kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

БАЯНДАМА "БАСТАУЫШ СЫНЫП О?УШЫСЫНЫ? ШЫ?АРМАШЫЛЫ? ІС-?РЕКЕТІН ?АЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ"

Нажмите, чтобы узнать подробности

Мектепті? тірегі де, ж?регі де, білімні? т?т?асы да – м??алім. Бала та?дыры ?олына сеніп тапсырылып отыр?ан басты т?л?а да ?стаз екені де барша?а белгілі.

        К.Д. Ушинский пікірін П.Ф. Каптерев одан ?рі дамыта отырып, педагогикалы? ?рдіс о?ушы мен м??алімні? бірлескен ?рекеті: бір жа?ынан, б?л - м??алімні? ба?ыттаушы, ал екінші жа?ынан - о?ушыны? ?зіндік ішкі ?рекеті. Ол о?ушыны? белсенді білім игеруі мен ?ызы?ушылы?ына, талпынысына ерекше м?н берді.  Каптерев о?ушыны? білімді игерудегі ішкі процестерін зерттеуді бірінші орын?а ?ойды. Е? ма?ыздысы, б?л процестерге жа?ымды жа?дайлар жасау дейді.

        ?аза? мектептерінде дидактикалы? міндеттерді шешуде Ы.Алтынсарин ?лкен ?лес ?осты. Алтынсаринні? м??алім міндеттері туралы, ?алай о?ыту керек, ?алай о?у керек деген талаптары бізді? зерттеулерімізде ма?ызы болды. Ы.Алтынсарин бойынша о?ытуды? жеке ?діс - т?сілдеріне:

    а) о?ыту ?дісі - б?л баланы? білімге ??штарлы?ын оятатын, кейіннен ?з бетінше білім к?теруіне бастайтын жол;

    ?) саба?та баланы? ой-?рекетін жатты?тыру. «Ма?ыздысы, о?ушыны? ?з бетінше ойлана білуі.».

Т?уелсіз елді? тірегі – білімді ?рпа?, ?ркениет біткенні? ?зегі – білім, ?ылым, т?рбие дейтін болса?, осыны? барлы?ыны? бастауы – бастауыш мектеп. Ал бастауыш буынны? негізгі міндеті баланы? жеке басын бастап?ы ?алыптастыруды ?амтамасыз ету, оны? ?абілеттерін дамыту, адамзатты? асыл ?асиеттерін о?ушы бойына сі?іру.

         Кейбір зерттеулерде о?ушыны? танымды? белсенділігі – б?л интеллектуалды ж?не к?сіптік дайынды??а ба?ыттал?ан ?здіксіз о?у ?рдісі, о?у тиімділігі мен о?ытуды? ?ылымилы?ы де?гейін оптималдандыру ретінде т?сіндіреді.

Баланы? шы?армашылы? іс-?рекеттерін, ?лтты? м?дениет пен рухани ??ндылы?тарын т?рбиелеу ана тілі ар?ылы ж?зеге асады. Осы п?нні? ма?ызы туралы Ж.Аймауытов былай дейді: «О?ытатын п?ндерді? б?ріне бірдей керекті, б?рін ?аусырып, орап алатын п?н -  ана тілі екені даусыз. Ана тілін жа?сы ме?геріп алмай, ?зге п?ндерді т?сіну м?мкін емес. Ана тілін ?йрену – с?здерді жаттау, оларды? ж?йесін, ?згеру за?дарын білу ?ана емес, тіл ?йренумен ?атар, бала тілді? сансыз к?п ??ымдарын, ойларын, сезімдерін, с?лу ?лгілерін ойлау ж?йесін, ой п?лсафасын да ме?гереді». Ал ана тілін о?ыту ар?ылы шы?армашылы? іс - ?рекетті ?алыптастыру дегеніміз- ?мір шынды?ында ?зін-?зі тану?а ?мтылу, іздену. Осы?ан орай В.В.Давыдов: «Бастауыш мектепте шы?армашылы? ?абілеттіліктерді о?у ?рекетіндек?рінеді, даму ?німі- о?у?а ??штарлы?, ынталылы?» - дейді. Ал шы?армашылы? ?абілет ?р баланы? таби?атында болуы м?мкін. Бізді? міндетіміз о?ушы?а оны? бойында к?рінбей т?р?ан м?мкіншіліктерін ашып к?рсету. Осы міндеттерді орындау?а м??алімге бірден-бір керегі – д?рыс, тиімді ?діс-т?сілдерді та?дап пайдалану. Мен ?з т?жірибемде жа?а технологияларды ?олдану ар?ылы біраз н?тижеге жеттім. Б?л ж?мысты д?рыс ?йымдастыр?ан жа?дайда о?ушыны? ?з даму де?гейіне с?йкес ойы шы?далып, белгілі бір жетістіктерге жетері с?зсіз. М??алім о?ушыны? ?зін ізденуге жетелейді, ойлау?а ?йретеді, т?рлі іс-?рекетке ба?ыттайды.

О?ушыларды? танымды?  ізденімпазды?ы  ?алыптастыру?а  ба?ыттал?ан ша?тар т?рлері т?ртке б?лінеді: «танымды?, коммуникативтік, шы?армашылы?,  ?діснамалы?».

О?ушыларды? танымды? ізденімпазды?ы арттыруда шы?армашылы? сипатта?ы саба?тар т?рлерін ?ткізуді? ма?ызы зор.

            М?ндай т?рдегі саба?тарда?ы т?рлі о?у ж?мыстары о?ушыны? шынды? белсенділігін арттырып, о?у мен ойлау ?рекетіні? тиімді амал-т?сілдерін, я?ни материалыны? негізгі ??ымдары мен т?жырымдарын айыру, жа?а материалды ?ткен материалмен салыстыру оларды белгілі ж?йеге  топтастырады ж?не ?ортындылау жасау сия?ты амалдарды дайындау?а ?йренеді.

            Шы?армашылы?      саба?тарды?     жоспарын      жасауда      о?ушыны? шы?армашылы?  ?рекетіні?  ба?дарына  с?йкестендіріп,   оларды?  ?абілетері, ескерілуі тиіс. О?ушыларды? шы?армашылы? ?рекетін тудыратын саба?тарды ?ткізу жоспары мен кезе?дерін ?арастырамыз.

            Шы?армашылы? сипатта?ы саба?тарды? жоспарын жасау ?шін
 та?ырыбы, ма?саты, ?рекет т?рі ж?не н?тижелері бір-біріне жуы?
байланысты    саба?тарды    топтастырып, та?дап  алу?а болады.    Жалпы ба?дарламада   к?рсетілген   п?ндік   саба?тарды?   ?р   тарауында   жететін жетістіктері негізінде о?ушылар білім алуда н?тижеге жетеді.

            О?ушыларды? шы?армашылы? ?леуетін к?теруді м??алім алдына
ма?сат етіп ?ояды. М??алім о?ушы к?йіне кіріп, оларды? та?ырып?а ?атынас ?рекетін ойлайды, ?тілетін саба?ты? проблемасына ?ажет жа?дайда жоспарлан?ан саба? мазм?ны мен о?ыту ?дістеріне т?зетулер енгізеді.

            Саба? та?ырыбы бойынша м??алім о?улы?тар, кітаптар, ?дістемелік кітаптар, бас?а да материалдармен танысады. М??алім ?зіне, о?ушылар?а мы?ты болатын м?селелерді іздестіреді. Осы м?селелер ж?нінде к?птеген материалдарды ?арастырып, мамандарды? пікірлерін ескере отырып, табу ?ажет.

            О?ушыларды шы?армашылы? іс-?рекетке баулып, оларды? белсенділіктерін, ?ызы?ушылы?тарын арттыра т?су ?шін ?р т?рлі ?діс-т?сілдерді ?олдану?а болады:

Балалар?а белгілі та?ырыпта ??гіме о?ып, о?ушылар?а бас?аша ая?тау?а кілт боларлы? сюжет ?сыну;

??гімені?, ертегіні? сюжетін бастап беру, ая?тауды о?ушылар?а тапсыру;

Ертегіні ?жым болып ты?дау;

?нат?ан кейіпкерлеріне мінездеме беру;

?иялдау ар?ылы сурет сал?азу, ролмен ойнату;

Арнайы та?ырыпта пікірталас тудыру.

      Сыныбымда?ы ?р о?ушыны? п?н бойынша ізденімпазды? де?гейлері аны?таймын. Сонымен ?атар  п?нге ?абілеттілігі, ?ызы?ушылы?ы аны?талады. Шы?армашылы? ?р о?ушыны? жеке ?абілеттері мен м?мкіндіктерін, танымды? іс-?рекеттері мен да?дыларыны? д?режесін к?рсетіп береді.

             Шы?армашылы? ж?мыстарды т?жірибемде мынадай т?ртіппен орындаймын: ма?саты ж?мыс барысы, алын?ан н?тижелері бойынша ?зіндік ?стауы, сондай-а? о?ушыларды? пікірлері енгізіледі, та?даулы ж?мыстарды? авторларына ?ор?ау ?орытындысы бойынша марапаттау р?сімі ж?ргіземін, ж?мыс мектеп к?рмесіне ?ойылады немесе шы?армашылы? ж?мыс жина?та жарияланады т.б.

            О?ушылар ?здері та?да?ан шы?армашылы? ж?мыстарды ы?ыласпен тындайды. Кейбір о?ушылар жыл бойына ?р т?рлі п?ннен 10-15 ш?армашылы? ж?мыс орында?анын т?жірибемде кездесті.

            Шы?армашылы? ж?мысты мына жоспар бойынша к?ркемдеймін:

Та?ырып, о?ушыны? ж?не жетекшіні? аты - ж?ні, сыныбы, мектебі, жылы.

Та?ырыпты? ?зектілігі.

Негізгі идеясы, ма?саты.

Ж?мыс мазм?ны, жоспары.

Ж?мыс орындауда туындал?ан проблемалар, ?иынды?тар ж?не оны? шешілуі.

Ж?мыс ?орытындысы ж?не оны? практикалы? м?ні.

Ж?мыс?а ?зіндік талдау, ?зіндік ба?а беруі.

            Шы?армашылы? ай ?орытындысы бойынша ?ылыми ж?мыс?а ?абілетті о?ушылар іріктеліп, белгілі бір та?ырып бойынша ?ылыми ж?мыстар беріледі.

Осындай шы?армашылы? ж?мыс барысында о?ушыны? б?рыннан білетініне  жа?а м?ліметтер ?осылып, т?жірибесін практикада ?олдану білігі ?алыптасады. 4-сыныпта Ас?ар Алпысбайды? «Желто?санда ?зілген жау?азын» ??гімесін о?ыт?анда «Екі т?рлі сипаттама» ?дісін ?олдану барысында о?ушыларды? саба??а деген ?ызы?ушылы?ы артып, тілдік ?оры дамыды. ?мірге деген к?з?арасы, ?зіндік ой-пікірі ?алыптасты.

Екінші сыныпта Б.Со?па?баевты? «Бурыл ат» ??гімесін ?ткенде жыл?ыны? жасына ?арай аталуын ж?не ат ?бзелдеріні? атауларын мынадай кестеге толтыру?а болады.

Жыл?ы жасына,

 т?ріне ?арай:

??лын, жаба?ы, тай, ??нан, байтал, сойтал, д?нен, бесті, ?улы?, бие,ат, с?урік

??нан - екі жас?а толып, ?ш жас?а ая? бас?ан еркек жыл?ы мал

Д?нен – ?ш жас?а толып, т?рт жас?а ая? бас?ан жыл?ы

Ат ?бзелдері:

Ж?ген, ?амшы, тізгін, тартпа, ?зе?гі, ер, то?ым, ??йыс?ан, ?мілдірік

?зе?гі – ат?а міну ?шін ер-т?рман ?бзеліні? ая? салатын б?лігі

Тартпа – ер-то?ымды ?стап т?ратын бел тартпа

?мілдірік – атты? омырауында бел тартпаны ?стап т?ратын ?бзел

О?ушылар жыл?ыеы? жасына, т?ріне ?арай ?алай ажыратылатынымен, ат ?бзелдерімен танысады ж?не с?здік ж?мысы да ?оса ж?ргізіліп кетеді. ?р с?зге м??алім к?мегімен т?сініктеме беріледі.

Баланы? шы?армашылы? ?рекетін ?йымдастыру барысында бала ?зіні? б??ан дейінгі білетін амал-т?сілдеріні? жа?а м?селені шешуге жеткіліксіз екенін сезетіндей жа?дай?а т?суі керек. Содан барып оны? білім алу?а деген ынта-ы?ыласы артады, білім алу?а ?рекеттенеді.

     4-ші сынып о?ушыларыны? танымды? ?ажетсінуін аны?тау
ма?сатында т?менгідей тест пайдаландым:

            О?ушыларды? танымды? ?ажетсінуін аны?тау. Тест № 1

5- и?

4 - к?бінесе

3- кейде, сирек

2 - білмеймін

1 - жо?, с?йкес келмейді.

Мен білуге тырысамын.

Мен ?з м?мкіндігіме, ?абілетіме сенемін.

Ж?мысым к?п болмаса да, ?зімді дамыту?а к?п уа?ыт арнаймын.

?з пікірімді, к?з?арасымды жеткізуге тырысамын,.

Танымды? с?ра?тар туында?анда ке?інен отырып пікірлесемін.

Саба?та кездесетін кейбір кедергілер мені? белсенділігімді реттейді.

Проблемалы? жа?даяттар танымды? ізденімпазды?ымды арттырады.

?зімні? ж?не жолдасымны? ?рекетін салыстырамын.

А?ыл-ой е?бегімен ?за? уа?ыт айналыса аламын.

Кері байланысты іздеймін, б?л ?зімді білу мен ба?алау?а к?мектеседі.

?з білімімді, т?жірибелерді ?мірде іске асырамын деп ойлаймын.

?зімні? ?ызы?ушылы?ыма байланысты достар іздеймін.

Мен маманды? та?дау?а ?з білімімні? д?режесін ескеремін.

Мен танымды? ой-?рісімді дамытып отырамын ж?не жа?сы н?тижелерге
жетемін.

Жауапкершіліктен ?оры?паймын.

О?ушылар ?здеріні? жалпы ?пай санын есептеп шы?арады.

Егер сізде 45 ?пайдан жо?ары болса, онда сіз ?ажеттіліктері?ізді белсенді орындайсыз; 36-44 ?пай ?зі?ізді дамыту?а ??лшынбайсыз, танымды? ізденімпазды?ты ?алыптастыру жол?а ?ойылма?ан; 14-35 ?пай - ?зі?ізді м?лдем дамытпайсыз, о?у?а жауапкершілікпен, саналылы?пен ?ара?ыз. ?зі?ізді? жеке т?л?а?ызды?
дамуына к?п к??іл б?лгені?із д?рыс. Жо?арыда к?рсетілген 15 критерий
бойынша ?рекет етуге тырысы?ыз.

Тест н?тижесінен о?ушыларды? 20%-і 45 ?пайдан жо?ары, 48 %-і 36-44
?пай жинаса, 32%-і 14-35 ?пай жиналды.

Танымды? ?ажетсіну ізденімпазды??а апаратын жол екендігін, о?ушы
шы?армашылы? ?рекетке ?ажетсінбейінше сапалы білім алу м?мкін еместігі
белгілі бол?анды?тан, о?ушыларды? ?зіні? интеллектуалды?, жеке дамуына
кедергі келетін факторларды аны?тау ма?сатында т?мендегідей тест
пайдаландым:
Тест №2

Т?мендегі факторларды 5 балды? шкала бойынша ба?ала?ыздар:

5-и?

4-к?бінесе
3-кейде
2-білмеймін
1-жо?, ?осылмайтын.

Ынталандыратын факторлар:

Болаша?ты жоспарлау

Алдына ма?саттар ?ою

?зі?ні? жеке дамуына талаптанушылы?

?з бетінше білім к?теру

Дербестігі мен саналылы?ыны? артуы

Пікірталастар?а ?атысу, ?зіні? пікірін айтуы

М??алімді ?лгі ету

О?у тапсырмасын орындау?а ?рдайым дайын болу

Сыныптастарыны? ?зі жайында пікірлері ?сер етеді

            «Ана тілі» п?нінен орында?ан шы?армашылы? ж?мыстары о?ушыларды? ойлау, м?тін ??растыру ?абілетіні?, ?ле? шы?ару?а да т?селіп ?ал?анды?тан с?зідік ?орыны? молды?ын к?рсетті. ?з т?жірибемде шы?армашылы?ын амытуда мынадай м?селелерге к?зім жетті.

? О?ушыны? ?з бетінше білім алу?а деген ??штарлы?ы оянды;

? Шы?армашылы?пен ж?мыс істеуге да?дыланды;

? О?у?а ынта-ы?ыласы артты;

? Бір-біріні? ойын, пікірін сыйлау?а ?йренді;

? ?з бойларына жа?сы ?асиеттерді жинау?а ?йренді;

? ?з ойын ?а?аз?а т?сіруді ?йренді;

? о?ушыны? жеке басын, ?жымды сыйлау?а ?йренді.

            К?рсетілген ?діс-т?сілдер бастауыш сыныптар?а тиімді екендігіне к?зім жетті. Осыларды пайлану ар?ылы о?ушыны? білімге деген ?ызы?ушылы?ын оятып, тере? ойлау ?абілетін, белсенділігін ?алыптастыру?а болады. Б??ан дейін о?ушы м??алім мен о?улы??а ?ана ба?ынатын болса, енді ол сыни т?р?ыдан ойланып, ?з ойын д?лелдей алатын т?л?а?а айналды. О?ушыларды? тілін, ойын, еркін с?йлеуін дамытып, топпен ж?мыс істеу кезінде бір-бірін ты?дай білуге ?йретеді.

            ?рбір м??алімні? басты міндеті о?ушыны? жеке басыны? ?асиеттерін, ?абілеттерін дамытып, талантын, шы?армашылы?ын ашу. ?лы ?алым Д.И.Менделеев м??алімдерді? ?ылымны? сар?ылмас к?зін ашуда?ы е?бектерін жо?ары ба?ала?ан. «?ылымды с?йген ж?не жа?сы ме?гере білген м??алім ?ана о?ушыларына тере? де ма?ыналы білім бере алады» деген. Болаша?та ?ркениетті елдерді? жо?ары технологиясын ме?герту, д?ниеж?зілік білім ке?істігіне шы?у – б?гінгі к?нні? ма?саты.

Пайдаланыл?ан ?дебиеттер:

1.Алтынсарин Ы. Та?дамалы шы?армалары, Алматы, 1994, 285 б.

2. ?біл?асымова А. Познавательная самостоятельность в учебной деятельности студента. - Алматы: Санат, 1998. -158 с.

3. Сабыров Т.С. О?ушы жастарды? танымды? ?рекетін арттыруда?ы о?ытуды? ?дістері мен формаларыны? дидактикалы? ж?йесін тиімді ?олдану?а м??алімді даярлауды? теориялы? негіздері: п.?.д. дисс. 13.00.01. – Алматы, 1996. - 278 с.

4. К.Ж.Б?зауба?ова «М??алімні? инновациялы? даярлы?ын ?алыптастыру»,Алматы, 2002ж

5.Т.Мейірман??лова «Білім берудегі инновациялы? технологиялар», Алматы, 2000ж

Просмотр содержимого документа
«БАЯНДАМА "БАСТАУЫШ СЫНЫП О?УШЫСЫНЫ? ШЫ?АРМАШЫЛЫ? ІС-?РЕКЕТІН ?АЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ" »

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫСЫНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ

Мектептің тірегі де, жүрегі де, білімнің тұтқасы да – мұғалім. Бала тағдыры қолына сеніп тапсырылып отырған басты тұлға да ұстаз екені де баршаға белгілі.

К.Д. Ушинский пікірін П.Ф. Каптерев одан өрі дамыта отырып, педагогикалық үрдіс оқушы мен мұғалімнің бірлескен әрекеті: бір жағынан, бұл - мұғалімнің бағыттаушы, ал екінші жағынан - оқушының өзіндік ішкі әрекеті. Ол оқушының белсенді білім игеруі мен қызығушылығына, талпынысына ерекше мән берді. Каптерев оқушының білімді игерудегі ішкі процестерін зерттеуді бірінші орынға қойды. Ең маңыздысы, бұл процестерге жағымды жағдайлар жасау дейді.

Қазақ мектептерінде дидактикалық міндеттерді шешуде Ы.Алтынсарин үлкен үлес қосты. Алтынсариннің мұғалім міндеттері туралы, қалай оқыту керек, қалай оқу керек деген талаптары біздің зерттеулерімізде маңызы болды. Ы.Алтынсарин бойынша оқытудың жеке әдіс - тәсілдеріне:

а) оқыту әдісі - бұл баланың білімге құштарлығын оятатын, кейіннен өз бетінше білім көтеруіне бастайтын жол;

ә) сабақта баланың ой-әрекетін жаттықтыру. «Маңыздысы, оқушының өз бетінше ойлана білуі.».

Тәуелсіз елдің тірегі – білімді ұрпақ, өркениет біткеннің өзегі – білім, ғылым, тәрбие дейтін болсақ, осының барлығының бастауы – бастауыш мектеп. Ал бастауыш буынның негізгі міндеті баланың жеке басын бастапқы қалыптастыруды қамтамасыз ету, оның қабілеттерін дамыту, адамзаттың асыл қасиеттерін оқушы бойына сіңіру.

Кейбір зерттеулерде оқушының танымдық белсенділігі – бұл интеллектуалды және кәсіптік дайындыққа бағытталған үздіксіз оқу үрдісі, оқу тиімділігі мен оқытудың ғылымилығы деңгейін оптималдандыру ретінде түсіндіреді.

Баланың шығармашылық іс-әрекеттерін, ұлттық мәдениет пен рухани құндылықтарын тәрбиелеу ана тілі арқылы жүзеге асады. Осы пәннің маңызы туралы Ж.Аймауытов былай дейді: «Оқытатын пәндердің бәріне бірдей керекті, бәрін қаусырып, орап алатын пән - ана тілі екені даусыз. Ана тілін жақсы меңгеріп алмай, өзге пәндерді түсіну мүмкін емес. Ана тілін үйрену – сөздерді жаттау, олардың жүйесін, өзгеру заңдарын білу ғана емес, тіл үйренумен қатар, бала тілдің сансыз көп ұғымдарын, ойларын, сезімдерін, сұлу үлгілерін ойлау жүйесін, ой пәлсафасын да меңгереді». Ал ана тілін оқыту арқылы шығармашылық іс - әрекетті қалыптастыру дегеніміз- өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылу, іздену. Осыған орай В.В.Давыдов: «Бастауыш мектепте шығармашылық қабілеттіліктерді оқу әрекетіндекөрінеді, даму өнімі- оқуға құштарлық, ынталылық» - дейді. Ал шығармашылық қабілет әр баланың табиғатында болуы мүмкін. Біздің міндетіміз оқушыға оның бойында көрінбей тұрған мүмкіншіліктерін ашып көрсету. Осы міндеттерді орындауға мұғалімге бірден-бір керегі – дұрыс, тиімді әдіс-тәсілдерді таңдап пайдалану. Мен өз тәжірибемде жаңа технологияларды қолдану арқылы біраз нәтижеге жеттім. Бұл жұмысты дұрыс ұйымдастырған жағдайда оқушының өз даму деңгейіне сәйкес ойы шыңдалып, белгілі бір жетістіктерге жетері сөзсіз. Мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді, ойлауға үйретеді, түрлі іс-әрекетке бағыттайды.

Оқушылардың танымдық ізденімпаздығы қалыптастыруға бағытталған шақтар түрлері төртке бөлінеді: «танымдық, коммуникативтік, шығармашылық , әдіснамалық».

Оқушылардың танымдық ізденімпаздығы арттыруда шығармашылық сипаттағы сабақтар түрлерін өткізудің маңызы зор.

Мұндай түрдегі сабақтардағы түрлі оқу жұмыстары оқушының шындық белсенділігін арттырып, оқу мен ойлау әрекетінің тиімді амал-тәсілдерін, яғни материалының негізгі ұғымдары мен тұжырымдарын айыру, жаңа материалды өткен материалмен салыстыру оларды белгілі жүйеге топтастырады және қортындылау жасау сияқты амалдарды дайындауға үйренеді.

Шығармашылық сабақтардың жоспарын жасауда оқушының шығармашылық әрекетінің бағдарына сәйкестендіріп, олардың қабілетері, ескерілуі тиіс. Оқушылардың шығармашылық әрекетін тудыратын сабақтарды өткізу жоспары мен кезеңдерін қарастырамыз.

Шығармашылық сипаттағы сабақтардың жоспарын жасау үшін
тақырыбы, мақсаты, әрекет түрі және нәтижелері бір-біріне жуық
байланысты сабақтарды топтастырып, таңдап алуға болады. Жалпы бағдарламада көрсетілген пәндік сабақтардың әр тарауында жететін жетістіктері негізінде оқушылар білім алуда нәтижеге жетеді.

Оқушылардың шығармашылық әлеуетін көтеруді мұғалім алдына
мақсат етіп қояды. Мұғалім оқушы күйіне кіріп, олардың тақырыпқа қатынас әрекетін ойлайды, өтілетін сабақтың проблемасына қажет жағдайда жоспарланған сабақ мазмұны мен оқыту әдістеріне түзетулер енгізеді.

Сабақ тақырыбы бойынша мұғалім оқулықтар, кітаптар, әдістемелік кітаптар, басқа да материалдармен танысады. Мұғалім өзіне, оқушыларға мықты болатын мәселелерді іздестіреді. Осы мәселелер жөнінде көптеген материалдарды қарастырып, мамандардың пікірлерін ескере отырып, табу қажет.

Оқушыларды шығармашылық іс-әрекетке баулып, олардың белсенділіктерін, қызығушылықтарын арттыра түсу үшін әр түрлі әдіс-тәсілдерді қолдануға болады:

Балаларға белгілі тақырыпта әңгіме оқып, оқушыларға басқаша аяқтауға кілт боларлық сюжет ұсыну;

Әңгіменің, ертегінің сюжетін бастап беру, аяқтауды оқушыларға тапсыру;

Ертегіні ұжым болып тыңдау;

Ұнатқан кейіпкерлеріне мінездеме беру;

Қиялдау арқылы сурет салғазу, ролмен ойнату;

Арнайы тақырыпта пікірталас тудыру.

Сыныбымдағы әр оқушының пән бойынша ізденімпаздық деңгейлері анықтаймын. Сонымен қатар пәнге қабілеттілігі, қызығушылығы анықталады. Шығармашылық әр оқушының жеке қабілеттері мен мүмкіндіктерін, танымдық іс-әрекеттері мен дағдыларының дәрежесін көрсетіп береді.

Шығармашылық жұмыстарды тәжірибемде мынадай тәртіппен орындаймын: мақсаты жұмыс барысы, алынған нәтижелері бойынша өзіндік ұстауы, сондай-ақ оқушылардың пікірлері енгізіледі, таңдаулы жұмыстардың авторларына қорғау қорытындысы бойынша марапаттау рәсімі жүргіземін, жұмыс мектеп көрмесіне қойылады немесе шығармашылық жұмыс жинақта жарияланады т.б.

Оқушылар өздері таңдаған шығармашылық жұмыстарды ықыласпен тындайды. Кейбір оқушылар жыл бойына әр түрлі пәннен 10-15 шғармашылық жұмыс орындағанын тәжірибемде кездесті.

Шығармашылық жұмысты мына жоспар бойынша көркемдеймін:

Тақырып, оқушының және жетекшінің аты - жөні, сыныбы, мектебі, жылы.

Тақырыптың өзектілігі.

Негізгі идеясы, мақсаты.

Жұмыс мазмұны, жоспары.

Жұмыс орындауда туындалған проблемалар, қиындықтар және оның шешілуі.

Жұмыс қорытындысы және оның практикалық мәні.

Жұмысқа өзіндік талдау, өзіндік баға беруі.

Шығармашылық ай қорытындысы бойынша ғылыми жұмысқа қабілетті оқушылар іріктеліп, белгілі бір тақырып бойынша ғылыми жұмыстар беріледі.

Осындай шығармашылық жұмыс барысында оқушының бұрыннан білетініне жаңа мәліметтер қосылып, тәжірибесін практикада қолдану білігі қалыптасады. 4-сыныпта Асқар Алпысбайдың «Желтоқсанда үзілген жауқазын» әңгімесін оқытқанда «Екі түрлі сипаттама» әдісін қолдану барысында оқушылардың сабаққа деген қызығушылығы артып, тілдік қоры дамыды. Өмірге деген көзқарасы, өзіндік ой-пікірі қалыптасты.

Екінші сыныпта Б.Соқпақбаевтың «Бурыл ат» әңгімесін өткенде жылқының жасына қарай аталуын және ат әбзелдерінің атауларын мынадай кестеге толтыруға болады.


Жылқы жасына,

түріне қарай:

Құлын, жабағы, тай, құнан, байтал, сойтал, дөнен, бесті, қулық, бие,ат, сәурік

Құнан - екі жасқа толып, үш жасқа аяқ басқан еркек жылқы мал

Дөнен – үш жасқа толып, төрт жасқа аяқ басқан жылқы

Ат әбзелдері:

Жүген, қамшы, тізгін, тартпа, үзеңгі, ер, тоқым, құйысқан, өмілдірік

Үзеңгі – атқа міну үшін ер-тұрман әбзелінің аяқ салатын бөлігі

Тартпа – ер-тоқымды ұстап тұратын бел тартпа

Өмілдірік – аттың омырауында бел тартпаны ұстап тұратын әбзел


Оқушылар жылқыеың жасына, түріне қарай қалай ажыратылатынымен, ат әбзелдерімен танысады және сөздік жұмысы да қоса жүргізіліп кетеді. Әр сөзге мұғалім көмегімен түсініктеме беріледі.

Баланың шығармашылық әрекетін ұйымдастыру барысында бала өзінің бұған дейінгі білетін амал-тәсілдерінің жаңа мәселені шешуге жеткіліксіз екенін сезетіндей жағдайға түсуі керек. Содан барып оның білім алуға деген ынта-ықыласы артады, білім алуға әрекеттенеді.

4-ші сынып оқушыларының танымдық қажетсінуін анықтау
мақсатында төменгідей тест пайдаландым:

Оқушылардың танымдық қажетсінуін анықтау. Тест № 1

5- иә

4 - көбінесе

3- кейде, сирек

2 - білмеймін

1 - жоқ, сәйкес келмейді.

Мен білуге тырысамын.

Мен өз мүмкіндігіме, қабілетіме сенемін.

Жұмысым көп болмаса да, өзімді дамытуға көп уақыт арнаймын.

Өз пікірімді, көзқарасымды жеткізуге тырысамын,.

Танымдық сұрақтар туындағанда кеңінен отырып пікірлесемін.

Сабақта кездесетін кейбір кедергілер менің белсенділігімді реттейді.

Проблемалық жағдаяттар танымдық ізденімпаздығымды арттырады.

Өзімнің және жолдасымның әрекетін салыстырамын.

Ақыл-ой еңбегімен ұзақ уақыт айналыса аламын.

Кері байланысты іздеймін, бұл өзімді білу мен бағалауға көмектеседі.

Өз білімімді, тәжірибелерді өмірде іске асырамын деп ойлаймын.

Өзімнің қызығушылығыма байланысты достар іздеймін.

Мен мамандық таңдауға өз білімімнің дәрежесін ескеремін.

Мен танымдық ой-өрісімді дамытып отырамын және жақсы нәтижелерге
жетемін.

Жауапкершіліктен қорықпаймын.

Оқушылар өздерінің жалпы ұпай санын есептеп шығарады.

Егер сізде 45 ұпайдан жоғары болса, онда сіз қажеттіліктеріңізді белсенді орындайсыз; 36-44 ұпай өзіңізді дамытуға құлшынбайсыз, танымдық ізденімпаздықты қалыптастыру жолға қойылмаған; 14-35 ұпай - өзіңізді мүлдем дамытпайсыз, оқуға жауапкершілікпен, саналылықпен қараңыз. Өзіңіздің жеке тұлғаңыздың
дамуына көп көңіл бөлгеніңіз дұрыс. Жоғарыда көрсетілген 15 критерий
бойынша әрекет етуге тырысыңыз.

Тест нәтижесінен оқушылардың 20%-і 45 ұпайдан жоғары, 48 %-і 36-44
ұпай жинаса, 32%-і 14-35 ұпай жиналды.

Танымдық қажетсіну ізденімпаздыққа апаратын жол екендігін, оқушы
шығармашылық әрекетке қажетсінбейінше сапалы білім алу мүмкін еместігі
белгілі болғандықтан, оқушылардың өзінің интеллектуалдық, жеке дамуына
кедергі келетін факторларды анықтау мақсатында төмендегідей тест
пайдаландым:
Тест №2

Төмендегі факторларды 5 балдық шкала бойынша бағалаңыздар:

5-иә

4-көбінесе
3-кейде
2-білмеймін
1-жоқ, қосылмайтын.

Ынталандыратын факторлар:

Болашақты жоспарлау

Алдына мақсаттар қою

Өзіңнің жеке дамуына талаптанушылық

Өз бетінше білім көтеру

Дербестігі мен саналылығының артуы

Пікірталастарға қатысу, өзінің пікірін айтуы

Мұғалімді үлгі ету

Оқу тапсырмасын орындауға әрдайым дайын болу

Сыныптастарының өзі жайында пікірлері әсер етеді

«Ана тілі» пәнінен орындаған шығармашылық жұмыстары оқушылардың ойлау, мәтін құрастыру қабілетінің, өлең шығаруға да төселіп қалғандықтан сөзідік қорының молдығын көрсетті. Өз тәжірибемде шығармашылығын амытуда мынадай мәселелерге көзім жетті.

● Оқушының өз бетінше білім алуға деген құштарлығы оянды;

● Шығармашылықпен жұмыс істеуге дағдыланды;

● Оқуға ынта-ықыласы артты;

● Бір-бірінің ойын, пікірін сыйлауға үйренді;

● Өз бойларына жақсы қасиеттерді жинауға үйренді;

● өз ойын қағазға түсіруді үйренді;

● оқушының жеке басын, ұжымды сыйлауға үйренді.

Көрсетілген әдіс-тәсілдер бастауыш сыныптарға тиімді екендігіне көзім жетті. Осыларды пайлану арқылы оқушының білімге деген қызығушылығын оятып, терең ойлау қабілетін, белсенділігін қалыптастыруға болады. Бұған дейін оқушы мұғалім мен оқулыққа ғана бағынатын болса, енді ол сыни тұрғыдан ойланып, өз ойын дәлелдей алатын тұлғаға айналды. Оқушылардың тілін, ойын, еркін сөйлеуін дамытып, топпен жұмыс істеу кезінде бір-бірін тыңдай білуге үйретеді.

Әрбір мұғалімнің басты міндеті оқушының жеке басының қасиеттерін, қабілеттерін дамытып, талантын, шығармашылығын ашу. Ұлы ғалым Д.И.Менделеев мұғалімдердің ғылымның сарқылмас көзін ашудағы еңбектерін жоғары бағалаған. «Ғылымды сүйген және жақсы меңгере білген мұғалім ғана оқушыларына терең де мағыналы білім бере алады» деген. Болашақта өркениетті елдердің жоғары технологиясын меңгерту, дүниежүзілік білім кеңістігіне шығу – бүгінгі күннің мақсаты.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1.Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалары, Алматы, 1994, 285 б.


2. Әбілқасымова А. Познавательная самостоятельность в учебной деятельности студента. - Алматы: Санат, 1998. -158 с.

3. Сабыров Т.С. Оқушы жастардың танымдық әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері мен формаларының дидактикалық жүйесін тиімді қолдануға мұғалімді даярлаудың теориялық негіздері: п.ғ.д.... дисс. 13.00.01. – Алматы, 1996. - 278 с.

4. К.Ж.Бұзаубақова «Мұғалімнің инновациялық даярлығын қалыптастыру»,Алматы, 2002ж

5.Т.Мейірманқұлова «Білім берудегі инновациялық технологиялар», Алматы, 2000ж



Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Начальные классы

Категория: Прочее

Целевая аудитория: 3 класс

Скачать
БАЯНДАМА "БАСТАУЫШ СЫНЫП О?УШЫСЫНЫ? ШЫ?АРМАШЫЛЫ? ІС-?РЕКЕТІН ?АЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ"

Автор: Ба?тыбаева Г?лшат Сана?бай?ызы

Дата: 31.03.2015

Номер свидетельства: 195005

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства