kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Презентация по казахской литературе на тему "?ажым??ан М??айтпас?лы"

Нажмите, чтобы узнать подробности

?ажы М??ан М??айтпас?лы — ?аза? хал?ыны? тарихында?ы т???ыш к?сіп?ой балуан. Т?тас ??мырын к?рес ?неріне арнап, ?лан?айыр жері мен ?ршіл хал?ын бірінші болып ?зге ж?рт?а паш еткен, ?зінен б?рын?ы ?андастары баспа?ан топыра?ты басып, к?рмеген елді к?ріп, ?зге ?аза? та?па?ан алтын, к?міс медальдарды мойнына т???ыш ілген ?ажы М??ан бабамыз.

Орасан к?шті? иесі, к?ресті? бірнеше т?рінен ?лем чемпионы атан?ан т???ыш ?аза? алыбы! Те?дессіз ?нерімен жер шарын арала?ан, 54 мемлекетте к?реске т?сіп, 48 медаль олжала?ан ?ажым??андай мы?ты XX ?асырды? басында т?ркі халы?тарыны? ішінде ?аза?та ?ана болды. Ресейді? балуандар тобында ?ажым??аннан к?ші ас?ан ешкім болма?анын да айту?а тиіспіз. Д?ние ж?зіні? чемпиондары Иван Поддубный, Иван Шемякин, Алекс Аберг, Иван Заикин, Георг Лурих, Георг Гаккеншмидт, Поль Понс, Вейланд Шульц сынды жампоздармен ?атар ж?ру, боз кілемдегі ай?астарда осы балуандарды шетінен жы?ып, б?йге алу — сол заманда на?ыз ерлік еді. Ол кезде империяны? буына семірген Ресей к?ресіні? ?ожайындары ?аза?ты шын м?нінде менсінбеуші еді. ?ажым??ан сондай ортада намысын жат?а берген жо?. Кеудесін ешкімге бастырмады. К?рес ?ожайындарыны?, т?решілерді? сан м?рте ?ділетсіздігіне белі б?гілмеді, е?сесі т?спеді.

?мірі

Тарихи деректерге с?йенсек ол 1871 жыл?ы 7 с?уірде А?мола уезі, ?ара?ткел деген ауылда д?ниеге келген. Кейбір зерттеулерде, оны?1886 жылы ту?анды?ы айтылады. ?ажым??ан кедей шаруаны? баласы бол?анды?тан, орыс байларына ж?не д?улетті адамдар?а жалдан?ан. С?йте ж?ріп, к?реске т?сіп, той томала?тарда елге к?рініп, бала балуан деген ат?а ие бол?ан.

Былай басталатын ?ле? жолдары оны? сал-серілігінен де хабардар етеді:

Атандым М??ан палуан, бала жастан.
Ішінде к?штілерді? болдым астам.
Талай-талай жерлерді? д?мін татып,
?тті д?урен осылай бізді? бастан

Сонда сол циркте же?ген палуан, е? со?ында же?ген палуан мен ?ажым??ан к?реске т?седі. Оны жы?а алмайды, дегенменен халы? арасына танылады. Злобин деген циркті? ?ожасына ?найды да, б?л жа?а?ы барлы? зерттеулерде жазады ол «Ваня а?ай» деген ата?ты ал?аш?ы к?сіби Санкт-Петербургда?ы мектепті аш?ан ата?ты Лебедевке хат жазып жібереді. Сол ар?ылы ол сол жа??а барады. Сол жа?та ?ш жылдай д?ріс алады. Содан кейінгі ?мірі ?ажым??анны? ?лкен ?рісте болады, биіктей т?седі жылдан жыл?а.

Талас а?а жал?айды. Сонда ол орысты? к?птеген палуандарымен танымсып, дос болады. Оларды? ішінде Иван Поддубный, Иван Шемякин сия?ты мы?ты мы?ты д?ние жузіне белгілі жауырыны жерге тимеген, Иван Зайкин т?різді балуандар бар, Шульц деген палуан осылармен тек ?ана к?ресіп ?ана ?ой?ан жо?, рухани жа?ынан жа?ындасып, ?за? жылдар дос болды.

?ажым??анны? т???ыш рет ?лемдік де?гейде к?рінген ша?ы — 1906 жыл. Алманияда ?ткен д?ниеж?зілік сайыста ол ?лем чемпионы атанады. Біра? орыс ?кімшілігіне б?ратана халы?ты? атын шы?ар?ан палуан онша ?най ?оймайды. Сол ?шін де ?ажым??ан орыс палуандарыны? атымен к?ресуге м?жб?р болды. ?ажым??ан?а неше т?рлі ла?ап аттар беріледі. Сол кездегі саясат бойынша, бізде тек орыстар ?ана емес, жапонды?тар да к?реседі деген жарнамалар жасалып, ?ажым??анды «Ямагата Мухунури» деген ла?ап атпен к?рестіреді. Сонымен ?атар, Мухан, «Иван Чёрный» сия?ты ла?ап есімдері бол?ан.

1909 жыл?ы халы?аралы? палуандар жарысына ол «?ара М?стафа» деген атпен шы??ан. С?йтіп б?кіл д?ние ж?зіне М??анны? неше т?рлі ла?ап аттары тарай бастайды.

1910 жылы М??ан т???ыш рет О?т?стік Америка ??рлы?ына табан тірейді. Аргентинаны? астанасы Буэнос-Айрес ?аласында ?ткен еркін к?рестен бол?ан біріншілікте ол Америка чемпионы атанады.

1911 жылы М??ан М??айтпасов Ыстамб?л?а барады. Сол кезе?де ?лемде т?рік палуандарынан мы?ты палуандар жо? сия?ты к?рінетіндігі соншалы?, ол жа??а орыс палуандары ая? баспайтын-ды. Осы ретте намыс?ой ?ажым??ан ?зі т?ркі хал?ыны? ?кілі ретінде Т?ркия?а бару?а бел буады.

Ол поляк ?ызымен отау ??р?ан. Омбыда мешітке апарып, о?ан Б?тима деген ат беріп, м?сылман дініне кіргізген. Патша ?кіметі ??ла?ан со?, балуанны? отбасы азамат со?ысы мен ашты?ты? салдарынан біраз сергелде?ге тап болады.

1937 жылы ?ажым??анны? ізіне ІІХ? ?ызметкерлері т?сіп: «Б?л патшаны? адамы, оны? ?олынан медаль ал?ан, сыйлы? ал?ан сыбайласы» — деп ?удалау?а ?шыратады. Сол себепті ?ажы М??ан отбасын тастап, Т?ркістан мен ?збекстанда бас сау?алайды. ?міріні? со??ы кезе?і Т?ркістан жерінде ?теді.

?лы Отан со?ысы бастал?ан кезде ?ажым??ан ?КСР Жо?ар?ы ке?есті? т?ра?асы ?аза?баев?а жолы?ып, о?ан «Ел аралап, цирк ?нерін к?рсетсем, сол ар?ылы а?ша тауып, майдан?а к?мектессем» — деген ?сыныс айтады. Б?л ?сынысты ?кімет ?олдап, екі жыл?а жуы? ж?ріп цирк ?нерін к?рсетіп, 100 мы? сомдай а?ша табады.

Егер ол ?з заманында т?уелсіз елді? азаматы болса, оны? М??ан М??айтпас?лы деген шын есімі ?лемдік спорт тарихында алтын ?ріптермен жазылар еді. ?міріні? 55 жылын к?рес пен цирк ?неріне арнап, 50 ша?ты медальді? иесі болып, же?іс т??ырынан т?спеген дара т?л?а — ?аза?ты? на?ыз хас батыры.

Ол 1948 жылы О?т?стік ?аза?стан облысы, Б?ген ауданы, Ленин туы колхозында ?айтыс болды. Темірлан деген ауылда, ?абырыны? басына ескерткіш орнатыл?ан. Оны? т?рт ?йелінен тара?ан ?рпа? Т?ркістан мен А?мола ??ірінде ?мір с?руде.

?осымша Ол а?амыз е? ал?аш?ы ла?ап аты Муханура, Лебедев мырзада д?ріс алып к?рес ?нерін дамыт?ан еркін к?рестен ?лемні? бірнеше д?ркін же?інпазы француз к?ресінен ?зімен бірдей д?режеде к?ресетіндер еркін к?рестен б?рі бастарын идірген.

Просмотр содержимого документа
«Презентация по казахской литературе на тему "?ажым??ан М??айтпас?лы" »

Қажымұқан Мұңайтпасұлы (1871-1948)

Қажымұқан Мұңайтпасұлы

(1871-1948)

Қажымұқан Мұңайтпасұлы — қазақ халқының тарихындағы тұңғыш кәсіпқой балуан. Тұтас ғұмырын күрес өнеріне арнап, ұланғайыр жері мен өршіл халқын бірінші болып өзге жұртқа паш еткен, өзінен бұрынғы қандастары баспаған топырақты басып, көрмеген елді көріп, өзге қазақ тақпаған алтын, күміс медальдарды мойнына тұңғыш ілген.

Орасан күштің иесі, күрестің бірнеше түрінен әлем чемпионы атанған тұңғыш қазақ алыбы! Теңдессіз өнерімен жер шарын аралаған, 28 мемлекетте күреске түсіп, 56 медаль олжалаған Қажымұқандай мықты ХХ ғасырдың басында түркі халықтарының ішінде қазақта ғана болды.Дүние жүзінің чемпиондары Иван Поддубный, Иван Шемякин, Алекс Аберг, Иван Заикин, Георг Лурих, Поль Понс сынды жампоздармен қатар жүру, боз кілемдегі айқастарда осы балуандарды шетінен жығып, бәйге алу — сол заманда нағыз ерлік еді.

Тарихи деректерге сүйенсек ол 1871 жылғы 7 сәуірде Ақмола уезі, Сарытерек болысына қарасты Жәдік деген жерде дүниеге келген.Қажымұқан кедей шаруаның баласы болғандықтан, орыс байларына және дәулетті адамдарға жалданған. Сөйте жүріп, күреске түсіп, той томалақтарда елге көрініп, бала балуан деген атқа ие болған

Қажымұқанның тұңғыш рет әлемдік деңгейде көрінген шағы — 1906 жыл. Алманияда өткен дүниежүзілік сайыста ол әлем чемпионы атанады. Бірақ орыс әкімшілігіне бұратана халықтың атын шығарған палуан онша ұнай қоймайды. Сол үшін де Қажымұқан орыс палуандарының атымен күресуге мәжбүр болды. Қажымұқанға неше түрлі лақап аттар беріледі. Қажымұқанды «Ямагата Мухунури» деген лақап атпен күрестіреді. Сонымен қатар, Мухан, «Иван Чёрный» сияқты лақап есімдері болған.

1909 жылғы халықаралық палуандар жарысына ол «Қара Мұстафа» деген атпен шыққан. Сөйтіп бүкіл дүние жүзіне Мұқанның неше түрлі лақап аттары тарай бастайды.

1910 жылы Мұқан тұңғыш рет Оңтүстік Америка құрлығына табан тірейді. Аргентинаның астанасы Буэнос-Айрес қаласында өткен еркін күрестен болған біріншілікте чемпион атанады.

1911 жылы Мұқан Мұңайтпасов Ыстамбул ға барады. Сол кезеңде әлемде түрік палуандарынан мықты палуандар жоқ сияқты көрінетіндігі соншалық , ол жаққа орыс палуандары аяқ баспайтын-ды. Осы ретте намысқой Қажымұқан өзі түркі халқының өкілі ретінде Түркия ға баруға бел буады.

Ұлы Отан соғысы басталған кезде Қажымұқан ҚКСР Жоғарғы кеңестің төрағасы Қазақбаевқа жолығып, оған «Ел аралап, цирк өнерін көрсетсем, сол арқылы ақша тауып, майданға көмектессем» — деген ұсыныс айтады. Бұл ұсынысты үкімет қолдап, екі жылға жуық жүріп цирк өнерін көрсетіп, 100 мың сомдай ақша тауып майданға жолдайды.

Ол 1948 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы , Бөген ауданында қайтыс болды. Темірлан деген ауылда, қабырының басына ескерткіш орнатылған.

Егер ол өз заманында тәуелсіз елдің азаматы болса, оның Мұқан Мұңайтпасұлы деген шын есімі әлемдік спорт тарихында алтын әріптермен жазылар еді. Өмірінің 55 жылын күрес пен цирк өнеріне арнап, жеңіс тұғырынан түспеген дара тұлға — қазақтың нағыз хас батыры.

1913жылы французша күрестен Москва қаласында  өткен дүние жүзілік чемпионат

1913жылы французша күрестен Москва қаласында

өткен дүние жүзілік чемпионат

Ақын жазушылар Мұқан туралы

Қара сөздің қадірін білетін қазақ «күш атасы» деп басқаны емес, Қажымұ­қанды атаған. Қажымұқан туралы қалам тербеген алаш қаламгерлерін түгендеп шығу да оңай емес.

Сәкен СейфуллинСұлтанмахмұт ТорайғыровКенен ӘзірбаевНартай БекежановАсқар ТоқмағанбетовӘбділда ТәжібаевДихан ӘбілевСапарғали БегалинСәбит Мұқанов , Әуелбек Қо­ңы­ра­тбаев, Сырбай Мәуленов, Төлеген Айбергенов,  Қадыр Мырза­лиев , Ғафу Қайырбеков, Қалмақан Әбдіқадыров, Сәуірбек Бақ­бер­ге­нов, Жайық Бектұров,  Әди Шәріпов , Зейтін Ақышев, Берқайыр Аманшин, Әлімқұл Бүркітбаев, Қапан Қамбаров, Төлеген Тоқбер­генов,  Мұхтар Шаханов , Жарасқан Әбдірашев, Бекен Әбдіразақов, Сабырхан Асанов, Аян Нысаналин,  Құлбек Ергөбеков , Мамытбек Қалдыбаев, Захардин Қыстаубайұлы, Серік Байхонов, Жанболат Аупбаев, Әділғазы Қайырбеков, Әсия Беркенова, Есенқұл Жа­қып­беков… Орыстың көрнекті ақыны Дмитрий Мартынов, белді жазу­шы Николай Анов… Аттары аталған бір-бір бәйтеректей ақын-жазушыларға спорт журналистерін қоссақ, Қажымұқан туралы қалам тербеген адамдардың шеті-шегі жоқ екенін бағамдар едіңіз. [1]

Қызықты мәліметтер … 1944   жылы осындай шоулармен жиналған 100 мың сомды — Қажымұқан осы қаржыға ұшақ сатып алып, оны Амангелді Иманов атымен атауды өтініп, Жеңіс қорына аударды. 29 қазанда мынадай жеделхат келді:  «Оңтүстік Қазақстан облысы, Шәуілдір ауданы, Ақтөбе кол-зы, Мұңайтпасовқа. Қызыл Армияның Әскери күштеріне көрсеткен қамқорлығыңыз үшін менен сәлем және Қызыл Армиядан ризашылық қабылдаңыз, жолдас Қажымұқан. Сіздің тілегіңіз орындалады. Сталин» . Қажымұқан жерге жатқанда, оған денесінің үстіне тақтайлар орнатылып, сол тақтайлардың үстімен адамдар лық толтырылған жүк машинасы жүріп өтететін. Орнынын тұрған Қажымұқан ақсақал жүк машинасындағы адамдарды иығына отырғызып, жан-жағынан жармасып-жабысып мініп алған адамдармен оранып алған Алып құрметтеушліредің алдында әрлі-берлі жүретін

Қызықты мәліметтер

1944   жылы осындай шоулармен жиналған 100 мың сомды — Қажымұқан осы қаржыға ұшақ сатып алып, оны Амангелді Иманов атымен атауды өтініп, Жеңіс қорына аударды. 29 қазанда мынадай жеделхат келді:  «Оңтүстік Қазақстан облысы, Шәуілдір ауданы, Ақтөбе кол-зы, Мұңайтпасовқа. Қызыл Армияның Әскери күштеріне көрсеткен қамқорлығыңыз үшін менен сәлем және Қызыл Армиядан ризашылық қабылдаңыз, жолдас Қажымұқан. Сіздің тілегіңіз орындалады. Сталин» .

Қажымұқан жерге жатқанда, оған денесінің үстіне тақтайлар орнатылып, сол тақтайлардың үстімен адамдар лық толтырылған жүк машинасы жүріп өтететін. Орнынын тұрған Қажымұқан ақсақал жүк машинасындағы адамдарды иығына отырғызып, жан-жағынан жармасып-жабысып мініп алған адамдармен оранып алған Алып құрметтеушліредің алдында әрлі-берлі жүретін


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Презентации

Целевая аудитория: 8 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Презентация по казахской литературе на тему "?ажым??ан М??айтпас?лы"

Автор: Каниева Гулден Умиртаевна

Дата: 28.04.2015

Номер свидетельства: 206638

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства