kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

?н ж?йрігі Біржан сал. «Теміртаc»?ні

Нажмите, чтобы узнать подробности

  Саба?ты?  та?ырыбы: ?н ж?йрігі Біржан сал. «Теміртаc»?ні

  Саба?ты?  ма?саты:  Д?ст?рлі ?ншілік ?нерді  д?ріптеу.

Білімділік  м?ні :?нші - композиторды?  шы?армашылы?ына то?талу, таныстыру.                                         

Дамытушылы?ы: А?ыл -ой ?рістерін дамыту, жан- жа?тылы??а ?йрету.                 .                                                      

Т?рбиелік  м?ні :Халы?  композиторларыны?  музыкалы? шы?армалары  ар?ылы халы?ты? салт- д?ст?рін,  т?рбиесін бала?а бере білу.

Саба?ты? т?рі: д?ст?рлі

Саба?ты? типі:Жа?а  саба?ты ме?герту

Саба?ты?  ?дісі:     Жа?а  саба? т?сіндіру, ??гімелеу,  музыка ты?дау,шы?армашылы??а  баулу.

П?наралы?  байланысы:   Музыка ?дебиеті, тарих.                                  

Саба? жоспары:

?йымдастыру.

?й тапсырмасын с?рау: Аты ?нге айнал?ан Бал?адиша.

Жа?а саба?:. ?н ж?йрігі Біржан сал. «Теміртас»?ні

 Актуалдау:  Хал?ымызды? ма?танышы ?нші- композиторлары.          

                                       Саба?ты?  барысы:

Біржан сал  1934 жылы   А?мола облысыны? Е?бекшілдер ауданында  д?ниеге келіп, 1897 жылы   алпыс ?ш жасында ту?ан жерінде ?айтыс бол?ан. Бозбала кезінен ?нші-а?ындарды??асына еріп, той-думанны? с?ніне айналады. Ш?же, Сал?ара, Толыбай, Орынбай, Н?ркей, Сегізсері, Арыстан т?різді ?нер иелері – Біржан салды? ?стаздары.1865 жылы Абаймен   кездесуі Біржан салды? композиторлы?, ?ншілік, а?ынды? ?неріні? дами т?суіне ?лкен ?сер етеді. Біржан сал ?аза?ты? д?ст?рлі ?ншілік ?нерін, халы? музыкасын жа?а белеске к?теріп, ?з ?н-?ле?дерімен толы?тыр?ан ірі т?л?а. Жаяу М?са, Басы?араны? ?анапиясы, ??лтума, А?ан сері, Балуан Шола?, ?азиз, Естай, ?кілі Ыбырай, Жарыл?апберді, т.б. ар?аны? ата?ты а?ын-?ншілері – Біржан салды? мектебінен ?неге алып, оны? композиторлы? ?нерін жал?астырып, ілгерілеуіне мол ?лес ?ос?ан ?нерпаздар.Бізді? заман?а Біржан салды? алпыс?а жуы? ?ндері жеткен. Оны? ?ндері н?зік сезімді, с?лулы?ты жырла?ан сыршылды?ымен ?оса («?ашы?ым», «?алам?ас», «Л?йлім шыра?», «Айтбай», «А?тентек», т.б.), ?леуметтік м?н-мазм?нымен де («Жанбота», «Адас?а?», «К?лбай – Жанбай», «Шідер», т.б.) ??нды. Сара  а?ынмен айтысы оны дарынды, суырыпсалма а?ын ретінде д?йім елге танытты. Біржан салды? а?ынды? ?неріні? ?ріс ашып, ?рби т?суіне Сара, ?сет, Доскей, т.б. ?атарлы т?тас бір сала буын игі ?серін тигізген.?міріні? со??ы кезінде ру арасында?ы талас-тартыстар, а?айын ішіні? кикілжі?і Біржан салды? жеке басына да ?атты ?сер еткен. ?иянатшылар тіпті оны «жынданды» деген ла?ап таратып, ?ол-ая?ын байлап тастау?а дейін барады. Аталмыш о?и?а Біржан салды? «Теміртас» ?нінде ?лкен ?асіретпен айтылады. Оны? «Айтбай», «Адас?а?», «Жамбас сипар», «Жонып алды», «Алтын балда?», «К?кек», «Жанбота», «Теміртас» сия?ты ?ндері д?ст?рлі ?аза? ?ндеріні? классикалы? ?лгілері ретінде ?аза? м?дениетіні? алтын ?орынан орын алды. Олар ?аббас Айтбаев, ?али Байжанов, ?міре ?ашаубаев, Ж?сіпбек Елебеков, Манарбек Ержанов, ?осымжан Баба?ов, ?уан Лекеров, М?жит Шал?аров, Темірбек Ар?ынбаев, ?айрат Байбосынов, т.б. ?ншілерді? орындауында ел арасына ке? тарап, халы? игілігіне айналды. Біржан салды? музыкалы? м?расы бірнеше рет жина? болып басылып шы?ты.М??ан Т?лебаев«Біржан – Сара» операсын жазды.?кіне, ашына айт?ан. Біржан сал ?з ауылында т?ра?тамай, ел кезіп кетеді. "?ш ж?зді сайран ?ыл?ан Біржан едім" деп ?ле?інде ?зі айт?андай, ?аза? жеріні? барлы? т?кпірін аралайды. Ел к?реді, жер к?реді, талай той-думандарды? с?ні, к?ркі болады. Ж?рген жерлеріні? б?рінде б?гінге дейін ел аузында ж?рген, хал?ымызды? ?шпес м?дени ?азынасына айнал?ан ?ндер шы?арады. Б?гінгі ?ншілеріміз айтып ж?рген "Л?йлім шыра?", "Теміртас", "Жайма шуа?", "Айтпай", "Бурылтай", "Айбозым", "Асыл-А?ы?", "Керкекіл", "А? серкеш", "М?ті-Д?улен", "Алтын балда?", "Тел?о?ыр", "А??ош?ар", "К?кек" т. б. ?ндері - м??гі ?лмейтін туындылар. Б?ларды? б?рі б?рын жеке дауыста орындалса, ?лы композиторымыз М??ан Т?лебаев біразын "Біржан - Сара" операсында пайдалан?ан. Ар?аны? а?иы?ы Біржанны? Жетісу б?лб?лы атан?ан а?ын Сарамен айтысы да - ?лмес ?азынамыз.

 Музыка ты?дау.Теміртас
 
Теміртас, Асыл, А?ы? ?алды? зарлап,
 Адамзат ?алма? па екен солай сарнап.
К?з к?рген ??рбылар?а д?гай с?лем,
Батасын о?и берсін ма?ан арнап.
А? ?йді? ай к?рінер ма?дайынан,
Шешенні? с?з шы?ады та?дайынан.
Теміртас, Асыл, А?ы?, ?ар?аларым,
Иіскетіп кетсе?дерші ма?дайы?нан.
Теміртас, Асыл, А?ы?, ?ара?тарым,
?кідей мен сендерді бала?тадым.
Бірге ?скен ??рбы-??рдас, замандастар,
Есіктен келе ме деп ала?тадым.
Сал?аным а?аш ?йге ызботты пеш,
Жарат?ан, мен бенде?ні? к?н?сін кеш.
Денеме кендір ар?ан жаман батты,
?айдасы?, Асыл, А?ы? ?олымды шеш.
Теміртас, Асыл, А?ы? балдан т?тті,
?инау?а салады екен адамзатты.
?кідей желпіндерген, ?ара?тарым,
Шешсе?ші, білегіме ар?ан батты.

 

?орытындылау: 

Біржанны? ?стаздары?

?йге тапсырма: Біржан салды? ?мірі мен ?ле?дері

                             «Теміртас» ?ні.

Просмотр содержимого документа
«?н ж?йрігі Біржан сал. «Теміртаc»?ні »

Сабақтың тақырыбы: Ән жүйрігі Біржан сал. «Теміртаc»әні

Сабақтың мақсаты: Дәстүрлі әншілік өнерді дәріптеу.

Білімділік мәні :Әнші - композитордың шығармашылығына тоқталу , таныстыру.

Дамытушылығы: Ақыл -ой өрістерін дамыту, жан- жақтылыққа үйрету. .

Тәрбиелік мәні :Халық композиторларының музыкалық шығармалары арқылы халықтың салт- дәстүрін, тәрбиесін балаға бере білу.

Сабақтың түрі: дәстүрлі

Сабақтың типі:Жаңа сабақты меңгерту

Сабақтың әдісі: Жаңа сабақ түсіндіру , әңгімелеу, музыка тыңдау,шығармашылыққа баулу .

Пәнаралық байланысы: Музыка әдебиеті , тарих.

Сабақ жоспары:

Ұйымдастыру.

Үй тапсырмасын сұрау: Аты әнге айналған Балқадиша.

Жаңа сабақ:. Ән жүйрігі Біржан сал. «Теміртас»әні

Актуалдау: Халқымыздың мақтанышы әнші- композиторлары.

Сабақтың барысы:

Біржан сал 1934 жылы Ақмола облысының Еңбекшілдер ауданында дүниеге келіп, 1897 жылы алпыс үш жасында туған жерінде қайтыс болған. Бозбала кезінен әнші-ақындардыңқасына еріп, той-думанның сәніне айналады. Шөже, Салғара, Толыбай, Орынбай, Нүркей, Сегізсері, Арыстан тәрізді өнер иелері – Біржан салдың ұстаздары.1865 жылы Абаймен кездесуі Біржан салдың композиторлық, әншілік, ақындық өнерінің дами түсуіне үлкен әсер етеді. Біржан сал қазақтың дәстүрлі әншілік өнерін, халық музыкасын жаңа белеске көтеріп, өз ән-өлеңдерімен толықтырған ірі тұлға. Жаяу Мұса, Басықараның Қанапиясы, Құлтума, Ақан сері, Балуан Шолақ, Ғазиз, Естай, Үкілі Ыбырай, Жарылғапберді, т.б. арқаның атақты ақын-әншілері – Біржан салдың мектебінен өнеге алып, оның композиторлық өнерін жалғастырып, ілгерілеуіне мол үлес қосқан өнерпаздар.Біздің заманға Біржан салдың алпысқа жуық әндері жеткен. Оның әндері нәзік сезімді, сұлулықты жырлаған сыршылдығымен қоса («Ғашығым», «Қаламқас», «Ләйлім шырақ», «Айтбай», «Ақтентек», т.б.), әлеуметтік мән-мазмұнымен де («Жанбота», «Адасқақ», «Көлбай – Жанбай», «Шідер», т.б.) құнды. Сара ақынмен айтысы оны дарынды, суырыпсалма ақын ретінде дүйім елге танытты. Біржан салдың ақындық өнерінің өріс ашып, өрби түсуіне Сара, Әсет, Доскей, т.б. қатарлы тұтас бір сала буын игі әсерін тигізген.Өмірінің соңғы кезінде ру арасындағы талас-тартыстар, ағайын ішінің кикілжіңі Біржан салдың жеке басына да қатты әсер еткен. Қиянатшылар тіпті оны «жынданды» деген лақап таратып, қол-аяғын байлап тастауға дейін барады. Аталмыш оқиға Біржан салдың «Теміртас» әнінде үлкен қасіретпен айтылады. Оның «Айтбай», «Адасқақ», «Жамбас сипар», «Жонып алды», «Алтын балдақ», «Көкек», «Жанбота», «Теміртас» сияқты әндері дәстүрлі қазақ әндерінің классикалық үлгілері ретінде қазақ мәдениетінің алтын қорынан орын алды. Олар Ғаббас Айтбаев, Қали Байжанов, Әміре Қашаубаев, Жүсіпбек Елебеков, Манарбек Ержанов, Қосымжан Бабақов, Қуан Лекеров, Мәжит Шалқаров, Темірбек Арғынбаев, Қайрат Байбосынов, т.б. әншілердің орындауында ел арасына кең тарап, халық игілігіне айналды. Біржан салдың музыкалық мұрасы бірнеше рет жинақ болып басылып шықты.Мұқан Төлебаев«Біржан – Сара» операсын жазды.өкіне, ашына айтқан. Біржан сал өз ауылында тұрақтамай, ел кезіп кетеді. "Үш жүзді сайран қылған Біржан едім" деп өлеңінде өзі айтқандай, қазақ жерінің барлық түкпірін аралайды. Ел көреді, жер көреді, талай той-думандардың сәні, көркі болады. Жүрген жерлерінің бәрінде бүгінге дейін ел аузында жүрген, халқымыздың өшпес мәдени қазынасына айналған әндер шығарады. Бүгінгі әншілеріміз айтып жүрген "Ләйлім шырақ", "Теміртас", "Жайма шуақ", "Айтпай", "Бурылтай", "Айбозым", "Асыл-Ақық", "Керкекіл", "Ақ серкеш", "Мәті-Дәулен", "Алтын балдақ", "Телқоңыр", "Аққошқар", "Көкек" т. б. әндері - мәңгі өлмейтін туындылар. Бұлардың бәрі бұрын жеке дауыста орындалса, ұлы композиторымыз Мұқан Төлебаев біразын "Біржан - Сара" операсында пайдаланған. Арқаның ақиығы Біржанның Жетісу бұлбұлы атанған ақын Сарамен айтысы да - өлмес қазынамыз.

Музыка тыңдау.Теміртас
 
Теміртас, Асыл, Ақық қалдың зарлап,
 Адамзат қалмақ па екен солай сарнап.
Көз көрген құрбыларға дұгай сәлем,
Батасын оқи берсін маған арнап.
Ақ үйдің ай көрінер маңдайынан,
Шешеннің сөз шығады таңдайынан.
Теміртас, Асыл, Ақық, қарғаларым,
Иіскетіп кетсеңдерші маңдайыңнан.
Теміртас, Асыл, Ақық, қарақтарым,
Үкідей мен сендерді балақтадым.
Бірге өскен құрбы-құрдас, замандастар,
Есіктен келе ме деп алақтадым.
Салғаным ағаш үйге ызботты пеш,
Жаратқан, мен бендеңнің күнәсін кеш.
Денеме кендір арқан жаман батты,
Қайдасың, Асыл, Ақық қолымды шеш.
Теміртас, Асыл, Ақық балдан тәтті,
Қинауға салады екен адамзатты.
Үкідей желпіндерген, қарақтарым,
Шешсеңші, білегіме арқан батты.


Қорытындылау:

Біржанның ұстаздары?



Үйге тапсырма: Біржан салдың өмірі мен өлеңдері

«Теміртас» әні.




Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Музыка

Категория: Уроки

Целевая аудитория: Прочее

Скачать
?н ж?йрігі Біржан сал. «Теміртаc»?ні

Автор: Жылтырова Мейрамг?л Сарсен?ызы

Дата: 18.02.2015

Номер свидетельства: 175487

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства