Мэйдан.

Геометрия Тема: Д?ртпочмаклар.М?йдан. Максат: “Д?ртпочмаклар”,“Д?ртпочмаклар м?йданы” темаларын кабатлау, м?йданнарны ис?пл?? формулаларын ныгыту к?некм?л?ре булдыру; фигураларны? м?йданнарын ис?пл?? формулаларын к?нд?лек тормышта куллануны ачыклау; алда торган чыгарылыш имтиханнарында (ОГЭ,ЕГЭ) очрый торган м?сь?л?л?рне чиш?; укучыларда бер-берсе бел?н аралашу, т?ркемн?рд? эшли бел?, м?сь?л?л?р чиш? барышында ?зл?рен? ышанычлары булу, игътибарлылык , т?г?ллек, вакытны д?рес б?л? кебек сыйфатлар т?рбиял??; укучыларга тормышта м?йдан ис?пл??не? кир?клеген а?лату. ?и?азлау : стенд, компьютер, тест-карточкалар Б?генге д?рест? без сезне? бел?н “Д?ртпочмаклар”,“Д?ртпочмаклар м?йданы” темаларын кабатларбыз, д?ртпочмакларны? ?злекл?рен, м?йдан ?лч?? бер?млекл?рен, фигураларны? м?йданнарын ис?пл?? формулаларын иск? т?шерербез, алда торган чыгарылыш имтиханнарында (ОГЭ,ЕГЭ) очрый торган м?сь?л?л?рне чиш?рбез. Геометрия с?зене? грекчадан т?р?ем?се “?ир ?лч??”(“гео”-?ир,? “метрео”-?лч??) диг?нне белдер?. Борынгы Мисырда т?рле гаил?л?рг? б?ленг?н ?ирл?рне? чикл?ре яз к?не Нил елгасы ??ел? н?ти??сенд? юылалар.Су ташыган саен ?ирне я?адан б?лерг? туры килг?н.?ир эшк?рт?чел?рне? фиргавен казнасына т?ли торган на- лог к?л?ме участокны? м?йданы д?рес ис?пл?н?г? б?йле булган, ? м?йданны ис?пл?п чыгару кыен;елга ярлары бормалы-бормалы булганга, участок чикл?ре д? тигезле-тигезсез чыккан. Шуннан кешел?р мондый м?йданнарны турыпочмаклык ??м ?чпочмак р?вешенд?ге участокларга б?лг?л?п ?лч?рг? ?йр?нг?нн?р. Сезне? игътибарга ?кият т?къдим ит?м, сез сорауга ?авап табарга тиеш буласыз? …Барлык д?ртпочмаклар берг? ?ыелганнар да, ?зл?рене? королен сайларга булганнар, бик озак бер фикерг? кил? алмаганнар болар. Шунда бик карт кына параллелограмм ?йт?: “?йд?гез, берг?л?п д?ртпочмаклар патшалыгына барабыз. Кем беренче булып барып ?ит?, шул безне? королебез булыр!” Барысы да ризалашалар.Ирт?н берг?л?п юлга кузгалалар, аларны? юлына елга очрый: “Кайсыларыгызны? диагональл?ре килешеп урталай б?лен?, алар гына елганы й?зеп чыга ала” ди. Шуннан со? юлларын д?вам ит?л?р болар, каршыларына биек тау очрый: “Кайсыларыгызны? диагональл?регез тигез, шуларны гына ?тк?р?м” ди тау.Кайсылары тау янында кала, калганнары алга кит?л?р.Каршыларында тар гына к?пере булган тир?н чо?гыл п?йд? була: “Диагональл?р туры почмак ясап кисешс?, уза аласыз!” ди. К?перд?н бары тик бер ген? д?ртпочмак уза алган, аны “д?ртпочмаклар короле” итеп сайлаганнар. Сораулар: Кайсысы король булган? Кайсы д?ртпочмак т?п к?нд?ш? Кайсысы яр буенда калган? I. Белемн?р актуальл?штер?. Д?ртпочмаклар турында с?йл?рг? ( билгел?м?,?злекл?р,м?йдан формуласы) 1.Квадрат м?йданы ничек табыла? ?авап. Квадратны? ягы а булса, квадрат м?йданы S = a2 . 2. Параллелограмм м?йданын табу формуласы. ?авап: S = ah (параллелограмм м?йданы аны? бер ягы бел?н шул якка ?тк?релг?н биеклеге тапкырчыгышына тигез) 3. Ромб м?йданын табу формулалары. S = ah , S =(d1d2 ):2 4. Турыпочмаклык м?йданын ис?пл?? формуласы. S = ab 5. ?чпочмак м?йданын ис?пл?? формулалары. S = 0,5 ah , S = ?p(p-a)(p-b)(p-c) , S =0,5ab (турыпочмаклы ?чпочмак ?чен) 6. Трапеция м?йданы ничек табыла ?авап. S =0,5 (a+b) h 7. Т?г?р?к м?йданын ничек табарга? S = ?R2, монда ? = 3,14 ? санын ничек ист? калдырып була?( Это я знаю и помню прекрас- но) “Четырехугольники” презентациясе бел?н берлект? алып барыла. II.Белемн?рне,к?некм?л?рне ныгыту. М?сь?л? чиш? (укучыларга ?зер сызымнар бел?н крточкалар таратыла).??р парта- парлап эшлил?р. Тормышта м?йдан ?лч??, аны ис?пл?? бел?н еш очрашырга туры кил?. ?йтик, сусаклагычларны проектлаучыларга, суны? парга ?йл?н?ен ис?пк? алу ?чен,су ?слеге м?йданын белерг? кир?к. Б?лм?- д?ге т?р?з?, ишек, ид?н буяу ?чен никад?р буяу, стеналарга яки т?- ш?мг? ябыштырырга к?пме обой кир?клеген ачыклау ?чен д? аларны? м?йданын ис?пл?? м??им. Юлга асфальт салучыларга,тотылачак асфальт к?л?мен ачыклау ?чен, юл м?йданын ис?пк? алу кир?к. Мондый эчт?лект?ге м?сь?л?л?р имтиханны? “Реаль математика” ?лешенд? очрый. Шундый м?сь?л?л?рне? берсе: Ки?леге 5м, озынлыгы 8 м булган б?лм?не? ид?нен?, ?лч?мн?ре 10см х 20см лы паркет такталарын ??ярг? кир?к. Шушы б?лм?не? ид?нен? нич? штук паркет тактасы кир?к булыр? Х?зер м?йдан ?лч?? бер?млекл?рен иск? т?шерик. ?авап: мм2,см2, дм2, м2,км2, а, га. 1 ар= 100 м2, 1 га = 10000 м2 Йомгаклау.