kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Сынып са?атыны? та?ырыбы: СПИД не ?шін ?ауіпті?

Нажмите, чтобы узнать подробности

Та?ырыбы: СПИД не ?шін ?ауіпті?

Саба?ты? ма?саты: Жас желектей жай?алып ?сіп келе жат?ан жас жеткіншектерімізді?  санасына  адам баласын аздыратын жаман ж??палы аурулардан аула? болу жа?тарын мысалдарман д?лелдеп т?сіндіру. Салауатты ?мір салтына т?рбиелеу.

К?рнекілігі: суреттер.

?дісі: С?ра?- жауап, баяндау, ой б?лісу.

Барысы:  Ж?ре пайда бол?ан иммунды? дефицитiнi? синдромы (ЖИТС, а?ылш. AIDS) - аса ?атерлі вирусты? дерт[1]. ?оздырушы - адамны? иммунды? дефицит вирусы HIV (ИДВ)[2][3]. Вирус иммунды? ж?йесіні? жасушаларыны? ж?мысын б?зып, жойып, н?тижесінде Ж?ре пайда бол?ан иммунды? дефицитiнi? синдромы (ЖИТС) пайда болып, адам организміні? ?ор?аныс механизмдеріні? ж?мысы б?зылып, инфекция мен ?атерлі ісіктерлерден к?дімгі иммунды статус ?алыпта бол?ан жа?дайда дамымайтын оппортунисттік аурулар пайда болады.

ЖИТС-ті? ж??у к?здері ж?не ж??у жолдары

ДД? м?ліметі бойынша АИВ ж??тыр?андарды? саны 2000 жылдан кейін 40—50 миллион?а жетуі ы?тимал. ЖИТС-пен е? к?п нау?астанушылар А?Ш-та, Батыс Еуропа елдерінде (?сіресе Франция, Германия, ?лыбритания, Италия), Орталы? Африкада, Гаитиде тіркелген. Вирус ТМД мемлекеттерінде, Жапония, Шы?ыс Араб елдерінде кездесе бастады. ?детте ЖИТС-пен ?ала т?р?ындары жиірек ауырады. О?ан ж?нсіз жынысты? ?атынас, шектен тыс сексуальды? еркіндік, жез?кшелік, гомосексуализм т. б. жайлар себеп болады. К?пшілік жа?дайда ЖИТС-тен сексуалъды? белсенділігі басылма?ан жаста?ы ерлер мен ?йелдер зардап шегеді. Бала туу м?мкіндігі бар ?йелдерді? арасында ЖИТС тарала бастауына байланысты балаларды? да осы ауру?а шалды?уы жиілей т?сті. Осыдан 3—4 жыл б?рын АИВ ж??тыр?андарды? 70—75%-ы еркектер болса, б?гінде есірткі ?олдану-ыларды? саны к?рт к?бейіп, олар к?пшілік жа?дайда орта? шприц инелерін пайдаланатын бол?анды?тан, 6?л нау?ас?а шалды??ан ерлер мен ?йелдерді? саны те?есті (50%-дан). М?ндай жа?дай балалар?а ЖИТС ж??тыру ?аупін к?шейтіп отыр. ?азіргі та?да к?птеген ж??палы аурулар беле? алып, хал?ымызды? денсаулы?ына зиянын тигізіп келеді. М?селен, жас айырмашылы?ын тал?амай, елімізге ?ауіпті дерт болып жабыс?ан – СПИД ауруы.

?ауіпті ЖИТС (ж??тырыл?ан иммун тапшылы?ыны? синдромы – СПИД) дерті ?айдан бастау ал?анына то?талса?, оны? ж??тырыл?ан белгісі ал?аш рет 1981 жылы А?Ш-та тіркелген. Ал ЖИТС-ке шалды?уды? со??ы сатысы ВИЧ инфекциясын 1983 жылы француз ?алымы Л.Монтанье ашты. ВИЧ инфекциясы к?п жылдар бойы адам а?засында ?мір с?ріп, оны? ал?аш?ы белгілері пайда бол?анша бас?а адамдар?а ж??уы м?мкін. Б?л ауруды? емі ?лі табыл?ан жо?. Алайда ВИЧ инфекциясы тіркелген жандарды? бойында?ы ауруды біраз уа?ыт?а созу ?шін д?рі-д?рмектер бол?анымен, оны? ??ны ?ымбат. ЖИТС вирусы сау адам?а мынандай ?ш негізгі жолдармен ж??ады: 1) Жынысты? ?атынас ар?ылы; 2) Адамны? ауруы ?аны ар?ылы (?ан ??ю, ауру адам?а пайдалан?ан шприцтер, т.б.) 3) ЖИТС ауруы ж???ан анадан баласына ауысу ар?ылы. Б?гінгі та?да 16 миллионнан астам адам ?асыр дерті кесірінен к?з ж?мса, эпидемия беле? ал?алы бері 60 миллиондай адам осы вирусты ж??тыр?ан екен. Б??-ны? берген дерегіне с?йенсек, ЖИТС ?лемдік аума?та адам ?ліміні? себепкері ретінде т?ртінші орын алды, ал оны? ж??палы дерт екенін ескерсек, ерте?гі к?ні б?кіл адамзат?а ?ауіп болып т?нері аны?. Егер де 2001 жыл?а дейін д?ниеж?зінде к?ніне 8500 адам ВИЧ инфекциясын ж??тыр?ан болса, б?гінгі та?да б?л к?рсеткіш 1600 адам деп беріліп ж?р. ?аза?станда осы дертке шалды??андарды? саны 2007 жылы наурызда 7709 адам?а жеткен. Б?л — ресми м?лімет. Ал шын м?нінде, б?дан ?лде?айда к?п. Д?рігерлерді? жауапсызды?ынан о?т?стік ??ірдегі бей-к?н? с?билерді? ВИЧ инфекциясын ж??тыруы, саныны? к?н сайын артуы б?рімізді ойландырады. ?асыр дертіні? жас тал?амайтыны, е? со?ында ажал ??рсауына алатыны б?рімізге саба? болса екен. Б??-ны? есебі бойынша 15-24 аралы?ында?ы жастарды? 12 миллиондайы жынысты? ?арым-?атынас ар?ылы ВИЧ инфекциясына шалды??андар. Егер алды??ы буын осы жабы? та?ырып аясында жастармен ??гіме ?рбітсе, ?атерлі дертті? алдын алар еді. Экономикасы дамы?ан Канада, Франция, Швеция сия?ты елдерде осындай та?ырыпта ке?інен ашы? айтыл?анды?тан жас?спірімдер арасында?ы ж?ктілік ж?не жынысты? ?атынастар ар?ылы берілетін т?рлі ж??палы ауруларды? к?рсеткіші азай?ан. Біра? бірден-бір осы дертке шалды??ан жастар?а к?мек беретін де, арсызды?ты тыятын да имандылы? екенін ??ынуымыз керек. ?йткені, ислам дінінде некесі ?иылмай жастарды? жа?ындасуына тыйым салынады. ?рбір ?л-?ыздарымыз ислам дініні? осындай тазалы?ын бойына сі?іріп, адал жолмен ж?рсе, денсаулы?ымыз жа?сы, отбасымыз берік болар еді.

ЖИТС ж??удан ?алай са?танады? ?рт?рлі инфекциялардан са?тануды? е? тиімді т?сілі — вакцина егу. Алайда вакцина дайындау ба?ытында ты??ылы?ты зерттеулер ж?ргізіліп жатса да, ондай профилактикалы? препарат алу ?зірше ?олдан келмей отыр. ЖИТС-пен нау?астанудан са?тануды? ма?ызды шаралары мыналар:

— ?леуметтік, халы?аралы?, мемлекеттік шаралар;

— жеке басты ?ор?ау?а ба?ыттал?ан шаралар.

Профилактиканы? басты міндеті — ЖИТС тасымалдаушыларды аны?тап, ж??у арнасын сенімді т?рде жауып тастау. Осы ма?сатта к?птеген елдерде мынадай шаралар ж?ргізіліп жатыр: халы?ты? (т?р?ындарды?) кейбір топтарын с?зсіз ж?не жоспарлы т?рде лабораториялы? тексеруден ?ткізу; донорлык, ?анды, сперманы, органдарды тексеру; гемофилиямен ауыратындарды, наша?орларды, гомосексуалистерді, жез?кшелерді тексеру; ауыр?андарды арнайы аурухана?а жат?ызу ж?не емдеу; сенім телефондарын ?йымдастыру; ЖИТС-пен ауыр?андар?а консультация ж?не к?мек беретін комиссия ж?мысын ?йымдастыру; диагностикалы? орталы?тар, кабинеттер ашу т. б. Т?р?ындар арасында ЖИТС ж?нінде санитариялы?-а?арту ж?мыстарын ж?ргізуді? ерекше ма?ызы бар. ?ркім ауруды? ?алай тарайтынын, одан ?алай са?тану ?ажет екенін жетік білуі тиіс. Англияда осы ба?ытта ж?ргізілетін ж?мыстар?а мемлекет жылына 20 млн фунт стерлинг ?аржы ж?мсайды. Жалпы халы?ты, ?сіресе балалар мен жастарды ?негелілікке, д?рыс жынысты? ?атынас жасау?а т?рбиелеу м?селесін жол?а ?оймайынша, ЖИТС-пен к?ресу м?мкін емес. Жеке бас профилактикасы ?арапайым ?рі денсаулы? ?шін ?тымды.

?орытынды:
М??алім: “Ауруын жасыр?ан ?леді” демекші аура ?алса?дар, дереу д?рігерге ?аралу керек. Себебі ?зге адамдар?а зардап тигізбеуді ойлан. 

Просмотр содержимого документа
«Сынып са?атыны? та?ырыбы: СПИД не ?шін ?ауіпті?»

Тақырыбы: СПИД не үшін қауіпті?

Сабақтың мақсаты: Жас желектей жайқалып өсіп келе жатқан жас жеткіншектеріміздің  санасына  адам баласын аздыратын жаман жұқпалы аурулардан аулақ болу жақтарын мысалдарман дәлелдеп түсіндіру. Салауатты өмір салтына тәрбиелеу.

Көрнекілігі: суреттер.

Әдісі: Сұрақ- жауап, баяндау, ой бөлісу.

Барысы: Жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС, ағылш. AIDS) - аса қатерлі вирустық дерт[1]. Қоздырушы - адамның иммундық дефицит вирусы HIV (ИДВ)[2][3]. Вирус иммундық жүйесінің жасушаларының жұмысын бұзып, жойып, нәтижесінде Жүре пайда болған иммундық дефицитiнiң синдромы (ЖИТС) пайда болып, адам организмінің қорғаныс механизмдерінің жұмысы бұзылып, инфекция мен қатерлі ісіктерлерден кәдімгі иммунды статус қалыпта болған жағдайда дамымайтын оппортунисттік аурулар пайда болады.

ЖИТС-тің жұғу көздері және жұғу жолдары

ДДҰ мәліметі бойынша АИВ жұқтырғандардың саны 2000 жылдан кейін 40—50 миллионға жетуі ықтимал. ЖИТС-пен ең көп науқастанушылар АҚШ-та, Батыс Еуропа елдерінде (әсіресе Франция, Германия, Ұлыбритания, Италия), Орталық Африкада, Гаитиде тіркелген. Вирус ТМД мемлекеттерінде, Жапония, Шығыс Араб елдерінде кездесе бастады. Әдетте ЖИТС-пен қала тұрғындары жиірек ауырады. Оған жөнсіз жыныстық қатынас, шектен тыс сексуальдық еркіндік, жезөкшелік, гомосексуализм т. б. жайлар себеп болады. Көпшілік жағдайда ЖИТС-тен сексуалъдық белсенділігі басылмаған жастағы ерлер мен әйелдер зардап шегеді. Бала туу мүмкіндігі бар әйелдердің арасында ЖИТС тарала бастауына байланысты балалардың да осы ауруға шалдығуы жиілей түсті. Осыдан 3—4 жыл бұрын АИВ жұқтырғандардың 70—75%-ы еркектер болса, бүгінде есірткі қолдану-ылардың саны күрт көбейіп, олар көпшілік жағдайда ортақ шприц инелерін пайдаланатын болғандықтан, 6ұл науқасқа шалдыққан ерлер мен әйелдердің саны теңесті (50%-дан). Мұндай жағдай балаларға ЖИТС жұқтыру қаупін күшейтіп отыр. Қазіргі таңда көптеген жұқпалы аурулар белең алып, халқымыздың денсаулығына зиянын тигізіп келеді. Мəселен, жас айырмашылығын талғамай, елімізге қауіпті дерт болып жабысқан – СПИД ауруы.

Қауіпті ЖИТС (жұқтырылған иммун тапшылығының синдромы – СПИД) дерті қайдан бастау алғанына тоқталсақ, оның жұқтырылған белгісі алғаш рет 1981 жылы АҚШ-та тіркелген. Ал ЖИТС-ке шалдығудың соңғы сатысы ВИЧ инфекциясын 1983 жылы француз ғалымы Л.Монтанье ашты. ВИЧ инфекциясы көп жылдар бойы адам ағзасында өмір сүріп, оның алғашқы белгілері пайда болғанша басқа адамдарға жұғуы мүмкін. Бұл аурудың емі әлі табылған жоқ. Алайда ВИЧ инфекциясы тіркелген жандардың бойындағы ауруды біраз уақытқа созу үшін дәрі-дәрмектер болғанымен, оның құны қымбат. ЖИТС вирусы сау адамға мынандай үш негізгі жолдармен жұғады: 1) Жыныстық қатынас арқылы; 2) Адамның ауруы қаны арқылы (қан құю, ауру адамға пайдаланған шприцтер, т.б.) 3) ЖИТС ауруы жұққан анадан баласына ауысу арқылы. Бүгінгі таңда 16 миллионнан астам адам ғасыр дерті кесірінен көз жұмса, эпидемия белең алғалы бері 60 миллиондай адам осы вирусты жұқтырған екен. БҰҰ-ның берген дерегіне сүйенсек, ЖИТС әлемдік аумақта адам өлімінің себепкері ретінде төртінші орын алды, ал оның жұқпалы дерт екенін ескерсек, ертеңгі күні бүкіл адамзатқа қауіп болып төнері анық. Егер де 2001 жылға дейін дүниежүзінде күніне 8500 адам ВИЧ инфекциясын жұқтырған болса, бүгінгі таңда бұл көрсеткіш 1600 адам деп беріліп жүр. Қазақстанда осы дертке шалдыққандардың саны 2007 жылы наурызда 7709 адамға жеткен. Бұл — ресми мәлімет. Ал шын мәнінде, бұдан әлдеқайда көп. Дәрігерлердің жауапсыздығынан оңтүстік өңірдегі бей-күнә сәбилердің ВИЧ инфекциясын жұқтыруы, санының күн сайын артуы бәрімізді ойландырады. Ғасыр дертінің жас талғамайтыны, ең соңында ажал құрсауына алатыны бәрімізге сабақ болса екен. БҰҰ-ның есебі бойынша 15-24 аралығындағы жастардың 12 миллиондайы жыныстық қарым-қатынас арқылы ВИЧ инфекциясына шалдыққандар. Егер алдыңғы буын осы жабық тақырып аясында жастармен әңгіме өрбітсе, қатерлі дерттің алдын алар еді. Экономикасы дамыған Канада, Франция, Швеция сияқты елдерде осындай тақырыпта кеңінен ашық айтылғандықтан жасөспірімдер арасындағы жүктілік және жыныстық қатынастар арқылы берілетін түрлі жұқпалы аурулардың көрсеткіші азайған. Бірақ бірден-бір осы дертке шалдыққан жастарға көмек беретін де, арсыздықты тыятын да имандылық екенін ұғынуымыз керек. Өйткені, ислам дінінде некесі қиылмай жастардың жақындасуына тыйым салынады. Әрбір ұл-қыздарымыз ислам дінінің осындай тазалығын бойына сіңіріп, адал жолмен жүрсе, денсаулығымыз жақсы, отбасымыз берік болар еді.

Инфекция көзі

Вирус жұққан адам — вирус тасымалдаушылар, ЖИТС-пен ауырған адамдар инфекция жұқтыру көзі болып табылады. Ешқандай ауру белгілері байқалмайтындықтан әсіресе вирус тасымалдаушылар өте қауіпті. Вирус көп мөлшерде қанда, спермада, қынап кілегейінде, емшек сүтінде болады. Көз жасында, жұлын сұйығында, сілекейде өте аз мөлшерде болуы мүмкін. Жұғу жолдары. Медицинада дәлелденуі бойынша, ЖИТС-тің қазіргі кезде негізгі жұғу жолдары мынадай:

— жыныстық қатынас;

— вирустың бірден қанға түсуі (әртүрлі инъекциялар жасаған кезде т. б. жағдайларда);

— анасынан нәрестеге жұғу арқылы.

Жыныстық жол негізгі жұғу жолы болып табылады. ЖИТС адамдарға 80% жағдайында осы жолмен, яғни гетеросексуальдық(еркек-әйел) және гомосексуальдық (еркек-еркек) жыныстық қатынас кезінде жұғады. Ең қауіптісі — гомосексуальдық анальдық қатынас, өйткені партнерлердің жыныс мүшелерінің терісі, шырышты қабатының жарақаттануы жиі болады. АҚШ-та ЖИТС-пен науқастанғандардың 70%-ына ауру осындай жолмен жұққан. Жұқтыру каупі активті және пассивті гомосексуалистерде бірдей дәрежеде болады. Қатерлі топқа жезөкшелер де жатады. Партнерлердің жиі ауысуы да ЖИТС жұқтыру мүмкіндігін күшейтеді. ЖИТС-пен науқастанушылық бел алған елдерден келген азаматтармен жыныстық катынаста болу әсіресе қауіпті. Жыныстық инфекциясы бар немесе бұрын ауырғандармен кездесу, етеккір кезінде жыныстық катынаста болу, садистік әдеті бар партнермен жақындасу ЖИТС жұқтыру каупін күшейте түседі.

ЖИТС-тің вирустың қанға бірден түсуі арқылы жұғуы қазіргі кезде ерекше аландаушылық туғызып отыр. Себебі тамырға наркотиктер енгізгенде ортақ инелі шприцті пайдаланатын нашақорлардың саны көбейіп келеді. Әрине, қолданатын инелерін олар тиісті өндеуден өткізбейді. Егерде ЖИТС-пен науқастанған немесе вирус тасымалдаушы нашақорлар қауымына қосылса, вирус оның инедегі қанының қалдығымен сау адамның ағзасына түседі. Вирус аурулардың 20%-ына осындай жолмен жұғады.

Вирус адамға қан немесе қан құрамынан тұратын препараттар құйғанда да жұғуы мүмкін. Кейбір аурумен науқастанғанда, операция жасағанда, әйел босанғанда донор қанын құюға тура келеді. Егер донор ЖИТС-ке тексерілмеген болса, вирус жұқтыру қаупі өте жоғары. ЖИТС жұғу мүмкіндігі бар қатерлі топқа гемофилиямен ауырғандар да жатады. Өйткені қан ұюы өте нашар болғандықтан, қан кетуін тоқтату үшін оларға жиі-жиі қан құйып отырады. АҚШ-та, Еуропада гемофилиямен ауырғандардың 40—63%-на АИВ қан құю арқылы жұққаны анықталған. Бірақ 1985 жылдан бері жоғары дамыған елдерде, 1987 жылдан бастап ТМД елдерінде донор қанына қатаң бақылау жүргізіле бастады. Мұндай тәртіп ЖИТС, В гепатит және басқа жұқпалы аурулардынң таралуына жол бермейді. Соған қарамастан Қазақстанда АИВ-тың 20%-ы емдеу-профилактикалық мекемелерде жұқтырылғаны тіркелген (ДДҰ мәліметі бойынша мұндай көрсеткіш 0,5%-ға тең). Экономикасы нашар дамыған елдерде ЖИТС-тің қан арқылы жұғу қаупі әлі де сақталып отыр.

ЖИТС вирусының үшінші жұғу жолы — анасынан нәрестеге жұғуы. Ауырған немесе АИВ жүққан әйел-дерден туған балалардың 4/5-не вирус осындай жолмен жұққаны белгілі болды. Егер де анасы нашақор немесе жезөкше болса нәрестеге вирус жұғу қаупі бірнеше есе артады. Вирус нәрестеге қалыпты босану кезінде, баланы операция жасап алғанда және жүктілік кезінде жұғуы мүмкін. ЖИТС-тің нәрестеге науқас анасының емшек сүті арқылы жұғу оқиғалары да белгілі. ЖИТС-ке байланысты мәселелер баспасөз беттерінде тұрақты түрде көтеріліп отырғанына қарамастан, бұл проблемаға зор көңіл бөлу қажет. АИВ инфекциясыменкүресуде ДДҰ «Әдепсіздік нәтижесіңде өзінді өлімге апарма!» деген ұранға сүйенеді. Егерде сілекейден, көз жасы сұйығынан вирус табылса, оның жұғу мүмкіндігі қандай деген сауалға келсек, мұндай жолмен жұғу бүгінгі күнге дейін еш жерде кездескен емес. Вирус қанмен жұғатын болғандықтан емделу қауіпті емес пе? Бұл сұраққа да теріс жауап беруге болады. Өйткені осы уақытқа дейін мұндай жолмен ЖИТС жұғу оқиғасы болған емес. АИВ-тің шаңмен, ауалы-тамшылы, фекальды-оральды (ауыз қуысы арқылы) жолмен жұқпайтыны толық анықталған. Яғни адамдар сүйіскенде, сөйлескенде, түшкіргенде, жөтелгенде, қол алысқанда, ортақ дәретхананы, ваннаны, душты, бассейнді пайда-анғанда, сондай-ақ тағамдар мен ыдыстар арқылы ЖИТС вирусы жұкпайды. Сырт киімдерді алмастырып кигенде, тіпті бір төсекте жатып ұйықтаған кезде де ЖИТС вирусының жұғу қаупі жоқ. Қан сорғыш және басқа жәндіктер (маса, бит, кене, бүрге, шыбын, тарақан, қандала т. б.) арқылы жұғу жолдары да анықталмаған. Мысық, кой, жылқы, маймылдарда қоздырғышы АИВ-ке үқсас иммундық тапшылық болатынына карамастан, үй және жабайы жануарлардан ЖИТС жұғу жайлары кездеспеген.

ЖИТС жұғудан қалай сақтанады? Әртүрлі инфекциялардан сақтанудың ең тиімді тәсілі — вакцина егу. Алайда вакцина дайындау бағытында тыңғылықты зерттеулер жүргізіліп жатса да, ондай профилактикалық препарат алу әзірше қолдан келмей отыр. ЖИТС-пен науқастанудан сақтанудың маңызды шаралары мыналар:

— әлеуметтік, халықаралық, мемлекеттік шаралар;

— жеке басты қорғауға бағытталған шаралар.

Профилактиканың басты міндеті — ЖИТС тасымалдаушыларды анықтап, жұғу арнасын сенімді түрде жауып тастау. Осы мақсатта көптеген елдерде мынадай шаралар жүргізіліп жатыр: халықтың (тұрғындардың) кейбір топтарын сөзсіз және жоспарлы түрде лабораториялық тексеруден өткізу; донорлык, қанды, сперманы, органдарды тексеру; гемофилиямен ауыратындарды, нашақорларды, гомосексуалистерді, жезөкшелерді тексеру; ауырғандарды арнайы ауруханаға жатқызу және емдеу; сенім телефондарын ұйымдастыру; ЖИТС-пен ауырғандарға консультация және көмек беретін комиссия жұмысын ұйымдастыру; диагностикалық орталықтар, кабинеттер ашу т. б. Тұрғындар арасында ЖИТС жөнінде санитариялық-ағарту жұмыстарын жүргізудің ерекше маңызы бар. Әркім аурудың қалай тарайтынын, одан қалай сақтану қажет екенін жетік білуі тиіс. Англияда осы бағытта жүргізілетін жұмыстарға мемлекет жылына 20 млн фунт стерлинг қаржы жұмсайды. Жалпы халықты, әсіресе балалар мен жастарды өнегелілікке, дұрыс жыныстық қатынас жасауға тәрбиелеу мәселесін жолға қоймайынша, ЖИТС-пен күресу мүмкін емес. Жеке бас профилактикасы қарапайым әрі денсаулық үшін ұтымды. Оларға мыналар жатады:

— салауатты, әдепті өмір сүру;

— кездейсоқ жыныстық қатынастан және гомосексуалист, жезөкшелермен жақындасудан сақ болу (жыныстық партнер көп болған сайын ЖИТС жұқтыру қаупі арта түседі. Г. В. Сколубовичтін. (1989) айтуы бойынша, «Жыныстық тәртіпсіздік, нашақорлық және жезөклелік — ЖИТС вирусын жұқтыру кепілі»);

— стерильденбеген немесе кездейсоқ біреудің шприцін, қайшысын, сақал алғышын және басқа да құрал-жабдықтарын пайдаланбау;

— әсіресе терісі, шырышты қабаттары зақымданған жағдайда бөтен біреудің қанымен, бөлінділерімен жанасудан абай болу;

— презервативті дұрыс пайдалану (ол ЖИТС-тен қорғайды);

— қан құйғанда немесе донор қанынан дайындалған препараттар қабылданғанда олардың АИВ-ке тексерілгеніне көз жеткізу (ол үшін қолданылған қанның сериялык нөмерін жазып алыңыз);

— маникюр, педикюр жасайтын құралдардың стерильдігіне көңіл аудару;

— ЖИТС вирусын жұқтырып алдым-ау деген күмәнді жағдайда міндетті түрде дәрігерге көріну.

Кез-келген азамат АИВ-инфекциясының жұққан-жұқпағандығын анықтау үшін Алматыда, Астанада, еліміздің басқа да ірі қалалары мен облыс орталықтарында ашылған лабораторияларға барып тексерілуіне болады.

Қазақстанда ЖИТС-пен күресу жұмыстарын ұйымдастыру

Қазақстанда осы қауіпті ауруға қарсы күрес жүргізу мақсатымен мамандандырылған жаңа қызмет жүйесі құрылды. Оның құрамына республикалық, облыстық, қалалық ЖИТС-ке қарсы күресу және аурудың алдын алу орталықтары, диагностикалық лабораториялар мен анонимдік кабинеттер кіреді. Осындай қызмет жүйесінің күнделікті жұмысын Республикалық ЖИТС-тен сақтандыру комитеті басқарады. Бұл комитеттің ең басты мақсаты — ЖИТС вирусын жұқтырған адамды табу, оны тексеру және емдеуді жоспарлы түрде ұйымдастыру. Жоғарыда аталған ЖИТС орталықтары ұйымдастырушы, тәсілдеуші және емдеуші мекемелер ретінде жұмыс атқарады. Қазіргі кезде республикамызда ЖИТС-тен қорғану жөнінде жұмыс жүргізетін 20 орталық және 80 лаборатория бар. Олардың жұмыс бағыттары мынадай:

1. Вирус жұғу мүмкіндігі бар «қатерлі топтарға» (группы риска) жататын адамдарды тексеріп, вирус жүққан адамдарды дер кезінде тауып отыру;

2. Ауру ошағын анықтап, дәрігерлік бақылауға алып, вирустың әрмен қарай тарауына, яғни басқа адамдарға жұғуына мүмкіндік бермеу жұмыстарын ұйымдастыру.

Қазақстан Республикасында 5 жылдың ішінде (1987—1991) 4 млн 870 мың адам арнайы тексеруден өтті. Екіқабат әйелдерді тексеру және өз атын жарияламай тексерілу жұмыстары кең түрде жүргізілуде. Әрбір облыс орталығыңда осындай тексеру жүргізетін арнайы кабинет жабдықталған және одан 6ұл індет туралы жан-жақты ақыл-кеңес алуға болады. «ЖИТС (СПИД) ауруының алдын алу туралы» Қазақстан Республикасының заңында (1994) ЖИТС ауруымен күресу күрделі, кешенді мәселе деп танылған. Оны шешуге Денсаулық министрлігімен қатар басқа да министрліктер (Қаржы, Еңбек және әлеуметтік қорғау, Ішкі, Сыртқы істер т. б.) қатысады, олардың жұмысын ҚР Министрлер Кабинеті жанынан құрылған Үйлестіру кеңесі басқарады. Қазақстан Республикасында тұратын не ұзақ мерзімге жұмыс атқаруға келген әрбір шет ел азаматы Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығын сақтау туралы» заңына сәйкес ЖИТС вирусының жүққан-жұқпағандығын анықтау үшін медициналық куәлендіруден (тексерістен) өтуі тиіс. ЖИТС-пен ауырған не вирусын тасымалдаушы шет ел азаматтары Республика аумағынан шығарылып жіберіледі, ал еліміздің азаматтары емделуге, кешендік тексерістерден өтуге міндетті. Оларды қызметтен, жұмыстан, бизнестен, заңға қайшы келмейтін іс-әрекеттің қай түрінен болмасын шеттетуге болмайды. Тек медицина, фармацевтика, тұрмыстық қызмет көрсету саласы қызметкерлері (мысалы, шаштаразшы т. б.) жұмысын ауыстыруы қажет. Олар үшін ЖИТС-пен ауыру, вирус тасымалдаушы болу — кәсіби ауру болып табылады, сондықтан біраз жеңілдіктер жасау жайы қарастырылған. Мәселен, бір мерзімдік ақша төлеу тәрізді. Оның үстіне ЖИТС-пен сырқаттанушылармен, вирус тасымалдаушылармен тікелей жұмыс істейтін медицина және ғылыми қызметкерлер жұмыстының зияндылығы үшін қосымша, ақылы 24 күндік демалыс және негізгі жалақысының 60%-на дейін үстем ақы алуға құқылы. ЖИТС вирусын тасымалдаушылар қан (басқа да органдар мен тканьдер) беретін донор бола алмайды. Әдейі және біле тұра басқа азаматтарға ЖИТС вирусын жұқтырушы, клиникалық, лабораториялық тексерілуден қашқақтаушы, өз жұмысын салақ атқару нәтижесінде ЖИТС вирусымен сау адамдардың зарарлануына себепкер болушы, нақты кісінің ЖИТС-пен ауыратындығын не оның вирусын тасымалдаушы екендігін рұқсатсыз жариялаушы азаматтар мен мамандар заңға сәйкес жауапқа тартылады. Қорыта айтқанда, әдепті өмір сүріп, отбасы бірлігі берік болса, арақ-шарап ішіп, наша тартудан, кездейсоқ жыныстық жақындасудан аулақ болса, әрбір адам өзін-өзі ЖИТС-тен қорғай алады.

Қорытынды:
Мұғалім: “Ауруын жасырған өледі” демекші аура қалсаңдар, дереу дәрігерге қаралу керек. Себебі өзге адамдарға зардап тигізбеуді ойлан. 
























Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 6 класс

Скачать
Сынып са?атыны? та?ырыбы: СПИД не ?шін ?ауіпті?

Автор: Биболова Ботак?з Жар?ынбек?ызы

Дата: 31.12.2015

Номер свидетельства: 271537

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства