kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Саба?ты? та?ырыбы: "Мас??т" поэмасы

Нажмите, чтобы узнать подробности

Бекітемін:---   П?ні: Абайтану                 К?ні: 
І. Саба?ты? та?ырыбы: А. ??нанбаев  «Мас??т» поэмасы
ІІ. Саба?ты? ма?саты:
Поэманы? идеясын т?сіндіре отырып, идеялы? — та?ырыпты? негізін, ой астарын т?сіндіру
ІІІ. Саба?ты? міндеті: б) К?ркем туындыны т?сіне білуге, м?нерлеп о?у?а, а?ынны? образ жасау шеберлігін ??ыну?а жол ашу
д) Поэманы талдай білуге т?селдіру, ?зіндік пікір ?алыптастыру?а да?дыландыру, с?йлеу м?дениетін жетілдіру
т) О?ушыларды? д?ниетанымын, адамгершілік ?асиеттерін дамыта отырып, рухани имандылы??а т?рбиелеу.                                                                                                               Саба?ты? т?рі: аралас саба?
Саба?ты? к?рнекілігі: Абай шы?армалары
Саба?ты? барысы:1) ?йымдастыру б?лімі: (2 минут)
2) ?й тапсырмасын с?рау:
Актуалдау: Балалар, та?та?а назар аударайы?.
Абай шы?армалары:?ле?дері    ?арас?здері      Аудармалары        Поэмалары             ?ндері
Абайды? неше поэмасы бар. Кешегі саба?та біз Абайды? Ескендір поэмасын ?ткен болатынбыз, енді келесі поэмасы Мас??тты ?теміз.
Жа?а саба?. 

      «Мас??т» - Абайды? 1887 ж. жаз?ан дастаны. ?р?айсысы 4 тарма?ты 44 шума?тан т?рады. Б?л поэма туралы Абайды? ?зі атап к?рсеткен деректері жо?. Біра? шы?арманы? ішіндегі кейбір белгілерге ?ара?анда, б?ны? о?и?асы, та?ырыбы шы?ыс халы?тарыны? а?ызынан алын?аны бай?алады.                           Е? ?уелгі геройды? аты - Мас??т. Оны? тіршілік еткен ш???рі - Ба?дат. Заманы - ?арон-Рашид халифты? т?сы. Кейін Мас??т?а кездесетін ?ария м?сылмандарды? дін а?ыздары?да ж?ретін ?ызыр, ?аза?ша ?ыдыр аталады. Ол сол айтыл?ан а?ыздар бойынша ?лмейтін, м??гі жасайтын жал?ыз жан. ?р зама?да, ?р ортаны? адамына о?та тектеба? д?улет ?келетін, ырыс ?лестіруші болады. Міне, с?йтіп, осы атал?ан белгі, деректерді? б?ріне ?арап, біз Абай поэмасыны? негізі шы?ыс а?ызынан алын?ан дейміз. Жал?ыз-а? Абай а?ызды ?зіні? адамгершілік ?гітіне мысал етіп, ?зіндік ойларын тарату ж?нінде ?лкен к?деге жаратады. Поэмада Абай арабты? тарихын, тірлік шынды?ын к?рсетпек емес, ?ыдырды? ?ыдырлы?ын да баяндама? емес. Оларды? барлы?ы да - поэманы? идея жа?ынан ?ара?анда, тек бір к?мекші ?осымша хал мен жайлар. Аны?ында олар шартты т?рде алын?ан а?ызды жалпы шартты орта деуге болады.                                                                                                                                           А?ынды шы?арманы? ішінде ?ызы?тыратын бір-а? геройды? - Мас??тты? ?ана жайы. Сол Мас??тты бірнеше ерекше халдерге, уа?и?алар?а ?шыратып барып, Абай о?ан ?лкен сапалы адамгершілікті? ?асиеттерін бітірмек болады. Б?л жа?ынан ?ара?анда, Мас??т ?ай заманны? адамына болса да, Абайды? ??ымынша, ?лгі боларлы?, жо?ары д?режедегі ?жданды адам.Абай геройыны? ж?не бір ерекшелігі - ол ?згеше к?рнекті к?шті ортадан шы??ан адам емес. Орташа к?пті? бірі. ?дейі д?улет, ?мір, ??дірет, а?ыл-?нермен асырып шы?ар?ан адам емес. Халы? ішіндегі, ?атарда?ы ?алы? к?пті? жас ?кілі. Мас??т?а осындай сипат, ?асиеттер беру ар?ылы, Абай оны ?зіні? жо?арыда?ы атап берген Ба?датынан, ?арон-Рашидінен, ?ызырынан да аула?тап б?ліп шы?арады. ?зі ?гіттеп ж?рген жа?сы жастарды? ?з заманында?ы мінез-??л?ына, арманды адамгершілігіне Мас??тты ?лгі етеді. Оны? белгісін ж?не шартты т?рдегі а?ызды? бояуды алыптастап ?араса?, ай?ыныра? к?реміз. ?ыдыр шал ?сынатын ?ш жеміс сол а?ызды? бояу десек, ол Мас??ттай ?негелі жасты? ішінен сырын, ?асиетін ашу?а арнал?ан о?ай ?ана бір сылтау десек, соны? ар жа?ында керінетін Мас??т ?андай боп танылады. Ол а?ылдылы?тан ?ашады Байлы?тан ?ашады.                                                                                                                                   Соны? екеуін де сынап, тал?ап отырып жиреніп шы?ады. Сол Мас??тты? а?ылдан ?ашуы Абайды? ?з басында?ы, ?з ортасында?ы к?йге аса жа?ын келеді. Ол к?п айтатын шерлі уайымы бойынша, к?п наданны? арасында?ы бір жал?ызды? х?лін ?андай трагедиялы?, ауыртпалы? хал деп отыр.                             Мас??т?а Абай сол ?з басыны? аянышты к?йін айт?ызып отыр. Байлы? турасында с?йлегенде де, Мас??т Абай заманында?ы бай менен сол байлы? аздырып ж?рген байды? ?зін де ж?не оны? ?оршау-?ошаметтерін де сынайды. Кейін Мас??т ?ызыл жемісті ал?анда, же?сікшіл, н?псі ??мар к?п жасты? жолынан жыра? шы?ады. Ол ?йелді, е? алдымен, адамзатты? ?а? жарымы деп т?сінеді. ?йелді? досты?ын ерекше ?адір т?тады. Адам баласына дос боламын деген ?лкен адамгершілік талапты ?з ?міріні? ма?саты етіп ?ояды. Ер жынысы мен ?йел жынысы адамды? алдында тере? д?режеде ба?аланады. Осы ойларды? барлы?ы да біз тексеріп ?ткен Абай шы?армаларында а?ынны? ?зі к?п ?гітпен к?ркем жырлар, тере? ойлар тудыр?ан та?ырыптары емес пе еді? Ендеше, Мас??т аузыменен Абай ?з заманында?ы, ?з ортасына ?аны?ты бол?ан жайларды айтады.

?лкен гуманист а?ын сол ?зі тартпа? бол?ан мораль философиясын жа?а т?рде шартты мазм?н?а байланыстырып ?сынып отыр. С?йтіп, шы?ыстан келген а?ыз, ма?ыналы мазм?ны бар легенда немесе притча а?ынны? ?з ойын баяндауда керекке жаратыл?ан шы?армашылы? материал ?ана болып отыр. Абайды поэманы? о?и?алары ?ызы?тырып жетелемейді. Ол о?и?аларды, адамдарды барлы? мінез істерімен, с?здерімен Абай ?зіні? да?дылы идеясына ?арай пайдаланады. С?йтіп, б?л поэманы? ?мір о?и?асынан, тартысынан тумайды. ?айта сол о?и?а, тартысыны? б?рі а?ынны? а?ылынан туады.                                                    Осындай сюжетті ??гіме ??руда, суреттеп к?рсету орнына, баянда?ыш ойды басшы ету ар?ылы Абай б?л поэмасыны? композициясын ойда?ыдай толы? к?ркем, т?тас етіп шы?ара алма?ан. Ол, ?сіресе, осы поэманы? екінші белімінен а??арылады. Композициялы? ??рылыста логика болмай кетеді. ?йткені, т?тас к?рделі сюжеттік ??рылысыны? шартына ба?ынса, Мас??тты? ?ызыл жемісті жегеннен кейінгі іс-?рекеттері баян етілгенін к?рсек керек еді.                                                                                                                                                                   Ал, Абайда ол шы?па?ан. Мас??т ?ызыл жемісті жеп, ?йелдерді? досты?ын алуды? орнына, а?ылды кісі болып шы?ады. Іс ж?зінде ол ?ызыл жемісті жеген кісі емес, ?айта ?зі жемеймін деген а? жемісті жеген кісі боп, ?лкен а?ыл иесі боп, тіпті, Ш?мси-жи?іан атанады. А?ыл-парасаты ар?ылы ханны? к??і бол?ан делінеді.

Д?рысында, поэма о?и?асыны? ал?аш?ы белімінде жеткен ?рісі бойынша, ?йелдер досты?ынан ту?ан мінез о?и?алар, соны? айнапасында?ы тартыстар поэманы? екінші беліміні? ?лкен ?рісі болу шарт еді. Ал, Абайда - Мас??т бар ?йел ?ауымы т?гіл, бір ?йелді? досты?ына да душар болмайды. Оны? ?стіне поэманы? со??ы беліміндегі «жынды су» мотив ж?не одан туатын «ж?рты? жынды болса, а?ылды болма, ?осажынды бол!» дейтін ?орытындылар б?л поэманы? ал?аш?ы б?ліміндегі мінез бен істерге логикалы? жагынан да ?иыспайды. О?ыстан ту?ан о?шау халдер есепті болады. Рас, екінші б?лімдегі «жынды су» ар?ылы туатын ?рескел ?згерістер ма?ынасыз емес. Ол да Абайды? кейбір сора?ы ??былыстар?а ?атты мыс?ылмен, ?лкен сатиралы? сынмен ?арайтынын танытады. Поэма д?л осы ж?йін жа?а?ы айтыл?ан жалпы к?йлерден б?ліп апады. Б?нда да Абайды? б?рын?ы ?зіндік ?ле?деріндегі сыншыл, ?жуашыл ойларды к?реміз.

«.Есер, есірік болмаса? Тіршіліктен пайда жо?.» - дейт??ын ызалы, ащы мыс?ылдарын еске т?сіреді. С?йтіп, ?орыта айт?анда, Мас??тта?ы идея - араб, шы?ыс а?ызыны? идеясы емес. А?ын шы?армаларыны? б?рын бас?аша жанр, стильде айтылып ж?рген идеялары болады. Біра? сол жайлары заманында?ы халдерден ту?ан сыншылды? ойлар бол?анды?тан, ескі Ба?дат тонын кидіргенше, ?з т?сында?ы ?аза?ты? ?зіндік тіршілігінен алып, сюжетті сол болмыстан ??растырып ?июластырса, шы?арманы? басты идеялары о?ушыларына ора?ытып жетпей, т?телей жеткен болар еді. О?и?а ментіл, а?ыз материалы бойынша Абай ?аза? о?ушысына б?тен реальностьтармен с?здерді ?олдана отырады. Б?тен аттар арабтан алын?анды?тан, араб с?здері кездеседі. Біра?, ?ле?дік т?р жа?ынан ?ара?анда, б?л шы?арма т?рт жолды шума?тан, 11 буынды жолдардан ??ралып,аны? ?аза?ты? ?з ?лгісіндегі дастандар т?рінде жазылады. Т?п идея Арабстанда бол?ан о?и?аны айту емес, Абайды? ?зіні? ?а? ?асында?ы сол к?нгі ?аза?станды? шынды?тарды білдіруге арнал?анды?тан, поэманы? жа?а?ы атал?ан ?ле?дік т?рі идеялы? мазм?нымен байланысты ту?ан болады.                                                         Дастан 11 буынды ?ара ?ле? ?лгісімен жазыл?ан. Алгаш рет 1909 ж. С.-Петербургте жары? к?рген «?аза? а?ыны Ибра?им ??нанбай ??ылыны? ?ле?і» атты жина?та толы? емес к?йінде, кейін толы? т?рінде 1939 жыл?ы басылымда жарияланды. Шы?арма басылымдарында азда?ан текстологиялы? ?зг?рістер кездеседі.                        1939, 1945, 1954 жыл?ы басылымдарда 1-шума?ты? 2-жолы «Тілге жар бер, берілсін тура ма?с?т»,                   7-шума?ты? 1-жолы «Бай емен, батыр емен, хан да емеспін», 4-жолы «Жа?сылы?ты білмейтін шал да емеспін», 13- шума?ты? 2-жолы «Сары жесе?, д?улеті? судай тасыр» делінсе, 1957, 1977 жыл?ы жина?тарда М?рсейіт ?олжазбалары мен 1909 жыл?ы басылым негізінде «Тілге яр бер, білінсін т??ры ма?сут», «Бай емен, батыр емен, хан емеспін», «Жа?сылы?ты білмейтін шал емеспін», «Сарыны алсе?, д?улеті? судай тасыр» болып т?зетілген. 1939, 1945 жыл?ыжина?тарда 16-шума?ты? 1-жолы «Мен болсам егер, а?ын жемек едім», 24-шума?ты? 3-жолы «Хан ?а?ар, ?ара хал?ы ?асты? ?ылса», 25-шума?ты? 2-жолы «?йінде тексерілмес дау бола ма?», 34-шума?ты? 1-жолы «Ол судан тамам су?а су ?уйылар» болса, 1957, 1977 жыл?ы басылымдарда «Мен болсам егер а?ын жемек дедім»«Хан ?а?ар, ?ара кісі ?асты? ?ылса»«Бойында тексерілмес дау бола ма?»,«Ол судан таман су?а су ?уйылар» т?рінде берілген. Ал, 1954 жыл?ы жина?та 24-шума?ты? З-жолы «Хан ?а?ар, ?ара халы? ?асты? ?ылса». 1939, 1945, 1954 жыл?ы жина?тарда 31-шума?ты? 1-жолы «Ендігіге не сурау б?л заманда?» деп алынса, 1933, 1957, 1977 жыл?ы басылымдарда «Ендігіге не сурау б?л жал?анда?» т?рінде ?абылдан?ан. Б?л жол М?рсейіті ?олжазбаларында, 1909 жыл?ы жина?та «Ендігіге не соры б?л заманда» болып жазыл?ан.                                                                                                                   Поэма а?ылшын, азербайжан, араб, ?ара?алпа?, ?ыр?ыз, ?ытай, латыш, орыс, ?збек, татар, ?й?ыр тілдеріне аударыл?ан.                                                                                                                                                            ?орытынды. Абай ?р?ашан бізді? ?лтты? ?ранымыз болуы тиіс, Абайды таныту ар?ылы біз ?аза?станды ?лемге танытамыз. Н.Назарбаев
?йге: Мас??т поэмасын мазм?ндау.
 

Просмотр содержимого документа
«Саба?ты? та?ырыбы: "Мас??т" поэмасы »

Бекітемін:------------- Пәні: Абайтану        Күні:
І. Сабақтың тақырыбы: А. Құнанбаев «Масғұт»
поэмасы
ІІ. Сабақтың мақсаты:
Поэманың идеясын түсіндіре отырып, идеялық — тақырыптық негізін, ой астарын түсіндіру
ІІІ. Сабақтың міндеті: б) Көркем туындыны түсіне білуге, мәнерлеп оқуға, ақынның образ жасау шеберлігін ұғынуға жол ашу
д) Поэманы талдай білуге төселдіру, өзіндік пікір қалыптастыруға дағдыландыру, сөйлеу мәдениетін жетілдіру
т) Оқушылардың дүниетанымын, адамгершілік қасиеттерін дамыта отырып, рухани имандылыққа тәрбиелеу. Сабақтың түрі: аралас сабақ
Сабақтың көрнекілігі: Абай шығармалары
Сабақтың барысы:1) Ұйымдастыру бөлімі: (2 минут)
2) Үй тапсырмасын сұрау:
Актуалдау: Балалар, тақтаға назар аударайық.
Абай шығармалары:Өлеңдері Қарасөздері Аудармалары Поэмалары Әндері
Абайдың неше поэмасы бар. Кешегі сабақта біз Абайдың Ескендір поэмасын өткен болатынбыз, енді келесі поэмасы Масғұтты өтеміз.
Жаңа сабақ.

«Масғүт» - Абайдың 1887 ж. жазған дастаны.

Дастанның сипаттамасы

Әрқайсысы 4 тармақты 44 шумақтан тұрады. Бұл поэма туралы Абайдың өзі атап көрсеткен деректері жоқ. Бірақ шығарманың ішіндегі кейбір белгілерге қарағанда, бүның оқиғасы, тақырыбы шығыс халықтарының аңызынан алынғаны байқалады.

Ең әуелгі геройдың аты - Масғүт. Оның тіршілік еткен шәһәрі - Бағдат. Заманы - Һарон-Рашид халифтың тұсы. Кейін Масғұтқа кездесетін қария мүсылмандардың дін аңыздарыңда жүретін Қызыр, қазақша Қыдыр аталады. Ол сол айтылған аңыздар бойынша өлмейтін, мәңгі жасайтын жалғыз жан. Әр замаңда, әр ортаның адамына оқта тектебақ дәулет әкелетін, ырыс үлестіруші болады. Міне, сөйтіп, осы аталған белгі, деректердің бәріне қарап, біз Абай поэмасының негізі шығыс аңызынан алынған дейміз.

Жалғыз-ақ Абай аңызды өзінің адамгершілік үгітіне мысал етіп, өзіндік ойларын тарату жөнінде үлкен кәдеге жаратады. Поэмада Абай арабтың тарихын, тірлік шындығын көрсетпек емес, Қыдырдың қыдырлығын да баяндамақ емес. Олардың барлығы да - поэманың идея жағынан қарағанда, тек бір көмекші қосымша хал мен жайлар. Анығында олар шартты түрде алынған аңызды жалпы шартты орта деуге болады.

Ақынды шығарманың ішінде қызықтыратын бір-ақ геройдың - Масғұттың ғана жайы. Сол Масғұтты бірнеше ерекше халдерге, уақиғаларға ұшыратып барып, Абай оған үлкен сапалы адамгершіліктің қасиеттерін бітірмек болады. Бұл жағынан қарағанда, Масғұт қай заманның адамына болса да, Абайдың ұғымынша, үлгі боларлық, жоғары дәрежедегі ұжданды адам. Абай геройының және бір ерекшелігі - ол өзгеше көрнекті күшті ортадан шыққан адам емес. Орташа көптің бірі. Әдейі дәулет, өмір, құдірет, ақыл-өнермен асырып шығарған адам емес. Халық ішіндегі, қатардағы қалың көптің жас өкілі. Масғүтқа осындай сипат, қасиеттер беру арқылы, Абай оны өзінің жоғарыдағы атап берген Бағдатынан, Һарон-Рашидінен, Қызырынан да аулақтап бөліп шығарады. Өзі үгіттеп жүрген жақсы жастардың өз заманындағы мінез-құлқына, арманды адамгершілігіне Масғұтты үлгі етеді. Оның белгісін және шартты түрдегі аңыздық бояуды алыптастап қарасақ, айқынырақ көреміз. Қыдыр шал ұсынатын үш жеміс сол аңыздық бояу десек, ол Масғұттай өнегелі жастың ішінен сырын, қасиетін ашуға арналған оңай ғана бір сылтау десек, соның ар жағында керінетін Масғұт қандай боп танылады. Ол ақылдылықтан қашады Байлықтан қашады.

Соның екеуін де сынап, талғап отырып жиреніп шығады. Сол Масғүттың ақылдан қашуы Абайдың өз басындағы, өз ортасындағы күйге аса жақын келеді. Ол көп айтатын шерлі уайымы бойынша, көп наданның арасындағы бір жалғыздың хәлін қандай трагедиялық, ауыртпалық хал деп отыр.

Масғұтқа Абай сол өз басының аянышты күйін айтқызып отыр. Байлық турасында сөйлегенде де, Масғұт Абай заманындағы бай менен сол байлық аздырып жүрген байдың өзін де және оның қоршау-қошаметтерін де сынайды. Кейін Масғұт қызыл жемісті алғанда, жеңсікшіл, нәпсі құмар көп жастың жолынан жырақ шығады. Ол әйелді, ең алдымен, адамзаттың қақ жарымы деп түсінеді. Әйелдің достығын ерекше қадір түтады. Адам баласына дос боламын деген үлкен адамгершілік талапты өз өмірінің мақсаты етіп қояды. Ер жынысы мен әйел жынысы адамдық алдында терең дәрежеде бағаланады. Осы ойлардың барлығы да біз тексеріп өткен Абай шығармаларында ақынның өзі көп үгітпен көркем жырлар, терең ойлар тудырған тақырыптары емес пе еді? Ендеше, Масғұт аузыменен Абай өз заманындағы, өз ортасына қанықты болған жайларды айтады.

Үлкен гуманист ақын сол өзі тартпақ болған мораль философиясын жаңа түрде шартты мазмұнға байланыстырып үсынып отыр. Сөйтіп, шығыстан келген аңыз, мағыналы мазмұны бар легенда немесе притча ақынның өз ойын баяндауда керекке жаратылған шығармашылық материал ғана болып отыр. Абайды поэманың оқиғалары қызықтырып жетелемейді. Ол оқиғаларды, адамдарды барлық мінез істерімен, сөздерімен Абай өзінің дағдылы идеясына қарай пайдаланады. Сөйтіп, бұл поэманың өмір оқиғасынан, тартысынан тумайды. Қайта сол оқиға, тартысының бәрі ақынның ақылынан туады.

Осындай сюжетті әңгіме құруда, суреттеп көрсету орнына, баяндағыш ойды басшы ету арқылы Абай бұл поэмасының композициясын ойдағыдай толық көркем, түтас етіп шығара алмаған. Ол, әсіресе, осы поэманың екінші белімінен аңғарылады. Композициялық құрылыста логика болмай кетеді. Өйткені, тұтас күрделі сюжеттік құрылысының шартына бағынса, Масғұттың қызыл жемісті жегеннен кейінгі іс-әрекеттері баян етілгенін көрсек керек еді.

Ал, Абайда ол шықпаған. Масғүт қызыл жемісті жеп, әйелдердің достығын алудың орнына, ақылды кісі болып шығады. Іс жүзінде ол қызыл жемісті жеген кісі емес, қайта өзі жемеймін деген ақ жемісті жеген кісі боп, үлкен ақыл иесі боп, тіпті, Шәмси-жиһіан атанады. Ақыл-парасаты арқылы ханның күңі болған делінеді.

Дұрысында, поэма оқиғасының алғашқы белімінде жеткен өрісі бойынша, әйелдер достығынан туған мінез оқиғалар, соның айнапасындағы тартыстар поэманың екінші белімінің үлкен өрісі болу шарт еді. Ал, Абайда - Масғүт бар әйел қауымы түгіл, бір әйелдің достығына да душар болмайды. Оның үстіне поэманың соңғы беліміндегі «жынды су» мотив және одан туатын «жұртың жынды болса, ақылды болма, қосажынды бол!» дейтін қорытындылар бұл поэманың алғашқы бөліміндегі мінез бен істерге логикалық жагынан да қиыспайды. Оқыстан туған оқшау халдер есепті болады. Рас, екінші бөлімдегі «жынды су» арқылы туатын өрескел өзгерістер мағынасыз емес. Ол да Абайдың кейбір сорақы құбылыстарға қатты мысқылмен, үлкен сатиралық сынмен қарайтынын танытады. Поэма дәл осы жәйін жаңағы айтылған жалпы күйлерден бөліп апады. Бұнда да Абайдың бұрынғы өзіндік өлеңдеріндегі сыншыл, әжуашыл ойларды көреміз.

«...Есер, есірік болмасаң Тіршіліктен пайда жоқ...» -

дейтуғын ызалы, ащы мысқылдарын еске түсіреді. Сөйтіп, қорыта айтқанда, Масғұттағы идея - араб, шығыс аңызының идеясы емес. Ақын шығармаларының бұрын басқаша жанр, стильде айтылып жүрген идеялары болады. Бірақ сол жайлары заманындағы халдерден туған сыншылдық ойлар болғандықтан, ескі Бағдат тонын кидіргенше, өз тұсындағы қазақтың өзіндік тіршілігінен алып, сюжетті сол болмыстан құрастырып қиюластырса, шығарманың басты идеялары оқушыларына орағытып жетпей, төтелей жеткен болар еді. Оқиға ментіл, аңыз материалы бойынша Абай қазақ оқушысына бөтен реальностьтармен сөздерді қолдана отырады. Бөтен аттар арабтан алынғандықтан, араб сөздері кездеседі. Бірақ, өлеңдік түр жағынан қарағанда, бұл шығарма төрт жолды шумақтан, 11 буынды жолдардан құралып,анық қазақтың өз үлгісіндегі дастандар түрінде жазылады. Түп идея Арабстанда болған оқиғаны айту емес, Абайдың өзінің қақ қасындағы сол күнгі қазақстандық шындықтарды білдіруге арналғандықтан, поэманың жаңағы аталған өлеңдік түрі идеялық мазмұнымен байланысты туған болады.

Дастан 11 буынды қара өлең үлгісімен жазылған. Алгаш рет 1909 ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбай ұғылының өлеңі» атты жинақта толық емес күйінде, кейін толық түрінде 1939 жылғы басылымда жарияланды. Шығарма басылымдарында аздаған текстологиялық өзгөрістер кездеседі.

1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда 1-шумақтың 2-жолы «Тілге жар бер, берілсін тура мақсұт», 7-шумақтың 1-жолы «Бай емен, батыр емен, хан да емеспін», 4-жолы «Жақсылықты білмейтін шал да емеспін», 13- шумақтың 2-жолы «Сары жесең, дәулетің судай тасыр» делінсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909 жылғы басылым негізінде «Тілге яр бер, білінсін түғры мақсут», «Бай емен, батыр емен, хан емеспін», «Жақсылықты білмейтін шал емеспін», «Сарыны алсең, дәулетің судай тасыр» болып түзетілген. 1939, 1945 жылғыжинақтарда 16-шумақтың 1-жолы «Мен болсам егер, ағын жемек едім», 24-шумақтың 3-жолы «Хан қаһар, қара халқы қастық қылса», 25-шумақтың 2-жолы «Үйінде тексерілмес дау бола ма?», 34-шумақтың 1-жолы «Ол судан тамам суға су қуйылар» болса, 1957, 1977 жылғы басылымдарда «Мен болсам егер ағын жемек дедім»«Хан қаһар, қара кісі қастық қылса»«Бойында тексерілмес дау бола ма?»,«Ол судан таман суға су қуйылар» түрінде берілген. Ал, 1954 жылғы жинақта 24-шумақтың З-жолы «Хан қаһар, қара халық қастық қылса». 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 31-шумақтың 1-жолы «Ендігіге не сурау бұл заманда?» деп алынса, 1933, 1957, 1977 жылғы басылымдарда «Ендігіге не сурау бұл жалғанда?» түрінде қабылданған. Бұл жол Мүрсейіті қолжазбаларында, 1909 жылғы жинақта «Ендігіге не соры бұл заманда» болып жазылған.

Поэма ағылшын, азербайжан, араб, қарақалпақ, қырғыз, қытай, латыш, орыс, өзбек, татар, үйғыр тілдеріне аударылған.[1]



Қорытынды. Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс, Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз. Н.Назарбаев
Үйге: Масғұт поэмасын мазмұндау.






Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 10 класс

Скачать
Саба?ты? та?ырыбы: "Мас??т" поэмасы

Автор: Биболова Ботак?з Жар?ынбек?ызы

Дата: 14.05.2015

Номер свидетельства: 211510

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства