kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Открытый урок на тему "М. ?теміс?лы «Тарланым» ?ле?і"

Нажмите, чтобы узнать подробности

?аза? ?дебиеті  9 - сынып
Саба?ты? та?ырыбы: М. ?теміс?лыны? «Тарланым» ?ле?і
Саба?ты? ма?саты:

Білімділігі: М.?теміс?лыны? жалынды ?ле?дерін м?нерлеп о?ыту, ?ле?ні? мазм?нын, 
та?ырыбын ашу, ?ле?дегі к?ркемдеуіш с?здерді табу. 
Дамытушылы?: О?ушыларды? тіл байлы?ын арттыру, ?з ойларын еркін жеткізуге, 
шы?армашылы?пен ж?мыс жасау?а машы?тандыру. 
Т?рбиелік: О?ушыларды Отанс?йгіштікке, елін, жерін с?юге т?рбиелеу 
Типі: д?ст?рлі
Т?рі: жа?а білімді ме?герту
?дісі: с?ра? - жауап, баяндау
К?рнекілігі:, слайдтар, о?улы?
П?наралы? байланыс: тарих, ?аза? тілі,
Тех. ??рал - жабды?: интербелсенді та?та
Саба?ты? барысы: І ?йымдастыру б?лімі
Сыныпты 4 топ?а б?лу
Саба?ты? барысы:

2. ?й тапсырмасын с?рау 
/?й тапсырмасына шолу жасау:/ 
1.Д.Бабатай?лыны? «Аяг?з ?айда барасы??» атты ?ле?іні? та?ырыбы ?андай? 
2.?ле?ні? т?йіні ?андай? 
3.?ле?ге ар?ау бол?ан не жа?дай? 
4. Д. Бабатай?лыны? «Аяг?з, ?айда барасы??» атты ?ле?ін жат?а о?у.
?р топтан 3 о?ушы шы?ып «Мені жал?астыр» ?дісімен жаттау айту
I? Жа?а саба?
Ой ?оз?ау ?шін о?ушылар?а ?ойылатын с?ра?:

М.?теміс?лы  кім?

М.?теміс?лыны?  ?андай  шы?армаларын   білесі?дер?

М.?теміс?лыны?  200жылды?ы   ?ай  жылы  Юнеско  к?лемінде аталып   ?тті? /о?ушылардан  жауап алынады/

?аза?  хал?ыны?   бас  бостанды?ы   ?шін  к?рескен  кімдерді  білеміз?

Т?уелсіздігімізді  ?ашан алды??

Олай болса, туып-?скен  жерін, ?арыс  ?адам   жері  ?шін  басын    б?йгіге  тіккен  М.?теміс?лы   батырды?   ?мірі  мен   шы?армашылы?ына   «Тарланым»  атты  ?ле?іне    ке?інен  то?таламыз.

II.Ой ?оз?ау: О?ушылар?а   с?ра?:

1.     «Тарланым» с?зіні? ма?ынасын   ?алай   т?сінеміз?

2.     Неліктен М.?теміс?лы ?ле?ін  «Тарланым»  деп ата?ан?

3.     М.?теміс?лыны? ?андай к?йлерін білеміз?  / «Ж?мыр  ?ылыш», «Нарын» т.б/

О?ушылар?а б?рыннан таныс «Со?ыс»?ле?ін естеріне т?сіру. Махамбет ?мір с?рген д?уірдегі со?ыс картинасын жасау.(?ле?ні? ?анды со?ыс?а арнал?анын, Исатайды? ерлік бейнесін еске т?сіреді)
- М. ?теміс?лыны? ?ле?дерінде даналы? с?здер к?птеп кездеседі. ?ле?деріні? негізгі та?ырыбы ерлік, батырлы?ты жырлайды. Сондай - а?, 1836 - 1839жыл?ы ?лт - азатты? к?терілісіне ?атысты. Оларды уа?ытына ?арай ?ш топ?а б?ліп ?арастыру?а болады. ?ле?дері азаматты?, ел мен жер, азаматты? парызды, рух ?айсарлы?ын жырлайды. Оны? к?птеген ?ле?дері к?теріліс басшысы Исатай?а арналды. Махамбетті? «Тарланым», «Мінкен ер», «Исатай с?зі», «Ей, Махамбет жолдасым!», «Исатай деген а?ам бар», «Есіл ер»,«Тайманны? ?лы - Исатай!», «Исатай с?зі»т. б ?ле?дері бар. Махамбет осынша к?п ?ле?дерін арна?ан Исатай кім? (Исатай туралы м?ліметтермен таныстыру) Осылайша а?а т?тып, ерге тірек, халы??а к?сем сана?ан, ?аза тап?аннан кейін аза т?тып, аруа?ына сыйынып ?ткен адамы – Исатай. Исатай ?азасы Махамбетті ?атты ?ай?ыртты, к??іренте егілтті.
- Исатай батырды? киген киімдеріне, ?ста?ан ?ару - жара?ына назар аударайы?.(дулы?а, сауыт киген, ?ал?ан, сада?, жебе, адырна с?здеріні? ерекшелігін ай айтады) «Тарланым» ?ле?ін ?нтаспадан ты?датамын (о?ушылардан ал?ан ?серін с?рау) «Тарланым» ?ле?ін м?нерлеп о?ыту.
- ?ле?дегі с?з ?олданыстарынан а?ынны? к?йзелісте екенін сеземіз.
?ле?ді тере? талдау ма?сатында о?ушылар?а ?ле?ні? ?н бойында бір ?кініш, ?имасты? бар екендігін ескерте отырып, дауылпаз а?ынны? б?л ?ле?іні? ?андай ?згешелігі бар екендігі с?ралады.(жо?тау сарынында жазыл?анды?ы айтылады. ?аза? ?дебиеті тарихында жо?тау жырлары ерекше орын алатыны с?з болады)
С?здікпен ж?мыс
Кермиы?, кербез - па?, с?лу
Тарлан - 1) биікті мекендейтін еркін ??с; 2) т?лпар.
Керіскедей - дардай, алпамсадай.
Керіске – к?біне ашы? жерде ?мір с?реді, ж?рісі ?те майпаз, с?нді ?оз?алатын, денесі аса ?лкен бауырымен жор?алаушы.(слайд)
Ф?ни - ?мір
Жебе - сада? о?ы
Сусар - а?
Адырна - сада? жебесін тіреп ататын тарамысы
Шандоз - асыл, арда?ты
Академик. З. ?абдолов пікірімен т?йіндеу.
(«…Махамбетті? есімі — ?мірдегі ?асіретті? синонимі, ?нердегі ?асиетті? символы. Махамбет ?ле?і - ?аза? с?зіні? ?айталанбас ??діреті: ?рбір буыны мен буна?ы, тарма?ы мен шума?ы м?ншалы? тап - таза ?ор?асыннан ??йыл?ан ап - ауыр асыл с?з ?аза?тан бас?а жер бетіндегі ешбір елді? ?ле? - жырында жо?, оны? ?зге тілге о?ай аударылмайтыны да сонды?тан.»)

?. ?ле?ді м?нерлеп о?ып, жат?а айт?ызу. Топтармен ж?мыс.
1 топ. А?ынны? ?кініші ?ле?ні? ?ай жолдарынан к?рінеді?
2 топ. Исатайды? сырт бейнесі жырды? ?ай жолдарынан к?рінеді?
3 топ. Исатай бейнесін батырлар жырында?ы Алпамыс бейнесімен салыстыр.
III. Поэзия 
IV. ?ле? 32тарма?ты, 10буынды, 3буна?ты, аралас ?й?ас. 
Тау-дан/ м?-нар-тып ?ш-?ан/ тар-ла-ным, 

б.б б.б а.б б.б б.б т.б б.б б.б а.б б.б 

V. Таудан м?нартып ?ш?ан тарланым, 
Арыстаным, к?п болды-ау, 
Са?ан мені? арманым! /метафора/ 

??лжадай ащы дауыстым, 
??лжадай айбар м?йіздім! 
?ырмызыдай ажарлым! 
Хиуадай базарлым! 
Те?іздей тере? а?ылдым! /те?еу/ 

??ландай ащы дауыстым, 
??лжадай айбар м?йіздім 
?ырмызыдай ажарлым!? /аллитерация/ 

Арыстан еді-ау, Исатай! / ауыспалы ма?ына/ 
VI. С?здікпен ж?мыс: Кермиы?,кербез-па?,с?лу 
Жебе-сада? о?ы 
Сусар-а? 
Адырна-сада? жебесін тіреп ататын тарамысы 
Шандоз- асыл,арда?ты 
?ІІІ. Саба?ты ?орытындылау.
?йге тапсырма
1 топ. ?ле?дегі к?ркемдегіш ??ралдарды табу.
2 топ. Исатай туралы ?осымша м?лімет жинау.
3 топ. Шы?армашылы?пен ж?мыс. «Махамбетше жырлаймын»

ІХ. О?ушыларды ба?алау.

Просмотр содержимого документа
«Открытый урок на тему "М. ?теміс?лы «Тарланым» ?ле?і"»

Қазақ әдебиеті 9 - сынып
Сабақтың тақырыбы: М. Өтемісұлының «Тарланым» өлеңі
Сабақтың мақсаты:

Білімділігі: М.Өтемісұлының жалынды өлеңдерін мәнерлеп оқыту, өлеңнің мазмұнын, 
тақырыбын ашу, өлеңдегі көркемдеуіш сөздерді табу. 
Дамытушылық: Оқушылардың тіл байлығын арттыру, өз ойларын еркін жеткізуге, 
шығармашылықпен жұмыс жасауға машықтандыру. 
Тәрбиелік: Оқушыларды Отансүйгіштікке , елін, жерін сүюге тәрбиелеу 
Типі: дәстүрлі
Түрі: жаңа білімді меңгерту
Әдісі: сұрақ - жауап, баяндау
Көрнекілігі: , слайдтар, оқулық
Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ тілі,
Тех. құрал - жабдық: интербелсенді тақта
Сабақтың барысы: І Ұйымдастыру бөлімі
Сыныпты 4 топқа бөлу
Сабақтың барысы:

2. Үй тапсырмасын сұрау 
/Ұй тапсырмасына шолу жасау:/ 
1.Д.Бабатайұлының «Аягөз қайда барасың?» атты өлеңінің тақырыбы қандай? 
2.Өлеңнің түйіні қандай? 
3.Өлеңге арқау болған не жағдай? 
4. Д. Бабатайұлының «Аягөз, қайда барасың?» атты өлеңін жатқа оқу.
Әр топтан 3 оқушы шығып «Мені жалғастыр» әдісімен жаттау айту
IҮ Жаңа сабақ
Ой қозғау үшін оқушыларға қойылатын сұрақ:

М.Өтемісұлы  кім?

М.Өтемісұлының  қандай  шығармаларын   білесіңдер?

М.Өтемісұлының  200жылдығы   қай  жылы  Юнеско  көлемінде аталып   өтті? /оқушылардан  жауап алынады/

Қазақ  халқының   бас  бостандығы   үшін  күрескен  кімдерді  білеміз?

Тәуелсіздігімізді  қашан алдық?

Олай болса, туып-өскен  жерін, қарыс  қадам   жері  үшін  басын    бәйгіге  тіккен  М.Өтемісұлы   батырдың   өмірі  мен   шығармашылығына   «Тарланым»  атты  өлеңіне    кеңінен  тоқталамыз.

II.Ой қозғау: Оқушыларға   сұрақ:

  1. «Тарланым» сөзінің мағынасын   қалай   түсінеміз?

  2. Неліктен М..Өтемісұлы өлеңін  «Тарланым»  деп атаған?

  3. М.Өтемісұлының қандай күйлерін білеміз?  / «Жұмыр  қылыш», «Нарын» т.б/

Оқушыларға бұрыннан таныс «Соғыс»өлеңін естеріне түсіру. Махамбет өмір сүрген дәуірдегі соғыс картинасын жасау.(Өлеңнің қанды соғысқа арналғанын, Исатайдың ерлік бейнесін еске түсіреді)
- М. Өтемісұлының өлеңдерінде даналық сөздер көптеп кездеседі. Өлеңдерінің негізгі тақырыбы ерлік, батырлықты жырлайды. Сондай - ақ, 1836 - 1839жылғы ұлт - азаттық көтерілісіне қатысты. Оларды уақытына қарай үш топқа бөліп қарастыруға болады. Өлеңдері азаматтық, ел мен жер, азаматтық парызды, рух қайсарлығын жырлайды. Оның көптеген өлеңдері көтеріліс басшысы Исатайға арналды. Махамбеттің «Тарланым», «Мінкен ер», «Исатай сөзі», «Ей, Махамбет жолдасым!», «Исатай деген ағам бар», «Есіл ер»,«Тайманның ұлы - Исатай!», «Исатай сөзі»т. б өлеңдері бар. Махамбет осынша көп өлеңдерін арнаған Исатай кім? (Исатай туралы мәліметтермен таныстыру) Осылайша аға тұтып, ерге тірек, халыққа көсем санаған, қаза тапқаннан кейін аза тұтып, аруағына сыйынып өткен адамы – Исатай. Исатай қазасы Махамбетті қатты қайғыртты, күңіренте егілтті.
- Исатай батырдың киген киімдеріне, ұстаған қару - жарағына назар аударайық.(дулыға, сауыт киген, қалқан, садақ, жебе, адырна сөздерінің ерекшелігін ай айтады) «Тарланым» өлеңін үнтаспадан тыңдатамын (оқушылардан алған әсерін сұрау) «Тарланым» өлеңін мәнерлеп оқыту.
- Өлеңдегі сөз қолданыстарынан ақынның күйзелісте екенін сеземіз.
Өлеңді терең талдау мақсатында оқушыларға өлеңнің өн бойында бір өкініш, қимастық бар екендігін ескерте отырып, дауылпаз ақынның бұл өлеңінің қандай өзгешелігі бар екендігі сұралады.(жоқтау сарынында жазылғандығы айтылады. Қазақ әдебиеті тарихында жоқтау жырлары ерекше орын алатыны сөз болады)
Сөздікпен жұмыс
Кермиық, кербез - паң, сұлу
Тарлан - 1) биікті мекендейтін еркін құс; 2) тұлпар.
Керіскедей - дардай, алпамсадай.
Керіске – көбіне ашық жерде өмір сүреді, жүрісі өте майпаз, сәнді қозғалатын, денесі аса үлкен бауырымен жорғалаушы.(слайд)
Фәни - өмір
Жебе - садақ оғы
Сусар - аң
Адырна - садақ жебесін тіреп ататын тарамысы
Шандоз - асыл, ардақты
Академик. З. Қабдолов пікірімен түйіндеу.
(«…Махамбеттің есімі — өмірдегі қасіреттің синонимі, өнердегі қасиеттің символы. Махамбет өлеңі - қазақ сөзінің қайталанбас құдіреті: әрбір буыны мен бунағы, тармағы мен шумағы мұншалық тап - таза қорғасыннан құйылған ап - ауыр асыл сөз қазақтан басқа жер бетіндегі ешбір елдің өлең - жырында жоқ, оның өзге тілге оңай аударылмайтыны да сондықтан.»)

Ү. Өлеңді мәнерлеп оқып, жатқа айтқызу. Топтармен жұмыс.
1 топ. Ақынның өкініші өлеңнің қай жолдарынан көрінеді?
2 топ. Исатайдың сырт бейнесі жырдың қай жолдарынан көрінеді?
3 топ. Исатай бейнесін батырлар жырындағы Алпамыс бейнесімен салыстыр.
III. Поэзия 
IV. Өлең 32тармақты, 10буынды, 3бунақты, аралас ұйқас. 
Тау-дан/ мұ-нар-тып ұш-қан/ тар-ла-ным, 

б.б б.б а.б б.б б.б т.б б.б б.б а.б б.б 

V. Таудан мұнартып ұшқан тарланым, 
Арыстаным, көп болды-ау, 
Саған менің арманым! /метафора/ 

Құлжадай ащы дауыстым, 
Құлжадай айбар мүйіздім! 
Қырмызыдай ажарлым! 
Хиуадай базарлым! 
Теңіздей терең ақылдым! /теңеу/ 

Құландай ащы дауыстым, 
Құлжадай айбар мүйіздім 
Қырмызыдай ажарлым!Ә /аллитерация/ 

Арыстан еді-ау, Исатай! / ауыспалы мағына/ 
VI. Сөздікпен жұмыс: Кермиық,кербез-паң,сұлу 
Жебе-садақ оғы 
Сусар-аң 
Адырна-садақ жебесін тіреп ататын тарамысы 
Шандоз- асыл,ардақты 
ҮІІІ. Сабақты қорытындылау.
Үйге тапсырма
1 топ. Өлеңдегі көркемдегіш құралдарды табу.
2 топ. Исатай туралы қосымша мәлімет жинау.
3 топ. Шығармашылықпен жұмыс. «Махамбетше жырлаймын»

ІХ. Оқушыларды бағалау.


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 9 класс

Скачать
Открытый урок на тему "М. ?теміс?лы «Тарланым» ?ле?і"

Автор: Абилдаева А?тол?ын

Дата: 16.12.2015

Номер свидетельства: 267046

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

Распродажа видеоуроков!
ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства