kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Ахмет Байт?рсынов «Енші ?лесу»

Нажмите, чтобы узнать подробности

П?ні: ?дебиеттік о?у

Та?ырыбы: Ахмет Байт?рсынов «Енші ?лесу»

Ма?саты:1) Білімділігі: М?тін мазм?нымен  таныстырып, негізгі ойды аны?тау?а ба?ыттау, ?аза?ты? салт – д?ст?рі жайлы т?сініктерін ке?ейту;

2) Дамытушылы?ы: Таным белсенділігін арттыру, ойын, тілін дамыту, шы?армашылы? пен ж?мыс істеуге, ?з ойларын ірікпей айтып, д?лелді с?йлеу білуге ?йрету;

3) Т?рбиелігі: ?аза?ты? салт - д?ст?рін, ?дет – ??рпын білуге, са?тау?а т?рбиелеу.

Саба?ты? к?рнекілігі: Та?ырып?а байланысты слайд. А.Байт?рсынов,  плакат?а жазыл?ан с?здер, АКТ, слайд.

Саба?ты? барысы

І. ?йымдастыру кезе?і

Шырылдады ?о?ырау,

Біз саба?ты бастаймыз.

Партамыз?а отырып,

?зара к?з тастаймыз.

Табыс тілеп к?збенен

Жа?а білім алу?а

Ал?а ?адам аттаймыз.

ІІ. ?й тапсырмасын тексеру.

-балалар,бізді? ?тіп жат?ан тарауымыз ?алай аталады:?

-«Сар?ылмас ?азына»дегенді ?алай т?сінесі?дер?

(о?ушыларды? ой-пікірі)

- ?те жа?сы. Та?ы ?андай та?ырыптармен танысты??

- Осы тараулардан ?ай м?тін ?нады? Неліктен?

- Неше биді білеміз балалар?

- «Жеті жар?ыны» ??растырушы кім?

ІІІ. Жа?а саба?.

  • Б?гін саба?ымызды топ бойынша ж?мыстанамыз. ?р топ ?з к?шбасшыларын сайлайды. К?шбасшыларына ?з топтарыны? тізімі беріледі. ?рбір д?рыс жауаптарына к?шбасшы плюс белгілеп отырады. Саба?ты? со?ында плюстерін ?осып ба?аланады.

?р топ?а ж?мба? жасырылады. (К?шбасшылары жауабын айтады.)

1-топ. Иесі оны? – с?би

           ?рі т?сек

 ?рі ?й.                 (Бесік)

2-топ. Бір жыланды тая??а іліп алдым,
Ерге ?она, пайдасын біліп алдым.    (?амшы)

3-топ. Шыр к?белек айналар,

     Беліне жіп байланар.                              (?ршы?).

 -?аза? хал?ы салт-д?ст?рге ?те бай.Адам ?міріндегі о?и?алар?а байланысты т?рлі д?ст?рлер ?азірге дейін са?тал?ан.Оларда баласыны? аман-сау ?суіне,жа?сы азамат болуына деген ата-ананы? ізгі тілегі айтылады.

Слайд к?рсету( т?сау кесу,бесікке б?леу т.б.), (То?ым?а?ар,с?ндет той)

  • ?те жа?сы балалар. Б?гін біз Ахмет Байт?рсыновты? енші ?лесу та?ырыбымен танысамыз.

Автор туралы м?лімет: о?ушылар авторды? ?ле?дерін ??гімелерін айту.

?мір с?рген жылдары:(1873-1938)

Ту?ан жері:?останай облысы,Тор?ай ??ірінде.

Аудармалары:“?айырымды т?лкі”“?гіз бен ба?а”“?артай?ан арыстан”

“?айыршы мен ?ыдыр”“Ат пен есек”

Кітаптары:“?дебиетта?ыт?ыш”“О?у??ралы”“?ліпби

-Балалар,б?гінбізАхметБайт?рсын?лыны? «Енші?лесу» м?тініментанысамыз. «Енші?лесу» дегенді?алайт?сінеміз?

О?улы?пен ж?мыс

-м?тіндіо?у.

М?тін мазм?нымен ж?мыс

1)Балалар неге еншіні д?рыс б?лісе алмады?

2)Енші б?ліске 2 баланы? орнында сен болса?,не істер еді??

3)М?тінні? со??ы  жолы? ?алай т?сінді?дер?

-с?здікж?мыс

Енші ?лесу-дегеніміз бала ержетіп, жеке ?й болып, б?лек шы??анда ата – ана беретін мал - м?лік.

Жасау дегеніміз—?затыл?ан ?ыз?а берілетін д?ние - м?лік. Халы? ?ызды? жасауына жа?сы б?йым, кілем, текемет, ыдыс - ая?, т?сек - орын, киім - кешек, ?сем, ?шекейлі заттар берген. Ау?атты адамдар а? отау тігіп ?зат?ан.

К?рініс.

Ертеде Алаш деген данышпан ?арт ?мір с?ріпті оны? А?арыс, Бекарыс, Жанарыс деген ?ш ?лы болыпты. ?лдары ?айырымды болып ?сіпті.

Бір к?ні ?арт ?ш ?лын ша?ырып:

  • Балаларым, д?м-т?зым таусылатын ша? таяп ?алды. К?зімні? тірісінде сендерген ?алдыратын еншімді б?ліп берейін, - депті ?арт.
  • Мені? мал-м?лкімді те?дей т?рт б?лікке б?лі?дер, ?з еншілері?ді алып ?ке ісін ?рі ?арай жал?астыры?дар. Ынтыма? бірлікте ?мір с?рі?дер.

Балалар ?келеріне ?алдыр?ан еншісі ?шін ра?меттерін айтып, ?ке алдында бастарын иіп та?зым етеді де былай дейді:

  • ?ке, біз сізді т?сінбей ?алды?. Біз ?шеуміз ?ой, енші?ізді неге т?рт б?лікке б?лді?із?

?кесі былай деп жауап береді: «Мал – м?лкімні? т?ртінші б?лігін сендерді? ?она?тары?а ?алдырамын. Шаршап – шалды?ып келген ?она?ты? еншісі – ?она?асы болсын. Егер сендерді? ?она?тары? д?мнен бас тартса, оларды? ?з «сыба?алары» екенін айтарсы?дар», - депті.

  • Бекарыс, Жанарыс б?гін бізді? ?йімізге ?она? келіп ?алыпты, наннан ауыз тигізейік,  - деп ?она?тарына бауырса? береді.

?асырлар ?тіп жатты. Адамдар к?бейіп, дала?а тарап кетті. Содан бері ?мірде к?п ?згеріс болды. Біра? барлы? уа?ытта – ?асырлар, жылдар, к?ндер ?ырда?ы ?она?жайлылы? ?дет ?рдайым берік болып келеді. ?аза?ты? ?йіне к?ндіз немесе т?нде кім кірсе де, ?р?айсысын жылы ?аба?пен к?тіп алу ж?не ??рметтеу, жомартты?пен ас-су тарту д?ст?рі – «?она?асы» тосып т?рды.

- ?те жа?сы. Олай болса, 1-топ сурет салады.

2-топ эссе енші ?лесу

3-топ салт – д?ст?р, ?деп – ??рып, туралы ма?ал – м?телдер айту.

  • ?те жа?сы балалар, ?р топ жа?сы ?атысты?дар. Ал енді, экран?а назар аударайы?. ?р топ ?яшы?ты та?дайды.

1- ?яшы?.  Киіз ?й – тарихымызда?ы е? ал?аш?ы с?улеттік ??рылыс.

2 – ?яшы?Т?РТ Т?ЛІК – мал: т?йе, жыл?ы, ?ой, сиыр. 

3- ?яшы?.??ра?–т?рге т?сейтін к?рпеше.

 4- ?яшы?. Санды? — киіз ?йді? а?аш жи?аздарыны? бірі.

5 – ?яшы?.?лтты? ыдыстарды ата.?аза?ты? к?нбе к?н ?олданатын ыдыс-ая?тары а?аштан жасал?ан  тоста?андар, таба?тар, астаулар, ожаулар, ?асы?тар болатын, сонымен ?атар жез ??м?андар, терілерден жасал?ан торсы?тар.

 6 - ?яшы?.Текемет – с?ндік-?олданбалы ?нер туындысы, бетіне т?рлі т?сті ою-?рнек басыл?ан киіз ?й жи?азы.

?орытынды.

?р топ?а А3 формат беріледі. А3 формат?а білемін, білгім келеді деп кестені толтырады.

?йге тапсырма: с?зж?мба? ??растырып келу.

Ба?алау, мада?тау.?р топты? к?шбасшылары ?з топта?ы о?ушыларды ба?алайды.

Просмотр содержимого документа
«Ахмет Байт?рсынов «Енші ?лесу»»

Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданы Қызылтал ЖББОМ

Бастауыш сынып мұғалімі Журтабаева Құндыз Уразқызы

Пәні: Әдебиеттік оқу

Тақырыбы: Ахмет Байтұрсынов «Енші үлесу»

Мақсаты:1) Білімділігі: Мәтін мазмұнымен  таныстырып, негізгі ойды анықтауға бағыттау, қазақтың салт – дәстүрі жайлы түсініктерін кеңейту;

2) Дамытушылығы: Таным белсенділігін арттыру, ойын, тілін дамыту, шығармашылық пен жұмыс істеуге, өз ойларын ірікпей айтып, дәлелді сөйлеу білуге үйрету;

3) Тәрбиелігі: қазақтың салт - дәстүрін, әдет – ғұрпын білуге, сақтауға тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі: Тақырыпқа байланысты слайд. А.Байтұрсынов, плакатқа жазылған сөздер, АКТ, слайд.


Сабақтың барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі

Шырылдады қоңырау,

Біз сабақты бастаймыз.

Партамызға отырып,

Өзара көз тастаймыз.

Табыс тілеп көзбенен

Жаңа білім алуға

Алға қадам аттаймыз.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

-балалар,біздің өтіп жатқан тарауымыз қалай аталады:?

-«Сарқылмас қазына»дегенді қалай түсінесіңдер?

(оқушылардың ой-пікірі)

- Өте жақсы. Тағы қандай тақырыптармен таныстық?

- Осы тараулардан қай мәтін ұнады? Неліктен?

- Неше биді білеміз балалар?

- «Жеті жарғыны» құрастырушы кім?

ІІІ. Жаңа сабақ.

  • Бүгін сабағымызды топ бойынша жұмыстанамыз. Әр топ өз көшбасшыларын сайлайды. Көшбасшыларына өз топтарының тізімі беріледі. Әрбір дұрыс жауаптарына көшбасшы плюс белгілеп отырады. Сабақтың соңында плюстерін қосып бағаланады.

Әр топқа жұмбақ жасырылады. (Көшбасшылары жауабын айтады.)

1-топ. Иесі оның – сәби

Әрі төсек

Әрі үй. (Бесік)

2-топ. Бір жыланды таяққа іліп алдым,
Ерге қона, пайдасын біліп алдым.    (Қамшы)

3-топ. Шыр көбелек айналар,

     Беліне жіп байланар. (Ұршық).

 -Қазақ халқы салт-дәстүрге өте бай.Адам өміріндегі оқиғаларға байланысты түрлі дәстүрлер қазірге дейін сақталған.Оларда баласының аман-сау өсуіне,жақсы азамат болуына деген ата-ананың ізгі тілегі айтылады.

Слайд көрсету( тұсау кесу,бесікке бөлеу т.б.), (Тоқымқағар,сүндет той)

  • Өте жақсы балалар. Бүгін біз Ахмет Байтұрсыновтың енші үлесу тақырыбымен танысамыз.

Автор туралы мәлімет: оқушылар автордың өлеңдерін әңгімелерін айту.

Өмір сүрген жылдары:(1873-1938)

Туған жері:Қостанай облысы,Торғай өңірінде .

Аудармалары:“Қайырымды түлкі”“Өгіз бен бақа”“Қартайған арыстан”

“Қайыршы мен қыдыр”“Ат пен есек”

Кітаптары:“Әдебиеттаңытқыш”“Оқуқұралы”“Әліпби

-Балалар,бүгінбізАхметБайтұрсынұлының «Еншіүлесу» мәтініментанысамыз. «Еншіүлесу» дегендіқалайтүсінеміз?

Оқулықпен жұмыс

-мәтіндіоқу.

Мәтін мазмұнымен жұмыс

1)Балалар неге еншіні дұрыс бөлісе алмады?

2)Енші бөліске 2 баланың орнында сен болсаң,не істер едің?

3)Мәтіннің соңғы  жолың қалай түсіндіңдер?

-сөздікжұмыс

Енші үлесу-дегеніміз бала ержетіп, жеке үй болып, бөлек шыққанда ата – ана беретін мал - мүлік.

Жасау дегеніміз—ұзатылған қызға берілетін дүние - мүлік. Халық қыздың жасауына жақсы бұйым, кілем, текемет, ыдыс - аяқ, төсек - орын, киім - кешек, әсем, әшекейлі заттар берген. Ауқатты адамдар ақ отау тігіп ұзатқан.

Көрініс.

Ертеде Алаш деген данышпан қарт өмір сүріпті оның Ақарыс, Бекарыс, Жанарыс деген үш ұлы болыпты. Ұлдары қайырымды болып өсіпті.

Бір күні қарт үш ұлын шақырып:

  • Балаларым, дәм-тұзым таусылатын шақ таяп қалды. Көзімнің тірісінде сендерген қалдыратын еншімді бөліп берейін, - депті қарт.

  • Менің мал-мүлкімді теңдей төрт бөлікке бөліңдер, өз еншілеріңді алып әке ісін әрі қарай жалғастырыңдар. Ынтымақ бірлікте өмір сүріңдер.

Балалар әкелеріне қалдырған еншісі үшін рақметтерін айтып, әке алдында бастарын иіп тағзым етеді де былай дейді:

  • Әке, біз сізді түсінбей қалдық. Біз үшеуміз ғой, еншіңізді неге төрт бөлікке бөлдіңіз?

Әкесі былай деп жауап береді: «Мал – мүлкімнің төртінші бөлігін сендердің қонақтарыңа қалдырамын. Шаршап – шалдығып келген қонақтың еншісі – қонақасы болсын. Егер сендердің қонақтарың дәмнен бас тартса, олардың өз «сыбағалары» екенін айтарсыңдар», - депті.

  • Бекарыс, Жанарыс бүгін біздің үйімізге қонақ келіп қалыпты, наннан ауыз тигізейік, - деп қонақтарына бауырсақ береді.

Ғасырлар өтіп жатты. Адамдар көбейіп, далаға тарап кетті. Содан бері өмірде көп өзгеріс болды. Бірақ барлық уақытта – ғасырлар, жылдар, күндер қырдағы қонақжайлылық әдет әрдайым берік болып келеді. Қазақтың үйіне күндіз немесе түнде кім кірсе де, әрқайсысын жылы қабақпен күтіп алу және құрметтеу, жомарттықпен ас-су тарту дәстүрі – «қонақасы» тосып тұрды.

- Өте жақсы. Олай болса, 1-топ сурет салады.

2-топ эссе енші үлесу

3-топ салт – дәстүр, әдеп – ғұрып, туралы мақал – мәтелдер айту.

  • Өте жақсы балалар, әр топ жақсы қатыстыңдар. Ал енді, экранға назар аударайық. Әр топ ұяшықты таңдайды.

1- ұяшық. Киіз үй – тарихымыздағы ең алғашқы сәулеттік құрылыс.

2 – ұяшықТӨРТ ТҮЛІК – мал: түйе, жылқы, қой, сиыр. 

3- ұяшық.Құрақ–төрге төсейтін көрпеше.

 4- ұяшық. Сандық — киіз үйдің ағаш жиһаздарының бірі.

5 – ұяшық.Ұлттық ыдыстарды ата.Қазақтың күнбе күн қолданатын ыдыс-аяқтары ағаштан жасалған  тостағандар, табақтар, астаулар, ожаулар, қасықтар болатын, сонымен қатар жез құмғандар, терілерден жасалған торсықтар.

 6 - ұяшық.Текемет – сәндік-қолданбалы өнер туындысы, бетіне түрлі түсті ою-өрнек басылған киіз үй жиһазы.

Қорытынды.

Әр топқа А3 формат беріледі. А3 форматқа білемін, білгім келеді деп кестені толтырады.

Үйге тапсырма: сөзжұмбақ құрастырып келу.

Бағалау, мадақтау.Әр топтың көшбасшылары өз топтағы оқушыларды бағалайды.


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Уроки

Целевая аудитория: 4 класс

Скачать
Ахмет Байт?рсынов «Енші ?лесу»

Автор: Журтабаева ??ндыз Ураз?ызы

Дата: 18.11.2015

Номер свидетельства: 254869

ПОЛУЧИТЕ БЕСПЛАТНО!!!
Личный сайт учителя
Получите в подарок сайт учителя


Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства