіммен (1995, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015) өткізілетін зерттеу. Зерттеуге 63 елден аса әлем елдері қатысады.

PISA үш жылдық мерзіммен өткізілетін білім беру ұйымдарында 15 жастағы білім алушылардың математикадан сауаттылығын бағалауға арналған Халықаралық зерттеу.   Оқушылардың білім жетістіктерін зерттеу негізгі үш бағыт бойынша жүзеге асырылады: математикалық сауаттылық, жаратылыстану сауаттылығы, оқу сауаттылығы.

PIRLS зерттеуі – бастауыш сынып оқушыларының мәтінді оқу және түсіну сапасын зерттеуге арналған. Халықаралық жоба бесжылдық мерзіммен өткізіледі (2001, 2006, 2011, 2016) 2015 жылы Апробациялық зерттеуі, ал 2016 жылы негізгі зерттеуі өткізіледі.

Зерттеу кезінде білім алушылардың білім жетістіктігімен қатар, бағдарламаға қатысатын елдердің ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік беретін факторлар қарастырылады. Бұл жиынтық сұрақтар оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастырудан бастап, отбасында баланың дамуына қажетті жағдай жасауға кешенді баға беріледі.

Зерттеу нәтижелері отандық білім берудің төмендегі негізгі проблемаларын көрсетіп берген:

Оқушылардың түрлі мәтіндер мазмұнын түсінуі мен өзіндік ойлау қабілеттерінің жеткіліксіздігі;

Оқушылардың математикалық құзыреттілігін сипаттайтын тәжірибелік дағдылардың жеткіліксіздігі;

Күнделікті өмірдегі жағдайларды түсіндіруге арналған жаратылыстану-ғылыми түсініктерді қолдану дағдыларының, алған ақпараттарды сын тұрғысынан бағалаудың, болжамдар жасау мен өз көзқарасын негіздеу деңгейінің жеткіліксіздігі.

Білім беру ұйымдарының оқу процесіндегі жоғарыдағы кемшіліктердің себептері:

оқу-тәрбие процесінде оқушылардың жеке қызығушылықтарының жеткілікті ескерілмеуі, жеке тұлғаға бағытталған жұмыстардың  кемшіліктері;

мұғалімдердің әлеуметтік практиканы қалыптастыратын зерттеу іс-әрекетін, жеке білім беру бағдарламаларын жүзеге асыратын технологияларды жақсы меңгере алмауы.

Осындай халықаралық салыстырмалы зерттеулер негізінде білім беру сапасын бағалау жүйесін іске асыру бізде де кезек күттірмейтін мәселенің бірі. Сондықтан әлеуметтік даму деңгейді анықтайтын түрлі зерттеулерге қатысу өзіңді бағалаудың негізгі көзі болып табылады.

Баяндамамның соңында қазақ тілі пәнінен оқушының функционалдық сауаттылығын дамыту мәселесіне мынандай тұжырымдарманы ұсынуға болады:

1.Оқушыларды бірінші сабақтан бастап сөйлесім әрекетінің түрлерін (айтылым, жазылым, тыңдалым, оқылым, тілдесім) меңгерте білу

2. Оқушылардың алған білімдерін өмірде, кез-келген жағдайда, әлеуметтік ортада қолдана алуға үйрету;

3.Мемлекеттік тілде ауызша,жазбаша қарым-қатынас жасау;

4.Әлеуметтік талаптарына сай келу үшін оқушының ақпараттық технологияларды қолдану және проблемалардың шешімін таба алуға үйрету;

5. Оқушылардың өзгермелі өмірге бейімделуіне үйрету ;

6. Оқушылардың жеке бас қабілеттерін дамытуы;

7.Оқушылардың әлеуметтік-мәдени дағдыларын дамытуы ;

8. Қазақ халқының салт –дәстүрі, мәдениеті, тарихын түсіну және құрметтеге баулу;

Сонда сабақтарда тиімді әдіс-тәсілдерін қолдану арқылы оқушы өз ойын еркін жеткізуге дағдыланып, пәнге қызығушылығы оянып, талдау жұмыстарын жүргізе білуге үйренеді. Қорытындылай келе Г. Бокльдің «Шынайы білім фактілерді білуден емес, оларды дұрыс қолдана білуден құралады» дегендей, теориялық білімімізді тәжірибеде дұрыс, тиімді қолдана білу-мұғалімнің басты мақсаты болу керек.

 

Пайдаланған әдебиеттер:

1.      «Қазақстан-2050 стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты». 2012 ж.

2.      «Әдіскер-Методист» журналы, 2013 ж.

3.      Н. Назарбаев. Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы. Жалпығ Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам. // «Егеменді Қазақстан», 10 шілде 2012ж.

4.      Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары. // «Егеменді Қазақстан» газеті.

5.      Педагогика мәселелері №4 2014 ж.

 




Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Начальные классы

Категория: Прочее

Целевая аудитория: 1 класс.
Урок соответствует ФГОС

Автор: Кошкенова Жанбота Абаевна

Дата: 17.01.2016

Номер свидетельства: 278301

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства