kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Dilbar Haydarova she'riyatiga xos takrorning lingvopoetik xususiyatlari

Нажмите, чтобы узнать подробности

Ushbu maqolada Dilbar Haydatova she'riyati til nuqtai nazaridan tahlil qilingan

Просмотр содержимого документа
«Dilbar Haydarova she'riyatiga xos takrorning lingvopoetik xususiyatlari»

DILBAR HAYDAROVA SHE`RIYATIGA XOS TAKRORNING LINGVOPOETIK XUSUSIYATLARI

Badiiy asarning bosh unsuri so`z, umuman, til ekan, asarning chinakam san`at darajasiga ko`tarila olishida uning tili muallifning til vositalarini qay darajada qo`llay olishi asosiy omildir. Adabiyotimizda iz qoldirgan har bir ijodkor asarlarining tilini o`rganish, birinchidan, adibning mahoratini o`rganish, shu bilan birga, tilimiz rivojiga uning asarlari tili ta`sirini belgilash ehtiyojidan kelib chiqadi.

Dilbar Haydarovaning so`z tanlash va qo`llashdagi mahoratini tadqiq etilishi tilshunosligimiz rivojida o`ziga xos ahamiyatga ega, chunki shunda yozuvchining individual uslubi yaqqol ko`rinadi. Shuning uchun tilshunosligimizda ijodkor badiiy nutqini o`ziga xosligi, uning til vositalaridan foydalanishi kabi jihatlar bosh mavzu darajasiga ko`tarilib bormoqda.

She`rning joziba kuchi, badiiyligini oshirishda takror alohida o`rin tutadi. Shoir va yozuvchilar tasvirlayotgan voqea – hodisaning nazarda tutilgan tomoniga o`quvchining diqqatini tortish, uni bo`rttiribroq ko`rsatish uchun yoki ma`lum narsalarni sanab ko`rsatish niyatida ko`proq she`riy asarlarda ayrim tovush yoki tovushlar birikmasiga, gapga ataylab urg`u beradi, takrorlaydi.

Dilbar Haydarova she`rlarida takror juda ko`p qo`llangan. Ularni kontakt holatdagi va distant holatdagi takror ko`rinishlarida o`rganish maqsadga muvofiqdir. Distant holatdagi takrorning aynan qo`llanishi ham o`ziga xos ko`rinishga ega:

Ishq o`tida

Yonaman boz, kuyaman boz.

(“Muhabbat”)

Birinchi misrada “ishq o`tida” birikmasi beriladi va butunning ikki bo`lakka bo`linishi hamda ushbu ikki bo`lakning bir – biriga zidlantirilishi “boz” so`zining takrori bilan birga “yonaman”, “kuyaman” so`zlari orqali amalga oshiriladi: yonaman boz, kuyaman boz. Bunday takrorlar odatda grammatik va mantiqiy jihatdan teng bo`lgan bir necha subyekt yoki obyektni ifodalaydi. Shuningdek, she`riyatda misralar takrori ham borki, bu shubhasiz she`riy nutqning ifodaviyligini oshirib she`rga o`zgacha ohang va jozibadorlik baxsh etadi. Buni biz shoiraning quyidagi misralarida ham ko`rishimiz mumkin:

Bu yo`llardan dono, nodon o`tadi.

Biri g`amgin, biri shodon o`tadi.

Turfa niyatlilar mudom o`tadi.

Ogoh bo`ling, do`stlar, ogoh bo`ling

(“Ogoh bo`ling”)

Kuzatgan bo`lsangiz she`r hozirgi dolzarb mavzuga aylangan ogohlik haqidadir. She`r davomida ogohlikga chaqiriq shoira tomonidan bosqichma-bosqich rivojlanib boradi va misra so`ngida insoniyatni ogohlikka undovchi so`zlar takrorlanadi:

Odamning olasi ichida agar,

Qilar ish, niyating yuz tutsa magar.

Ogoh bo`ling, do`stlar, ogoh bo`ling

(“Ogoh bo`ling”)

She`r to`la ravishda ogohlikka undov ruhida yozilgan. Shu bois ham she`r “Ogoh bo`ling” deb nomlanadi.

Xulosa o`rnida shuni aytish kerakki, Dilbar Haydarova she`rlaridagi takrorlar grammatik hamda so`z tarkibi jihatdan o`zgarishga uchragan, turli xil ma`no qirralarni namoyon etgan. Takrordagi grammtik o`zgarishlar ma`nodagi nozik farqlanish yuzaga keltirgan bo`lsa, ikkinchi tomondan, she`riy tizim talabi bilan vaznni saqlab qolish maqsadida qo`llangan.

Foydalanilgan adabiyotlar:

  1. Haydarova D. Saylanma. – Toshkent: Sharq, 2006.

  2. Qo`ng`urov R. O`zbek tilining tasviriy vositalari. – Toshkent: Fan, 1977

  3. O`zbek tili grammatikasi. – Toshkent: Fan, 1976. 2- tom.








Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Прочее

Целевая аудитория: Прочее

Скачать
Dilbar Haydarova she'riyatiga xos takrorning lingvopoetik xususiyatlari

Автор: Jo'rayeva Feruza Faxriddinovna

Дата: 18.05.2020

Номер свидетельства: 550221

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства