kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Видеоуроки Олимпиады Подготовка к ЕГЭ

Сан есім. Дара ж?не к?рделі сан есімдер

Нажмите, чтобы узнать подробности

К?ні: 25.11.2015ж            сыныбы: 6             п?ні: ?аза? тілі
Саба?ты? та?ырыбы: Сан есім. Дара ж?не к?рделі сан есімдер.
Саба?ты? ма?саты:
Білімділік : О?ушылар?а сан есім ж?не оны? с?ра?тары жайлы ма?л?мат беру. С?ра?ты д?рыс ?оя  отырып, оларды бір - бірінен ажырата білуге ж?не м?тіннен дара, к?рделі сан есімдерді таба білу. 
Дамытушылы? : Танымды? ?ызы?ушылы?ын дамыту, ой ?орытып на?ты шешім жасата білу, шы?армашылы? ізденістерін арттыру?а ы?пал жасау;
Т?рбиелігі: Сандарды? ма?ыздылы?ын т?сіндіре отырып, ?мірмен байланыс ар?ылы ту?ан хал?ыны? ?нерін с?йіп ?суге баулу, е?бекс?йгіштікке т?рбиелеу.
Саба?ты? т?рі: жа?а білімді ме?герту саба?ы
Саба?ты? ?дісі: т?сіндіру, с?ра? - жауап, ізденіс, баяндау, талдау, т. б.
К?рнекілігі: тест тапсырмасы, кеспе ?а?аздары
П?наралы? байланыс: математика,  ?дебиет.
Саба?ты? барысы:
І. ?йымдастыру:
1.Амандасу, о?ушыларды т?гендеу
2. Сынып тазалы?ына к??іл б?лу.
3. Саба?ты? ма?сатымен таныстыру
ІІ. ?й тапсырмасын тексеру
100,104-жатты?у. Ереже.
ІІІ. Жа?а саба?ты т?сіндіру.

Сан есім-затты? санын, м?лшерін, ретін білдіреді. ?анша? Неше? Нешеу? Нешінші деген с?ра?тар?а жауап береді.
Сан есімдер ??рамына ?арай дара сан есім ж?не к?рделі сан есім болып б?лінеді.
Бір т?бірден ??рал?ан негізгі ж?не туынды сан есім дара сан есім деп аталады.
Мысалы, он, екі, бес, мы?, ж?з,отыз – негізі сан есімдер;
онда?ан, мы?да?ан, алтыншы, екеу, жетеу – туынды сан есімдер.

Екі немесе одан да к?п т?бірді? тіркесінен немесе ?осарлануынан жасал?ан сан есім к?рделі сан есім деп аталады.
Мысалы, екі мы? он ?ш, жиырма бес,бес-алты, ?ш-?штен т. б.
С?здерді? ?осарлану мен ?айталануы ар?ылы жасал?ан к?рделі сан есімдер дефис (-) ар?ылы жазылады. Мысалы, ?ыры? - елу, алпыс - жетпіс,

 «Арты? білім кітапта». О?улы?пен ж?мыс

105-жатты?у. М?тіннен сан есімдерді табы?дар да, оларды тіркескен с?зімен бірге цифрмен жазы?дар.


108-жатты?у. Т?мендегі сандарды с?збен жазып, оларды дара ж?не к?рделі т?ріне ажыраты?дар.

 «Кім тез табады».  Дара сан есімдерді ата?анда о? ?олдары?ды к?тересі?дер, к?рделі сан есімдерді ата?анда сол ?олдары?ды  к?тересі?дер.
Екінші, жиырма бес, ?ш б?тін оннан бес, бес, ?ыры? - елу, то?ыз ж?з бір, жетеу, ж?здеген, ?ш - ?штен, бесеу, он б?тін ж?зден елу бір, онда?ан, то?сан, ж?з ша?ты.

 “Киелі сандар ?асиеті” - ауызша ж?мыс т?рі
Сандар?а байланысты хал?ымызды? ??ымында 1, 3, 5, 7, 9, 40 секілді сандарды? б?рін бір ырым?а негіздеп, киелі деп есептеген. Сонды?тан да мені? ?оятын с?ра?ым осы т??іректі ?амтиды.
1. Жеті ата?ды ата (ата, ?ке, бала, немере, ш?бере, ш?пшек, немене)
2. Хал?ымызды? кие т?т?ан сандарын ата (7, 9)
3. ?ш арсызды ата (?й?ы, тама?, к?лкі)
4. Жігітті? ?ш ж?рты (?з ж?рты, ?айын ж?рты, на?ашы ж?рты)
5. Жеті к?н(б?гін, ерте?, б?рсіг?ні, ар?ы к?н, ауыр к?н, со??ы к?н, азына)
6. Ер ?аруы бес ?ару (найза, сада?, шо?пар, ?ылыш, айбалта)
7.Т?рт ??была(О?т?стік, Солт?стік, Батыс, Шы?ыс)
8. ?ш б?йтерек (Ілияс, С?кен, Бейімбет)
9. Бес арыс (Ш?к?рім, Ахмет, Ма?жан, Міржа?ып, Ж?сіпбек)
    

Жал?асын тап

Бір дегенім –.

Шы?ты? содан ?сіп,

Екі деген – …

Далам, тауым, к?гім.

?ш дегенім –.

?міт аптар жігіт.

Т?рт дегенім – …

Т?зе білем ?зім.

Бес дегенім –.

Ба?алайтын уа?ыт.

Алты деген – …

Ты?да?аны? ма??л.

Жеті деген – …

Ж?ректегі алау.

Сегіз деген – …

Серт беретін кезі?.

То?ыз деген – …

Елді? жо?ын жо?тау.

Он дегенім – …

?ор?а оны, ботам!

  «Бір ж?не мы?» К?п н?ктені? орнына сан есімдерді ?ойы?дар. Керекті жал?ауларын ?здері ?ояды.

  1. . кісі. кісіге олжа салар.
  2. Білекті. жы?ар, Білімді.жы?ар.
  3. .жаудан. жансыз жаман.
  4. . т?сініп таны?анша. атын біл. (ма?ал.)
  5. . бір кісі.

Ж?з кісі с?м?а

?лі жетер заман жо?.

Ж?регімні? т?біне тере? бойла,

Мен. ж?мба? адаммын, оны да ойла,

Со?ты?палы, со?па?сыз жерде ?стім,

. жал?ыз алыстым, кін? ?ойма. (Абай)

Керекті с?здер: бір ж?не мы?.
Саба?ты ?орыту.

Тест тапсырмасы
1. Сан есім ?андай с?ра??а жауап береді?
а. ?андай? ?анша?
?. не? нешінші?
б. ?анша? неше?
2. Сан есімді к?рсеті?дер
а. белсенді
?. есептік
б. бес
3. Сан есім. болып б?лінеді?
а. есептік, реттік, ?атарлы?
?. ?атарлы?, кезектік
б. есептік, реттік
4. Сан есімді к?рсеті?дер.
а. бес, сана, ?йы?та
?. елу бес, жас, к?рі
б. ?ыры?, елу, ж?з
5. Берілген с?здер ?ай с?з табына жатады? Екінші, бес, алпыс алты
а. сын есім
?. сан есім
б. есімдік
6. Затты? санын, ретін білдіретін с?здерді. дейміз.
а. сан есім
?. сын есім
б. зат есім
7. Арты? с?зді табы?дар:
а. ж?з, алты
?. бірінші, сегізінші
б. ?ыры?, алпыс
8. К?п н?ктені? орнына керекті сан есімді жазындар: Ер. рет ?леді.
?ор?а?. рет ?леді.
а. бір, бесінші
?. бір, мы?
б. бір, к?п
9. Ж?мба?ты шеші?дер:

Басында тая?ы бар,
Т?рт ая?ы бар.
Сегіз т?я?ы бар,
Иегінде са?алы бар.
а. ешкі
?. ?ой
б. архар
10. Арты? с?зді табы?дар.
а. елу сегіз
?. алты адам
б. к?ркем сурет 

  ?йге тапсырма:

107,109-жатты?у. ??рамында сан есімі бар ж?мба?тар, ма?ал-м?телдер жазу
Ба?алау.

Просмотр содержимого документа
«Сан есім. Дара ж?не к?рделі сан есімдер»

Күні: 25.11.2015ж сыныбы: 6 пәні: қазақ тілі
Сабақтың тақырыбы: Сан есім. Дара және күрделі сан есімдер.
Сабақтың мақсаты:
Білімділік : Оқушыларға сан есім және оның сұрақтары жайлы мағлұмат беру. Сұрақты дұрыс қоя отырып, оларды бір - бірінен ажырата білуге және мәтіннен дара, күрделі сан есімдерді таба білу. 
Дамытушылық : Танымдық қызығушылығын дамыту, ой қорытып нақты шешім жасата білу, шығармашылық ізденістерін арттыруға ықпал жасау;
Тәрбиелігі: Сандардың маңыздылығын түсіндіре отырып, өмірмен байланыс арқылы туған халқының өнерін сүйіп өсуге баулу, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: жаңа білімді меңгерту сабағы
Сабақтың әдісі: түсіндіру, сұрақ - жауап, ізденіс, баяндау, талдау, т. б.
Көрнекілігі: тест тапсырмасы, кеспе қағаздары
Пәнаралық байланыс: математика, әдебиет.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру:
1.Амандасу, оқушыларды түгендеу
2. Сынып тазалығына көңіл бөлу.
3. Сабақтың мақсатымен таныстыру
ІІ. Үй тапсырмасын тексеру
100,104-жаттығу. Ереже.
ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру.

Сан есім-заттың санын, мөлшерін, ретін білдіреді. Қанша? Неше? Нешеу? Нешінші деген сұрақтарға жауап береді.
Сан есімдер құрамына қарай дара сан есім және күрделі сан есім болып бөлінеді.
Бір түбірден құралған негізгі және туынды сан есім дара сан есім деп аталады.
Мысалы, он, екі, бес, мың, жүз,отыз – негізі сан есімдер;
ондаған, мыңдаған, алтыншы, екеу, жетеу – туынды сан есімдер.

Екі немесе одан да көп түбірдің тіркесінен немесе қосарлануынан жасалған сан есім күрделі сан есім деп аталады.
Мысалы, екі мың он үш, жиырма бес,бес-алты, үш-үштен т. б.
Сөздердің қосарлану мен қайталануы арқылы жасалған күрделі сан есімдер дефис (-) арқылы жазылады. Мысалы, қырық - елу, алпыс - жетпіс,

«Артық білім кітапта». Оқулықпен жұмыс

105-жаттығу. Мәтіннен сан есімдерді табыңдар да, оларды тіркескен сөзімен бірге цифрмен жазыңдар.


108-жаттығу. Төмендегі сандарды сөзбен жазып, оларды дара және күрделі түріне ажыратыңдар.

«Кім тез табады». Дара сан есімдерді атағанда оң қолдарыңды көтересіңдер, күрделі сан есімдерді атағанда сол қолдарыңды көтересіңдер.
Екінші, жиырма бес, үш бүтін оннан бес, бес, қырық - елу, тоғыз жүз бір, жетеу, жүздеген, үш - үштен, бесеу, он бүтін жүзден елу бір, ондаған, тоқсан, жүз шақты.

“Киелі сандар қасиеті” - ауызша жұмыс түрі
Сандарға байланысты халқымыздың ұғымында 1, 3, 5, 7, 9, 40 секілді сандардың бәрін бір ырымға негіздеп, киелі деп есептеген. Сондықтан да менің қоятын сұрағым осы төңіректі қамтиды.
1. Жеті атаңды ата (ата, әке, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене)
2. Халқымыздың кие тұтқан сандарын ата (7, 9)
3. Үш арсызды ата (ұйқы, тамақ, күлкі)
4. Жігіттің үш жұрты (өз жұрты, қайын жұрты, нағашы жұрты)
5. Жеті күн(бүгін, ертең, бүрсігүні, арғы күн, ауыр күн, соңғы күн, азына)
6. Ер қаруы бес қару (найза, садақ, шоқпар, қылыш, айбалта)
7.Төрт құбыла(Оңтүстік, Солтүстік, Батыс, Шығыс)
8. Үш бәйтерек (Ілияс, Сәкен, Бейімбет)
9. Бес арыс (Шәкәрім, Ахмет, Мағжан, Міржақып, Жүсіпбек)

Жалғасын тап

Бір дегенім – ...

Шықтық содан өсіп,



Екі деген – …

Далам, тауым, көгім.



Үш дегенім – ...

Үміт аптар жігіт.



Төрт дегенім – …

Төзе білем өзім.



Бес дегенім – ...

Бағалайтын уақыт.



Алты деген – …

Тыңдағаның мақұл.



Жеті деген – …

Жүректегі алау.



Сегіз деген – …

Серт беретін кезің.



Тоғыз деген – …

Елдің жоғын жоқтау.



Он дегенім – …

Қорға оны, ботам!

«Бір және мың» Көп нүктенің орнына сан есімдерді қойыңдар. Керекті жалғауларын өздері қояды.

  1. ... кісі ... кісіге олжа салар.

  2. Білекті ... жығар, Білімді ...жығар.

  3. ...жаудан ... жансыз жаман.

  4. ... түсініп танығанша ... атын біл. (мақал.)

  5. ... бір кісі ...

Жүз кісі сұмға

Әлі жетер заман жоқ.

Жүрегімнің түбіне терең бойла,

Мен ... жұмбақ адаммын, оны да ойла,

Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім,

... жалғыз алыстым, кінә қойма. (Абай)

Керекті сөздер: бір және мың.
Сабақты қорыту.

Тест тапсырмасы
1. Сан есім қандай сұраққа жауап береді?
а. қандай? қанша?
ә. не? нешінші?
б. қанша? неше?
2. Сан есімді көрсетіңдер
а. белсенді
ә. есептік
б. бес
3. Сан есім ... болып бөлінеді?
а. есептік, реттік, қатарлық
ә. қатарлық, кезектік
б. есептік, реттік
4. Сан есімді көрсетіңдер.
а. бес, сана, ұйықта
ә. елу бес, жас, кәрі
б. қырық, елу, жүз
5. Берілген сөздер қай сөз табына жатады? Екінші, бес, алпыс алты
а. сын есім
ә. сан есім
б. есімдік
6. Заттың санын, ретін білдіретін сөздерді ... дейміз.
а. сан есім
ә. сын есім
б. зат есім
7. Артық сөзді табыңдар:
а. жүз, алты
ә. бірінші, сегізінші
б. қырық, алпыс
8. Көп нүктенің орнына керекті сан есімді жазындар: Ер ... рет өледі.
Қорқақ ... рет өледі.
а. бір, бесінші
ә. бір, мың
б. бір, көп
9. Жұмбақты шешіңдер:

Басында таяғы бар,
Төрт аяғы бар.
Сегіз тұяғы бар,
Иегінде сақалы бар.
а. ешкі
ә. қой
б. архар
10. Артық сөзді табыңдар.
а. елу сегіз
ә. алты адам
б. көркем сурет 

Үйге тапсырма:

107 ,109-жаттығу. Құрамында сан есімі бар жұмбақтар, мақал-мәтелдер жазу
Бағалау.



Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 6 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Сан есім. Дара ж?не к?рделі сан есімдер

Автор: Скакова Айзат Боранбаевна

Дата: 11.12.2015

Номер свидетельства: 265180

ПОЛУЧИТЕ БЕСПЛАТНО!!!
Личный сайт учителя
Получите в подарок сайт учителя


Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства