kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

М?хтар Омархан?лы ?уезов

Нажмите, чтобы узнать подробности

?мірбаяны

Ол ?азіргі Шы?ыс ?аза?стан облысыны? Абай ауданы жерінде 1897 жылы жиырма сегізінші ?ырк?йекте ту?ан. Ал?аш?ыда1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде о?ып, одан кейін орыс мектебіні? дайынды? курсына ауысады. 1910жылы Семей ?алалы? бес класты? орыс ?азына училищесіне о?у?а т?сіп, со??ы класында о?ып ж?ргенде «Дауыл» атты ал?аш?ы шы?армасын жазады.

Училищені 1915 жылы ая?тап, Семей ?алалы? м??алімдер семинариясына т?седі. Семинарияда о?ып ж?ріп Ш?к?рім ??дайберді?лыны? «Жолсыз жаза» дастаныны? негізінде «Е?лік-Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы маусым айында Ой??ды? деген жерде сахна?а шы?арады.

М?хтар Омархан?лы ?уезов ??рметіне шы?арыл?ан марка

Ресейдегі саяси т??керістер ?уезов ?міріне ?лкен ?згерістер ?келеді. Ол Семейде «Алаш жастары» ода?ын ??рып, т?рлі ?йірмелерді? ашылуына ?йыт?ы болады. Ж?сіпбек Аймауытовпен бірігіп жаз?ан «?аза?ты? ?згеше мінездері» аталатын ал?аш?ы ма?аласы 1917 жылы 10 наурызда «Алаш»газетінде басылды. 1918 жылы 5-13 мамырда Омбы ?аласында ?ткен Жалпы ?аза? жастарыны? ??рылтайына ?атысып, оны? орталы? ат?ару комитетіні? м?шесі болып сайланады. ?уезов жазушы Ж?сіпбек Аймауытовпен бірлесіп, Семейде «Абай» ?ылыми-к?пшілік журналын шы?ару?а ?атысады. 1919 жылы семинарияны бітіріп, ?о?амды?-саяси ж?мыс?а араласады. 1919 жылы желто?санны? т?ртінде Семейдебольшевиктер билігі орнап, ?уезов Семей губревкомыны? жанынан ашыл?ан ?аза? б?ліміні? ме?герушісі ж?не «?аза? тілі» газетіні? ресми шы?арушысы болып та?айындалады. 1921 жылы ?араша айында ?аза? АКСР-і Орталы? ат?ару комитетіні? (ОАК) т?рал?а м?шелігіне сайланып, онда кадр м?селесімен айналысады. Сол жылы «?ор?ансызды? к?ні» ??гімесі «?ызыл ?аза?стан» журналыны? №3 – 4 сандарында жарияланды. 1922 жылы к?зде Ташкенттегі Орта Азияуниверситетіне ты?даушы болып о?у?а т?седі ?рі «Шолпан» ж?не «Сана» журналдарына ж?мыс?а орналасады. Осы басылымдарда «?ыр суреттері», «?ыр ??гімелері», «?йлену», «О?ы?ан азамат», «Кім кін?лі», «Заман еркесі» («С?ніп-жану») ??гімелері жарияланады. 1923 жылы маусым айында Ленинград (?азіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетіні? ?о?амды? ?ылымдар факультетіні? тіл-?дебиет б?ліміне о?у?а ауысады. 1924-1925 жылы Семейдегі м??алімдер техникумына о?ытушылы??а ?алдырылды. Сонда ж?ріп «Та?» журналын шы?арады. Онда «Кін?мшіл бойжеткен», «?аралы с?лу», «Ескілік к?ле?кесінде», «Жуанды?» ??гімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинград?а ?айтып барып, о?уын жал?астырады. 1926 жылы жаз айында Семейге арнайы ?ылыми экспедиция ?йымдастырып, оны? материалдары негізінде жазыл?ан «?дебиет тарихы» монографиясы 1927 жылы кітап болып шы?ады. 1927 жылы жазда Жетісу ??іріне сапармен келіп, Ілияс Жанс?гіровпен бірге болаша? шы?армаларына материал жинайды. Ленинград?а ?айтып оралысымен, осы материалдар негізінде «?араш-?араш о?и?асы» повесін,«?илы заман» романын, «Хан Кене» пьесасын жазады. 1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетіні? аспирантурасына ?абылданды ?рі ?аза? а?арту институтында саба? берді.

Алаш ?оз?алысы

Алаш ?оз?алысыны? к?семдерімен бірге 1930 жылы 16 ?ырк?йекте т?т?ындалып, 1932 жылы с?уір айында ?ш жыл?а шартты т?рде бас бостанды?ынан айырылды. Дегенмен, маусым айында т?рмеден босатылып, ?аза? педагогика институтыны? (?азПИ-ді?) а?а о?ытушысы болып ?ызмет істейді. Осы жылдары театр, драматургия,м?дениет пен ?нер, ?дебиет, фольклор тарихы, орыс ?дебиетіні? классиктері туралы ма?алалары ?збей жарияланып т?рады. ?уезов сценарийі бойынша «Райхан»к?ркем фильмі (1940) т?сіріледі. 1936 жылы М?скеуде ?ткен ?аза? ?дебиеті мен ?неріні? онк?ндігіне ?атысады. Осы жылдары «Абай» романын жазу?а кірісіп, оны 1941жылы бітіреді. «Абай» романыны? жары? к?руі (1942) ?аза?станны? м?дени ?міріндегі ерекше о?и?а болды. 1943 жылы «Абай» романын тал?ылау ?лкен нау?ан?а айналады. 1946 жылы романны? екінші кітабын жазып бітіріп, ол 1947 жылы жары? к?реді. 1950 жылы роман-эпопеяны? «А?ын а?а» аталатын ?шінші кітабы жары? к?реді. 1943 жылды? ?ырк?йегінен бастап ?аза?ты? мемлекеттік университетіні? (?азМУ-ді?) ?аза? ?дебиеті кафедрасына профессор болып орналасып, ?міріні? со?ына дейін сонда д?ріс о?ыды. 2-д?ниеж?зілік со?ыс жылдарында «Сын са?атта» (1941), «Намыс гвардиясы» (жазушы ?лжаппар ?бішевпен бірігіп, 1942), «?ынаптан ?ылыш» (1945) пьесалары мен «Абай» операсыны? либреттосын (1944), «Абай ?ндері» фильміні? сценарийін (1945) жазады. 1946 жылы ?аза?стан ?ылым академиясы??рыл?анда, оны? толы? м?шесі (академик, №1 ку?лік) болып сайланады, филология ?ылымдарыны? докторы, профессор ата?ы берілді.

1951—1954 жылдары ?уезов саяси-идеологиялы? т?р?ыдан та?ы да ?ыспа??а алынып, 1953 жылы с?уір айында М?скеуге жасырын аттанып кетуге м?жб?р болады.М?скеу мемлекеттік университетінде профессор болып орналасып, «КСРО халы?тары ?дебиетіні? тарихы» деген арнайы курс бойынша д?ріс берді. 1954 жылыАлматы?а ?айтып оралып, «Абай жолы» роман-эпопеясын т?пкілікті ая?тады.

1955 жылы шет елге сапар?а шы?ып, Германия Демократиялы? Республикасы (ГДР) жазушыларыны? Берлинде ?ткен съезіне ??рметті ?она? ретінде ?атысты. ?ндістан?а 40 к?ндік сапармен барып ?айтады. 1956 жылы КСРО м?дениет ?айраткерлері ?кілдеріні? ?атарында Чехословакияда болды. Жазушыны? 60 жас?а толу мерейтойы Алматыда, М?скеуде салтанатпен атап ?тіледі. Атом ж?не сутек бомбасын сынау?а ?арсы халы?аралы? ?оз?алысты? Жапонияда ?ткен 3-конференциясына ?атысады. 1958 жылы Ташкентте ?ткен Азия ж?не Африка елдері жазушыларыны? 1-конференциясын ?йымдастырушыларды? бірі болды. 1960 жылы А?Ш-?а барып ?айтып, 1961 жылы ?ндістан?а екінші рет сапар шегеді. 1955—1957 жылы алты томды? та?дамалы шы?армалары басылып шы?ады.

?уезовті? м?раcыны? аса ?ома?ты б?лігі – оны? ?ылыми зерттеулері. Ол ?аза? ауыз ?дебиетін жина?тап, ж?йелеп, ?аза? ?дебиеті тарихы, Абайды? ?мірі мен шы?армашылы?ы, ?дебиеттану мен фольклорды? теориялы?-проблемалы? м?селелері ж?нінде іргелі е?бектер жазды. ?о?ам ж?не мемлекет ?айраткері ретінде ?уезовжиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат ?о?амыны? дамуы, рухани ынтыма?тасты? ?шін ?з к?з?арасын білдірді. ?лем халы?тары оны? «Абай жолы» роман-эпопеясын айры?ша ??былыс ретінде таныды. 1961 жылды? жиырма жетінші маусымында М?скеу ?аласында?ы ауруханада ?айтыс болды; Алматы ?аласында жерленген. Сол жылы ?аза?стан ?ылым академиясыны? ?дебиет ж?не ?нер институтына оны? есімі берілді, одан кейін жазушы т?р?ан ?йде м?ражай-?йі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. ?аза? академиялы? драма театры, Алматы, Астана, Семей ж?не бас?а ?алалар мен облыстарда?ы аудан, ауыл, к?ше, мектептер ?уезов есімімен аталады. М?хтар ?уезовті? ту?анына 100 жыл толуы ЮНЕСКО-ны? шешімімен, д?ниеж?зілік де?гейде (1997) аталып ?тті.

Ту?ан жері — б?рын?ы Семей уезіні? Шы??ыс болысы (?азіргі Шы?ыс ?аза?стан облысыны? Абай ауданы). ?кесі Омархан мен атасы ?уез сауатты кісілер бол?ан. М?хтар атасыны? ?олында ?скен. Атасы ?уез бен ?жесі Дінасылды? т?рбиесінде бол?ан бала М?хтарды? ал?аш сауатын ашушы да атасы. Соны? ар?асында ол алты жасынан Абайды? ?ле?дерін ауылдастарына жат?а о?ып беретіндей д?режеге жетеді.

1908 жылы хазірет медресесінде о?ып, одан орыс мектебіні? дайынды? курсына ауысады. 1910 жылы бес класты? орыс училищесіне т?седі. Осы жерде о?ып ж?ріп «Дауыл» атты ал?аш?ы шы?армасын жазады. 1915 жылы Семей ?алалы? м??алімдер семинариясына ?абылданады. О?ып ж?ргенде Ш?к?рім ??дайберді?лыны?«Жолсыз жаза» дастаны негізінде «Е?лік-Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы маусым айында Ой??ды? деген жерде тіркестіріп тіккен киіз ?й сахнасына шы?арады.

Просмотр содержимого документа
«М?хтар Омархан?лы ?уезов »

Приготовтесь Внимание Когда будете готовы нажмите на нижнюю стрелочку которая находится на клавиатуре!!!!!  Назар аударыңыз! Дайын болғанда клавиатурада төменгі жақта орналасқан нұсқағышқа басыңыз!

Приготовтесь

Внимание

Когда будете готовы нажмите на нижнюю стрелочку которая находится на клавиатуре!!!!!

Назар аударыңыз!

Дайын болғанда клавиатурада төменгі жақта орналасқан нұсқағышқа басыңыз!

Тақырып: Мұхтар Омарханұлы Әуезов

Тақырып:

Мұхтар Омарханұлы Әуезов

Мұхтар Омарханұлы Әуезов  Шыңғыс болысы, Семей уезі, Семей облысы, Ресей империясы (қазіргі кезде - Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақстан) Туған күні - 1897 жыл, 28 қыркүйек Туған жері -  Қайтыс болған күні – 1961 жыл, 27 маусым (63 жас) Қайтыс болған жері - Мәскеу, КСРО Азаматтығы - Ресей Ресей империясы → Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы КСРО Ұлты - қазақ, Бағыты - социалистік реализм Мансабы - прозаик, ақын, драматург, жазушы және ғалым Жанры – роман, Шығармалардың тілі - қазақша

Мұхтар Омарханұлы Әуезов

Шыңғыс болысы, Семей уезі, Семей облысы, Ресей империясы (қазіргі кезде - Абай ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақстан)

Туған күні - 1897 жыл, 28 қыркүйек

Туған жері -

Қайтыс болған күні – 1961 жыл, 27 маусым (63 жас)

Қайтыс болған жері - Мәскеу, КСРО

Азаматтығы - Ресей Ресей империясы → Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы КСРО

Ұлты - қазақ, Бағыты - социалистік реализм

Мансабы - прозаик, ақын, драматург, жазушы және ғалым

Жанры – роман, Шығармалардың тілі - қазақша

Мұхтар Омарханұлы Әуезов Мұхтар Омарханұлы Әуезов – қазақтың ұлы жазушысы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, Қазақстан ғылым академиясының академигі (1946), филология ғылымдарының докторы, профессор (1946), Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).

Мұхтар Омарханұлы Әуезов

Мұхтар Омарханұлы Әуезов – қазақтың ұлы жазушысы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, Қазақстан ғылым академиясының академигі (1946), филология ғылымдарының докторы, профессор (1946), Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957).

Өмірбаяны Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы жерінде 1897 жылы жиырма сегізінші қыркүйекте туған. Алғашқыда 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде «Дауыл» атты алғашқы шығармасын жазады. Училищені 1915 жылы аяқтап, Семей қалалық мұғалімдер семинариясына түседі. Семинарияда оқып жүріп Шәкәрім Құдайбердіұлының «Жолсыз жаза» дастанының негізінде «Еңлік-Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы маусым айында Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады.

Өмірбаяны

Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы жерінде 1897 жылы жиырма сегізінші қыркүйекте туған. Алғашқыда 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде «Дауыл» атты алғашқы шығармасын жазады.

Училищені 1915 жылы аяқтап, Семей қалалық мұғалімдер семинариясына түседі. Семинарияда оқып жүріп Шәкәрім Құдайбердіұлының «Жолсыз жаза» дастанының негізінде «Еңлік-Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы маусым айында Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады.

Өмірбаяны

Ресейдегі саяси төңкерістер Әуезов өміріне үлкен өзгерістер әкеледі. Ол Семейде «Алаш жастары» одағын құрып, түрлі үйірмелердің ашылуына ұйытқы болады. Жүсіпбек Аймауытовпен бірігіп жазған «Қазақтың өзгеше мінездері» аталатын алғашқы мақаласы 1917 жылы 10 наурызда «Алаш» газетінде басылды. 1918 жылы 5-13 мамырда Омбы қаласында өткен Жалпы қазақ жастарының құрылтайына қатысып, оның орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Әуезов жазушы Жүсіпбек Аймауытовпен бірлесіп, Семейде «Абай» ғылыми-көпшілік журналын шығаруға қатысады. 1919 жылы семинарияны бітіріп, қоғамдық-саяси жұмысқа араласады. 1919 жылы желтоқсанның төртінде Семейде большевиктер билігі орнап, Әуезов Семей губревкомының жанынан ашылған қазақ бөлімінің меңгерушісі және «Қазақ тілі» газетінің ресми шығарушысы болып тағайындалады. 1921 жылы қараша айында Қазақ АКСР-і Орталық атқару комитетінің (ОАК) төралқа мүшелігіне сайланып, онда кадр мәселесімен айналысады. Сол жылы «Қорғансыздың күні» әңгімесі «Қызыл Қазақстан» журналының №3 – 4 сандарында жарияланды. 1922 жылы күзде Ташкенттегі Орта Азия университетіне тыңдаушы болып оқуға түседі әрі «Шолпан» және «Сана» журналдарына жұмысқа орналасады. Осы басылымдарда «Қыр суреттері», «Қыр әңгімелері», «Үйлену», «Оқыған азамат», «Кім кінәлі», «Заман еркесі» («Сөніп-жану») әңгімелері жарияланады.

Өмірбаяны 1923 жылы маусым айында Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінің тіл-әдебиет бөліміне оқуға ауысады. 1924-1925 жылы Семейдегі мұғалімдер техникумына оқытушылыққа қалдырылды. Сонда жүріп «Таң» журналын шығарады. Онда «Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу», «Ескілік көлеңкесінде», «Жуандық» әңгімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинградқа қайтып барып, оқуын жалғастырады. 1926 жылы жаз айында Семейге арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырып, оның материалдары негізінде жазылған «Әдебиет тарихы» монографиясы 1927 жылы кітап болып шығады. 1927 жылы жазда Жетісу өңіріне сапармен келіп, Ілияс Жансүгіровпен бірге болашақ шығармаларына материал жинайды. Ленинградқа қайтып оралысымен, осы материалдар негізінде «Қараш-Қараш оқиғасы» повесін, «Қилы заман» романын, «Хан Кене» пьесасын жазады. 1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің аспирантурасына қабылданды әрі Қазақ ағарту институтында сабақ берді.

Өмірбаяны

1923 жылы маусым айында Ленинград (қазіргі Санкт-Петербург) мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факультетінің тіл-әдебиет бөліміне оқуға ауысады. 1924-1925 жылы Семейдегі мұғалімдер техникумына оқытушылыққа қалдырылды. Сонда жүріп «Таң» журналын шығарады. Онда «Кінәмшіл бойжеткен», «Қаралы сұлу», «Ескілік көлеңкесінде», «Жуандық» әңгімелері жарияланды. 1925 жылы Ленинградқа қайтып барып, оқуын жалғастырады. 1926 жылы жаз айында Семейге арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырып, оның материалдары негізінде жазылған «Әдебиет тарихы» монографиясы 1927 жылы кітап болып шығады. 1927 жылы жазда Жетісу өңіріне сапармен келіп, Ілияс Жансүгіровпен бірге болашақ шығармаларына материал жинайды. Ленинградқа қайтып оралысымен, осы материалдар негізінде «Қараш-Қараш оқиғасы» повесін, «Қилы заман» романын, «Хан Кене» пьесасын жазады. 1928 жылы Орта Азия мемлекеттік университетінің аспирантурасына қабылданды әрі Қазақ ағарту институтында сабақ берді.

Мұхтар Омарханұлы Әуезов құрметіне шығарылған марка

Мұхтар Омарханұлы Әуезов құрметіне шығарылған марка

Алаш қозғалысы

Алаш қозғалысының көсемдерімен бірге 1930 жылы 16 қыркүйекте тұтқындалып, 1932 жылы сәуір айында үш жылға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Дегенмен, маусым айында түрмеден босатылып, Қазақ педагогика институтының (ҚазПИ-дің) аға оқытушысы болып қызмет істейді. Осы жылдары театр, драматургия, мәдениет пен өнер, әдебиет, фольклор тарихы, орыс әдебиетінің классиктері туралы мақалалары үзбей жарияланып тұрады. Әуезов сценарийі бойынша «Райхан» көркем фильмі (1940) түсіріледі. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысады. Осы жылдары «Абай» романын жазуға кірісіп, оны 1941 жылы бітіреді. «Абай» романының жарық көруі (1942) Қазақстанның мәдени өміріндегі ерекше оқиға болды. 1943 жылы «Абай» романын талқылау үлкен науқанға айналады. 1946 жылы романның екінші кітабын жазып бітіріп, ол 1947 жылы жарық көреді. 1950 жылы роман-эпопеяның «Ақын аға» аталатын үшінші кітабы жарық көреді. 1943 жылдың қыркүйегінен бастап Қазақтың мемлекеттік университетінің (ҚазМУ-дің) қазақ әдебиеті кафедрасына профессор болып орналасып, өмірінің соңына дейін сонда дәріс оқыды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында «Сын сағатта» (1941), «Намыс гвардиясы» (жазушы Әлжаппар Әбішевпен бірігіп, 1942), «Қынаптан қылыш» (1945) пьесалары мен «Абай» операсының либреттосын (1944), «Абай әндері» фильмінің сценарийін (1945) жазады. 1946 жылы Қазақстан Ғылым академиясы құрылғанда, оның толық мүшесі (академик, №1 куәлік) болып сайланады, филология ғылымдарының докторы, профессор атағы берілді.

Алаш қозғалысы

1951—1954 жылдары Әуезов саяси-идеологиялық тұрғыдан тағы да қыспаққа алынып, 1953 жылы сәуір айында Мәскеуге жасырын аттанып кетуге мәжбүр болады. Мәскеу мемлекеттік университетінде профессор болып орналасып, «КСРО халықтары әдебиетінің тарихы» деген арнайы курс бойынша дәріс берді. 1954 жылы Алматыға қайтып оралып, «Абай жолы» роман-эпопеясын түпкілікті аяқтады.

1955 жылы шет елге сапарға шығып, Германия Демократиялық Республикасы (ГДР) жазушыларының Берлинде өткен съезіне құрметті қонақ ретінде қатысты. Үндістанға 40 күндік сапармен барып қайтады. 1956 жылы КСРО мәдениет қайраткерлері өкілдерінің қатарында Чехословакияда болды. Жазушының 60 жасқа толу мерейтойы Алматыда, Мәскеуде салтанатпен атап өтіледі. Атом және сутек бомбасын сынауға қарсы халықаралық қозғалыстың Жапонияда өткен 3-конференциясына қатысады. 1958 жылы Ташкентте өткен Азия және Африка елдері жазушыларының 1-конференциясын ұйымдастырушылардың бірі болды. 1960 жылы АҚШ-қа барып қайтып, 1961 жылы Үндістанға екінші рет сапар шегеді. 1955—1957 жылы алты томдық таңдамалы шығармалары басылып шығады.

Алаш қозғалысы Әуезовтің мұраcының аса қомақты бөлігі – оның ғылыми зерттеулері. Ол қазақ ауыз әдебиетін жинақтап, жүйелеп, қазақ әдебиеті тарихы, Абайдың өмірі мен шығармашылығы, әдебиеттану мен фольклордың теориялық-проблемалық мәселелері жөнінде іргелі еңбектер жазды. Қоғам және мемлекет қайраткері ретінде Әуезов жиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат қоғамының дамуы, рухани ынтымақтастық үшін өз көзқарасын білдірді. Әлем халықтары оның «Абай жолы» роман-эпопеясын айрықша құбылыс ретінде таныды. 1961 жылдың жиырма жетінші маусымында Мәскеу қаласындағы ауруханада қайтыс болды; Алматы қаласында жерленген. Сол жылы Қазақстан ғылым академиясының Әдебиет және өнер институтына оның есімі берілді, одан кейін жазушы тұрған үйде мұражай-үйі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. Қазақ академиялық драма театры, Алматы, Астана, Семей және басқа қалалар мен облыстардағы аудан, ауыл, көше, мектептер Әуезов есімімен аталады. Мұхтар Әуезовтің туғанына 100 жыл толуы ЮНЕСКО-ның шешімімен, дүниежүзілік деңгейде (1997) аталып өтті.

Алаш қозғалысы

Әуезовтің мұраcының аса қомақты бөлігі – оның ғылыми зерттеулері. Ол қазақ ауыз әдебиетін жинақтап, жүйелеп, қазақ әдебиеті тарихы, Абайдың өмірі мен шығармашылығы, әдебиеттану мен фольклордың теориялық-проблемалық мәселелері жөнінде іргелі еңбектер жазды. Қоғам және мемлекет қайраткері ретінде Әуезов жиырмадан астам шет елдерде болып, адамзат қоғамының дамуы, рухани ынтымақтастық үшін өз көзқарасын білдірді. Әлем халықтары оның «Абай жолы» роман-эпопеясын айрықша құбылыс ретінде таныды. 1961 жылдың жиырма жетінші маусымында Мәскеу қаласындағы ауруханада қайтыс болды; Алматы қаласында жерленген. Сол жылы Қазақстан ғылым академиясының Әдебиет және өнер институтына оның есімі берілді, одан кейін жазушы тұрған үйде мұражай-үйі (1963) ашылып, ескерткіштер орнатылды. Қазақ академиялық драма театры, Алматы, Астана, Семей және басқа қалалар мен облыстардағы аудан, ауыл, көше, мектептер Әуезов есімімен аталады. Мұхтар Әуезовтің туғанына 100 жыл толуы ЮНЕСКО-ның шешімімен, дүниежүзілік деңгейде (1997) аталып өтті.

Ағарту ісі

Мұхтар Әуезов|Мұхтар Әуезовтің халық ағарту туралы ойларының өмір жолының әр кезеңінде көрініс беріп отырады. Әуезов ғылыми-педагогикалық, мемлекеттік және қоғамдық қызметінде өмір бойы халық ағарту, оқу ісі, ұрпақ тәрбиесі мәселелеріне жете көңіл бөліп, бұл туралы көптеген мақалалары мен жұртшылық алдында сөйлеген сөздерінде айтқан.

«Сарыарқа» газетінде 1917 жылы жарияланған «Оқудағы құрбыларыма!» атты алғашқы мақалаларының бірінде жас жазушы оқуда журген қурбы-құрдастарын уақытты бос өткізбей, халықты оқу-білімге бастап, үлгі көрсетуге шақырса

«Қайсысын қолданамыз» деген мақаласында орысша және ескіше - мұсылманша оқыған азаматтардың оқу ісін жүргізуде бір ауызды болуы жайында орнықты шешімге келу қажеттігі туралы сөз қозғайды.

Ж.Аймауытовпен бірге шығарысқан «Абай» журналының 1918 жылы11-санында жарияланған «Оқу ісі» атты мақаласында қараңғылықтың құшағында қалған туған халқын мәдениетке, елдікке жетелеудің үлкен бір жолы - оқу-ағарту ісін дұрыс жолға қоюды, бұл үшін бірінші мақсатта ана тіліндегі ұлт мектептерін ашуды көбейту қажеттігін тілге тиек етіп, мұғалім кадрларының тапшылығын, оқу құралдарының жеткіліксіздігін сөз қылады, бұл істерді дұрыс жолға қоюдың бірінші кезектегі міндеттеріне тоқталып, өз ұсыныстарын айтады.

1919-21 жылы Семей губерниялық атқару комитеті төрағасының орынбасары және төрағасы болып тұрған кезінде Семейде шыққан «Қазақ тілі» газетіне ағартушылық жұмысын жолға қою мәселесін көтерген бірнеше мақалалар жариялайды.

Ағарту ісі 1922 жылы 27 тамызда «Қазақ тілі» газетіне жазушының (Орынборда қазақ АССР Орталық атқару комитетінің басшылығында істеп жүріп) Семей губерниясындағы қазақ қызметкерлеріне ашық хаты басылады. Хатта жер-жерде оқыған қазақ қызметкерлерінің халықты сауаттандыру жолында өнер-білімге жұмылдыру ісіндегі самарқаулығы сыналады. 1930 жылы Қазақстан Оқу комиссариаты білім кеңесінің шешімімен Қызылордада басылып шыққан «Қазақ шаруа жастар мектебіне арналған программа және түсінік хаттар» деген халық ағарту саласы үшін маңызды жинақтың қазақ әдебиеті пәніне арналған «Суретті әдебиет туралы» атты бөлімін Әуезов Бейімбет Майлин, Әлкей Марғұланмен бірлесіп жазған. Бағдарламада қазақ шаруа жастарының үш жыл ішінде қазақ әдебиетінен нені оқып үйрену қажеттігін айтып, қазақ әдебиетіндегі дәуірлеу мәселесін ұсынады.

Ағарту ісі

1922 жылы 27 тамызда «Қазақ тілі» газетіне жазушының (Орынборда қазақ АССР Орталық атқару комитетінің басшылығында істеп жүріп) Семей губерниясындағы қазақ қызметкерлеріне ашық хаты басылады. Хатта жер-жерде оқыған қазақ қызметкерлерінің халықты сауаттандыру жолында өнер-білімге жұмылдыру ісіндегі самарқаулығы сыналады.

1930 жылы Қазақстан Оқу комиссариаты білім кеңесінің шешімімен Қызылордада басылып шыққан «Қазақ шаруа жастар мектебіне арналған программа және түсінік хаттар» деген халық ағарту саласы үшін маңызды жинақтың қазақ әдебиеті пәніне арналған «Суретті әдебиет туралы» атты бөлімін Әуезов Бейімбет Майлин, Әлкей Марғұланмен бірлесіп жазған. Бағдарламада қазақ шаруа жастарының үш жыл ішінде қазақ әдебиетінен нені оқып үйрену қажеттігін айтып, қазақ әдебиетіндегі дәуірлеу мәселесін ұсынады.

Ағарту ісі 1957 жылы қазақ тілі мен әдебиетін оқытуға арналған республикалық кеңес қарсаңында «Қазақстан мұғалімі» газетінде (28 наурыз) «Ана тіл әдебиетін сүйіңдер» деген күн тәртібіндегі осы мәселеге байланысты кезек күттірмес шаралар туралы ой қозғайды. Қазақ әдеби тілі мен көркем әдебиет тілі жөнінде шынайы жанашырлық сезіммен жазылған көлемді мақалалары қазақ тілінің өрісі, сөз қолдану сипаты, орыс тілінен аудару мәселелеріне көңіл аудартады.

Ағарту ісі

1957 жылы қазақ тілі мен әдебиетін оқытуға арналған республикалық кеңес қарсаңында «Қазақстан мұғалімі» газетінде (28 наурыз) «Ана тіл әдебиетін сүйіңдер» деген күн тәртібіндегі осы мәселеге байланысты кезек күттірмес шаралар туралы ой қозғайды. Қазақ әдеби тілі мен көркем әдебиет тілі жөнінде шынайы жанашырлық сезіммен жазылған көлемді мақалалары қазақ тілінің өрісі, сөз қолдану сипаты, орыс тілінен аудару мәселелеріне көңіл аудартады.

Ағарту ісі Туған тіл мен әдебиетті сүюге шақырып, бұрынғы одақтық «Учительская газетада» жарияланған «Орыс тілінің біздің халық үшін маңызы туралы» мақаласында (1956, 9 мамыр) бұл тілдің қазақ халқы ушін үлкен рөл атқарғандығын тілге тиек етеді. Әуезов мектептермен, жоғары және арнаулы орта оқу орындары ұжымдарымен тығыз байланыс жасап, олармен кездесулерінде, қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде оқыған дәрістерінде де халық ағарту, оқу-тәрбие ісі үшін пайдалы пікірлер мен ұсыныстар айтқан.

Ағарту ісі

Туған тіл мен әдебиетті сүюге шақырып, бұрынғы одақтық «Учительская газетада» жарияланған «Орыс тілінің біздің халық үшін маңызы туралы» мақаласында (1956, 9 мамыр) бұл тілдің қазақ халқы ушін үлкен рөл атқарғандығын тілге тиек етеді. Әуезов мектептермен, жоғары және арнаулы орта оқу орындары ұжымдарымен тығыз байланыс жасап, олармен кездесулерінде, қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде оқыған дәрістерінде де халық ағарту, оқу-тәрбие ісі үшін пайдалы пікірлер мен ұсыныстар айтқан.

«Абай жолы» роман-эпопеясы

«Абай жолы» – Мұхтар Әуезовтың әлемге әйгілі роман-эпопеясы. «Абай жолы» – қазақтың көркем прозасын классикалық деңгейіне көтеріп, әлем әдебиетіне көркемдік қуат әкелген үздік туынды. Әуезов өзінің роман-эпопеясында қазақ халқын, оның ұлттық дәстүрін барлық қырынан энциклопедиялық деңгейде жан-жақты ашып көрсетті. Әуезовтың «Абай жолы роман-эпопеясы әлемдік деңгейде: «XX ғасырдағы ең үздік шығармалардың бірі» (Луи Арагон) деген жоғары баға алды. Сондай-ақ бұл роман-эпопея қазақ халқын, қала берді бүкіл түркі әлемін дүние жүзіне танытқан ұлы шығарма ретінде де танылды. Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын «Абай» (1942, 1947), онан кейін мұның жалғасы болып табылатын «Абай жолы» (бұл да екі кітаптан тұратын; 1952, 1956) романын жазды. Осы төрт томнан тұратын «Абай жолында» қазақ қоғамының алуан түрлі топтары кең қамтылып, сан қырлы тұтас галерея жасалды. Онда қазақ халқының этнографиялық, діни, жалпы мәдени-танымдық дәстүрлері: жаз жайлауға көшу, құдалыққа бару мен той жасау, кісі өлімі мен аза тұту, ас беру, жұт, болыс сайлауы, дауға билік айту, аң аулау мен табиғат көріністері, т.б. бәрі бар. Роман-эпопеяның танымдық мәнімен бірге ұлттық әдебиет пен мәдениетті, ана тілін өркендетудегі рөлі зор болды. Алғашқы екі кітаптан тұратын «Абай» романы үшін жазушыға КСРО мемлекеттік сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық «Абай жолы» роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін ол Лениндік сыйлықтың лауреаты (1959) атанды. Эпопея дүние жүзі халықтарының бір жүз он алты тіліне аударылған. Ол екі жүз томдық «Әлем әдебиеті кітапханасы» топтамасында екі том болып басылды .

Жазушының драматургия саласындағы еңбектері Әуезов драматургия саласыңда көп еңбек еткен. Мұның бірнеше себептері бар. Халық әдебиетінде, фольклорда түр жағынан драматургияға жақын нұсқалар көп. Батырлар жырында толғаулар мол. Салт өлеңдері, беташар, сыңсу, жар-жар, жоқтау түрі мазмұны жағынан драмалық шығармалармен ағайындас. 20 ғасырға дейін қазақтың халық әдебиетінде драматургияға өзек болатын мол қазына жиналды. Осы байлықты игерген қаламгер - Әуезов Ол халық әдебиетінен нәр алды. Әрине қазақтың көшпелі өмірі, қаланың болмауы драматургияның дамуына кедергі жасады. Қазақ тұрмысындағы сауық түрлері, қыз ұзату салтанаты, алтыбақан ойындары тұңғыш драмаға енгізілді. Әуезов көп ұлтты театрда істеген. Осы тәжірибе оған сахна сырын жете үйретті.

Жазушының драматургия саласындағы еңбектері

Әуезов драматургия саласыңда көп еңбек еткен. Мұның бірнеше себептері бар. Халық әдебиетінде, фольклорда түр жағынан драматургияға жақын нұсқалар көп. Батырлар жырында толғаулар мол. Салт өлеңдері, беташар, сыңсу, жар-жар, жоқтау түрі мазмұны жағынан драмалық шығармалармен ағайындас.

20 ғасырға дейін қазақтың халық әдебиетінде драматургияға өзек болатын мол қазына жиналды. Осы байлықты игерген қаламгер - Әуезов Ол халық әдебиетінен нәр алды. Әрине қазақтың көшпелі өмірі, қаланың болмауы драматургияның дамуына кедергі жасады. Қазақ тұрмысындағы сауық түрлері, қыз ұзату салтанаты, алтыбақан ойындары тұңғыш драмаға енгізілді. Әуезов көп ұлтты театрда істеген. Осы тәжірибе оған сахна сырын жете үйретті.

Әуезовтың драмалық шығармалары Әуезов қаламынан 30-дан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың варианттарын қоссақ, 50-ден асады. Әуезов драматургиясында жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда трагедия да, комедия да, драма да бар. Әуезов кейбір шығармаларын бірігіп жазған. Олар: Л. Соболев («Абай»), С. Мұқанов («Ақан - Зайра»), Ғ. Мүсірепов («Қынаптан қылыш»), Ә. Тәжібаев («Ақ қайың»), Ә. Әбішев («Намыс гвардиясы»), «Октябрь үшін» (1933) пьесасының материалдары - Жетісу қазақтарының революцияға келуі. Кейіпкерлері - Д. Фурманов, Ж. Бәрібаев. Кітаптың мұқабасында «Мұны жазуға Қ.Байсейітов, Бековтар қатысты» деген сөздер бар. Әуезовті әдебиетке «Еңлік - Кебек» алып келді. Шығарма өзегі - эпостық материал. Әлемдік әдебиеттегі мұндай тәжірибе енімді дәстурлердің бірі.

Әуезовтың драмалық шығармалары

Әуезов қаламынан 30-дан аса драмалық шығарма туды. Жеке пьесалардың варианттарын қоссақ, 50-ден асады. Әуезов драматургиясында жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда трагедия да, комедия да, драма да бар. Әуезов кейбір шығармаларын бірігіп жазған. Олар: Л. Соболев («Абай»), С. Мұқанов («Ақан - Зайра»), Ғ. Мүсірепов («Қынаптан қылыш»), Ә. Тәжібаев («Ақ қайың»), Ә. Әбішев («Намыс гвардиясы»), «Октябрь үшін» (1933) пьесасының материалдары - Жетісу қазақтарының революцияға келуі. Кейіпкерлері - Д. Фурманов, Ж. Бәрібаев. Кітаптың мұқабасында «Мұны жазуға Қ.Байсейітов, Бековтар қатысты» деген сөздер бар. Әуезовті әдебиетке «Еңлік - Кебек» алып келді. Шығарма өзегі - эпостық материал. Әлемдік әдебиеттегі мұндай тәжірибе енімді дәстурлердің бірі.

Әуезовтың драмалық шығармалары Әуезовтің «Еңлік - Кебегі» 1922 жылы Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна тілімен сөйлейді. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс кетпеген. Билер сахнасы - көркемдік тамаша табыс. Кемшілік, олқылықтарды ескеріп, Әуезов пьесаны 1943 жылы қайта жазды. Бірнеше көрініс қысқарды. Аса терең, мәнді шығарманың бірі - «Түнгі сарын». Бұл - қазақ драматургиясында реализмнің орныққанын көрсеткен туынды. Мұнда көркемдік шешім ақындық идеалмен тығыз байланысты. Таптық тартыс шығармада жай схема түрінде емес, адам тағдырлары арқылы бейнеленеді. «Түнгі сарын» - қазақ драматургиясында жағымды кейіпкерлер проблемасын шешкен туынды. «Октябрь үшін», «Тартыс» пьесаларында Әуезов реалистік драма жасаудың түрлі-түрлі құралдарын пайдаланған.

Әуезовтың драмалық шығармалары

Әуезовтің «Еңлік - Кебегі» 1922 жылы Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна тілімен сөйлейді. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс кетпеген. Билер сахнасы - көркемдік тамаша табыс. Кемшілік, олқылықтарды ескеріп, Әуезов пьесаны 1943 жылы қайта жазды. Бірнеше көрініс қысқарды. Аса терең, мәнді шығарманың бірі - «Түнгі сарын». Бұл - қазақ драматургиясында реализмнің орныққанын көрсеткен туынды. Мұнда көркемдік шешім ақындық идеалмен тығыз байланысты. Таптық тартыс шығармада жай схема түрінде емес, адам тағдырлары арқылы бейнеленеді. «Түнгі сарын» - қазақ драматургиясында жағымды кейіпкерлер проблемасын шешкен туынды. «Октябрь үшін», «Тартыс» пьесаларында Әуезов реалистік драма жасаудың түрлі-түрлі құралдарын пайдаланған.

Әуезовтың драмалық шығармалары 1934 жылы сахнаға шыққан «Хан Кене»трагедиясы Әуезовтің азаттық идеясын терең бейнелеген, аса көркем тарихи пьесасы. Мұнда Хан Кененің, Наурызбай батырдың, қазақ, қырғыз билерінің реалистік бейнелері жасалып, тарихи шындық пен көркем шындық табиғи бірлік тапқан. «Қарагөз» 1926 жылы бірінші сыйлық алды. 30-жылдардағы белгілі әдебиет сыншысы Ғ.Тоғжанов трагедияда ескі көшпелі өмірді мадақтау бар дейді. Ж.Орманбаевтың да бір мақаласында осындай пікірі айтылғанды. Әуезов бұл пьесаға кейін кайта оралып, жаңа нұсқа жасады. 30-жылдары Әуезов реализмді меңгеруде көп еңбек етті. Әсіресе драматургияда көптеген ізденістерге барды. 1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағазға түсірген. Л. Соболевпен бірлесіп жазған «Абай» пьесасы кейінгі эпопея тақырыбының барлауы еді. Онда Абай өмірінің соңғы кезеңдері қамтылған. 30-жылдардың аяғында Әуезов білімі жөнінен, рухани толысуы жағынан шыңға көтерілді. Ол Абай тақырыбына осындай шақта келеді.

Әуезовтың драмалық шығармалары

1934 жылы сахнаға шыққан «Хан Кене»трагедиясы Әуезовтің азаттық идеясын терең бейнелеген, аса көркем тарихи пьесасы. Мұнда Хан Кененің, Наурызбай батырдың, қазақ, қырғыз билерінің реалистік бейнелері жасалып, тарихи шындық пен көркем шындық табиғи бірлік тапқан. «Қарагөз» 1926 жылы бірінші сыйлық алды. 30-жылдардағы белгілі әдебиет сыншысы Ғ.Тоғжанов трагедияда ескі көшпелі өмірді мадақтау бар дейді. Ж.Орманбаевтың да бір мақаласында осындай пікірі айтылғанды. Әуезов бұл пьесаға кейін кайта оралып, жаңа нұсқа жасады. 30-жылдары Әуезов реализмді меңгеруде көп еңбек етті. Әсіресе драматургияда көптеген ізденістерге барды. 1918 жылы Әуезов тұңғыш рет Абай жайлы мақала жазып, Абай заманы туралы білген, естігендерін қағазға түсірген. Л. Соболевпен бірлесіп жазған «Абай» пьесасы кейінгі эпопея тақырыбының барлауы еді. Онда Абай өмірінің соңғы кезеңдері қамтылған. 30-жылдардың аяғында Әуезов білімі жөнінен, рухани толысуы жағынан шыңға көтерілді. Ол Абай тақырыбына осындай шақта келеді.

Әуезовтың драмалық шығармалары Автор Абайға лайық сөз өрнектерін тапқан. Бұл трагедия қоғамдық мәні бар күрделі жағдайларды көрсетеді. Шығармада тартыс, әрекет бірлігі мықты. Пьесада қақтығыс көп. Осы пьесаның негізінде кейін опера либреттосы, киносценарий жазылды. Трагедияны тұңғыш сахнаға қойған - Асқар Тоқпанов. Абай рөлін Қ.Қуанышбаөв ойнады. Драма формасын Әуезов көп байытты. Әуезов фантастикалық пьеса да жазған. Ол - «Дос - Бедел дос». Пьесада «бір адам әр түрлі формацияда өмір сүрсе қандай болар еді» деген сұрауға жауап іздейді. Әуезов драматургиясында қазақ халқы өмірінің сан алуан қырлары үлкен шеберлікпен көрсетілген. Өмірдің терең қабаттарын қопарып, типтік жағдайлардағы характерлерді дәл тауып, олардың өзара қақтығысынан туған үлкен тартыстарды көрсету - Әуезов пьесаларының басты ерекшеліктерінің бірі. Шығармаларға құбылыстың сырт көрінісі, яки адамдар арасындағы ұсақ интригалар емес, әлеуметтік конфликтілер негізгі арна болады. Әуезов - қазақ драматургиясының жаңашылы.

Әуезовтың драмалық шығармалары

Автор Абайға лайық сөз өрнектерін тапқан. Бұл трагедия қоғамдық мәні бар күрделі жағдайларды көрсетеді. Шығармада тартыс, әрекет бірлігі мықты. Пьесада қақтығыс көп. Осы пьесаның негізінде кейін опера либреттосы, киносценарий жазылды. Трагедияны тұңғыш сахнаға қойған - Асқар Тоқпанов. Абай рөлін Қ.Қуанышбаөв ойнады. Драма формасын Әуезов көп байытты. Әуезов фантастикалық пьеса да жазған. Ол - «Дос - Бедел дос». Пьесада «бір адам әр түрлі формацияда өмір сүрсе қандай болар еді» деген сұрауға жауап іздейді. Әуезов драматургиясында қазақ халқы өмірінің сан алуан қырлары үлкен шеберлікпен көрсетілген. Өмірдің терең қабаттарын қопарып, типтік жағдайлардағы характерлерді дәл тауып, олардың өзара қақтығысынан туған үлкен тартыстарды көрсету - Әуезов пьесаларының басты ерекшеліктерінің бірі. Шығармаларға құбылыстың сырт көрінісі, яки адамдар арасындағы ұсақ интригалар емес, әлеуметтік конфликтілер негізгі арна болады. Әуезов - қазақ драматургиясының жаңашылы.

Әуезовтың драмалық шығармалары Ол дүниежүзілік драматургияның асыл үлгілерін оқып, аудару арқылы шеберлік мектебінен өтті. Мұның үстіне Әуезов пьесаның еуропалық үлгісіне соны ұлттық бояу, нақыш қосты. Қазақтың ежелгі әдебиетіндегі драматургияға жақын үлгілерді (айтыс, беташар, жар-жар, шешендік дауы) жаңашылдықпен пайдалана білді. Әуезов трагедияларында сан алуан образдар галереясы бар. Олар өздеріне ғана тән, айрықша сөздік сипаттамаларымен кейіптелген. Әуезов - қазақ әдеби тілін дамытуға орасан мол үлес қосқан, реформатор суреткер. Әуезов қазақ тілінің негізгі сөздік қорын жеріне жеткізе пайдаланады. Мақал-мәтәлдерді, айқышты сөздерді, фразаларды бағды күйінде ала салмай, оларды өз мақсатына орай жаңғыртып, жайнатып, қайтадан құйып шығарды. Әуезов пьесалары - қазақ әдебиетінің алтын жамбадай қымбат, асыл шығармалары, біздің ұлттық мақтанышымыз.

Әуезовтың драмалық шығармалары

Ол дүниежүзілік драматургияның асыл үлгілерін оқып, аудару арқылы шеберлік мектебінен өтті. Мұның үстіне Әуезов пьесаның еуропалық үлгісіне соны ұлттық бояу, нақыш қосты. Қазақтың ежелгі әдебиетіндегі драматургияға жақын үлгілерді (айтыс, беташар, жар-жар, шешендік дауы) жаңашылдықпен пайдалана білді.

Әуезов трагедияларында сан алуан образдар галереясы бар. Олар өздеріне ғана тән, айрықша сөздік сипаттамаларымен кейіптелген. Әуезов - қазақ әдеби тілін дамытуға орасан мол үлес қосқан, реформатор суреткер. Әуезов қазақ тілінің негізгі сөздік қорын жеріне жеткізе пайдаланады. Мақал-мәтәлдерді, айқышты сөздерді, фразаларды бағды күйінде ала салмай, оларды өз мақсатына орай жаңғыртып, жайнатып, қайтадан құйып шығарды. Әуезов пьесалары - қазақ әдебиетінің алтын жамбадай қымбат, асыл шығармалары, біздің ұлттық мақтанышымыз.

Шығармалары  Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927;  Әр жылдар ойлары, А., 1959;  Мысли разных лет, А., 1961;  Уақыт және әдебиет, А., 1962;  Абай Құнанбаев, А., 1967;  Абайтанудан жарияланбаған материалдар, А., 1988;  Абайтану дәрістері, А., 1995;  Ескермедім, қабылдамадым, А., 1998;  Абайтану оқулары, А., 1998.

Шығармалары

Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927;

Әр жылдар ойлары, А., 1959;

Мысли разных лет, А., 1961;

Уақыт және әдебиет, А., 1962;

Абай Құнанбаев, А., 1967;

Абайтанудан жарияланбаған материалдар, А., 1988;

Абайтану дәрістері, А., 1995;

Ескермедім, қабылдамадым, А., 1998;

Абайтану оқулары, А., 1998.

Мұхтар Әуезов Шығармалары шет тілінде шыққан басылымдары Абай жолы. Роман-эпопея, А., 1952, 1953, 1955, 1956, 1958, 1961, 1979, 1980 (орыс тілінде: Путь Абая. Роман-эпопея, М., А., 1952, 1955, 1957, 1958, 1960, 1965, 1971); Армян тілінде: Абай. Роман, Ереван, 1952; Әзірбайжан тілінде: Абай. Роман, Бакы, 1954; Башқұрт тілінде: Абай юлы. Роман-эпопея, Өфә, 1961; Қырғыз тілінде: Тарыхый роман, Фрунзе, 1—2 кітап, 1957; Абай жолу. Роман-эпопея, 1957 — 63; Латыш тілінде: Abajs. Roman, І — ІІ, Rіga, 1948 — 49; Abaja Cels, І — ІІ — ІІІ — ІV, Rіga, 1963; Koksereks. “Druva”, ғ15, 1960; Литва тілінде: Suvіs Kalnuose, Vіlnіus, 1963; Abajus. Romanas І — ІІ, Vіlnіus, 1950; Abajaus Kelіas, Vіlnіus, 1960; Jaunojі karta [Өскен өркен], Vіlnіus, 1969; Молдова тілінде: Абай, І — ІІ, Кишинэу, 1959 — 62; Вицэ тынэрэ [Өскен өркен], Кишинэу, 1969; Тәжік тілінде: Садои тирдар ағба [Қараш-Қараш оқиғасы], 1962; Нозанини мотам гирифта [Қаралы сұлу], 1967; Абай, Сталинабод, 1955 — 57; Татар тілінде: Абай. Тарихи роман, 1 — 2 т., Казан, 1957 — 60; Тыва тілінде: Көк кааррак, Кызыл, 1964; Чалыы салган, [Өскен өркен], Кызыл, 1969; Түрікмен тілінде: Абай. Роман, 1—2, Ашхабад, 1958;

Мұхтар Әуезов Шығармалары шет тілінде шыққан басылымдары

Абай жолы. Роман-эпопея, А., 1952, 1953, 1955, 1956, 1958, 1961, 1979, 1980 (орыс тілінде: Путь Абая. Роман-эпопея, М., А., 1952, 1955, 1957, 1958, 1960, 1965, 1971);

Армян тілінде: Абай. Роман, Ереван, 1952;

Әзірбайжан тілінде: Абай. Роман, Бакы, 1954;

Башқұрт тілінде: Абай юлы. Роман-эпопея, Өфә, 1961;

Қырғыз тілінде: Тарыхый роман, Фрунзе, 1—2 кітап, 1957;

Абай жолу. Роман-эпопея, 1957 — 63;

Латыш тілінде: Abajs. Roman, І — ІІ, Rіga, 1948 — 49;

Abaja Cels, І — ІІ — ІІІ — ІV, Rіga, 1963;

Koksereks. “Druva”, ғ15, 1960;

Литва тілінде: Suvіs Kalnuose, Vіlnіus, 1963;

Abajus. Romanas І — ІІ, Vіlnіus, 1950;

Abajaus Kelіas, Vіlnіus, 1960;

Jaunojі karta [Өскен өркен], Vіlnіus, 1969;

Молдова тілінде: Абай, І — ІІ, Кишинэу, 1959 — 62;

Вицэ тынэрэ [Өскен өркен], Кишинэу, 1969;

Тәжік тілінде: Садои тирдар ағба [Қараш-Қараш оқиғасы], 1962;

Нозанини мотам гирифта [Қаралы сұлу], 1967;

Абай, Сталинабод, 1955 — 57;

Татар тілінде: Абай. Тарихи роман, 1 — 2 т., Казан, 1957 — 60;

Тыва тілінде: Көк кааррак, Кызыл, 1964;

Чалыы салган, [Өскен өркен], Кызыл, 1969;

Түрікмен тілінде: Абай. Роман, 1—2, Ашхабад, 1958;

Мұхтар Әуезов Шығармалары шет тілінде шыққан басылымдары Абайың елы, Ашхабад, 1961; Өзбек тілінде: Бургутчи, Тош., 1960; “ Уқимишли йигит”, Тош., 1960; Қараш — Қараш вақеаси, Тош., 1962; Кукел, Тош., 1964; Абай, І — ІІ к., Тош., 1951 — 52; Абай йули, Тош., 1957, 1959, 1960; Ұйғыр тілінде: Абай. Роман, 1 — 2 к., А., 1949, 1954; Абай йоли, А., 1955, 1957, 1962; Украин тілінде: Сірий лютий, Киів, 1955; Эстон тілінде: Abaі. Romaan, І — ІІ kn, Tallіn, 1950, 1951; Abaі tee. Romaan-epopoa, Tallіn, 1960; Cаха тілінде: Абай. Якутск, 1965; Ағылшын тілінде: Abaі. Book one, M., 1957; Abaі. Book two, M., 1957; Араб тілінде: Қорғансыздың күні, М., 1966; Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1967; Бенгал тілінде: Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1966; Болгар тілінде: Абай. Първа кн., София, 1950; Пътят на Абай, София, 1964; Мадьяр тілінде: Egy Kolto utja [Ақын жолы], Budapest, 1956; Моңғол тілінде: “Абай жолы”. Роман-эпопея, 1 т., 1972; 2 т., 1978; Вьетнам тілінде: Жас Абай, 1 — 2 т., Ханой, 1965; Неміс тілінде: Derqrіmіge Graue [Көксерек], Вerlіn, 1962 — 64 — 65; Der Schuss auf dem Gebіrqspass [Қараш — Қараш оқиғасы], Вerlіn, 1964; Abaі. Romaan, І — ІІ b., M., 1953; Парсы тілінде: Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1966; Поляк тілінде: Okrutny szary [Көксерек], Warszawa, 1961; Syn Kazachctana (Abaj), Powіesc, 1, Warszawa, 1950;

Мұхтар Әуезов Шығармалары шет тілінде шыққан басылымдары

Абайың елы, Ашхабад, 1961;

Өзбек тілінде: Бургутчи, Тош., 1960;

“ Уқимишли йигит”, Тош., 1960;

Қараш — Қараш вақеаси, Тош., 1962;

Кукел, Тош., 1964;

Абай, І — ІІ к., Тош., 1951 — 52;

Абай йули, Тош., 1957, 1959, 1960;

Ұйғыр тілінде: Абай. Роман, 1 — 2 к., А., 1949, 1954;

Абай йоли, А., 1955, 1957, 1962;

Украин тілінде: Сірий лютий, Киів, 1955;

Эстон тілінде: Abaі. Romaan, І — ІІ kn, Tallіn, 1950, 1951;

Abaі tee. Romaan-epopoa, Tallіn, 1960;

Cаха тілінде: Абай. Якутск, 1965;

Ағылшын тілінде: Abaі. Book one, M., 1957;

Abaі. Book two, M., 1957; Араб тілінде: Қорғансыздың күні, М., 1966;

Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1967; Бенгал тілінде: Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1966;

Болгар тілінде: Абай. Първа кн., София, 1950;

Пътят на Абай, София, 1964;

Мадьяр тілінде: Egy Kolto utja [Ақын жолы], Budapest, 1956;

Моңғол тілінде: “Абай жолы”. Роман-эпопея, 1 т., 1972; 2 т., 1978;

Вьетнам тілінде: Жас Абай, 1 — 2 т., Ханой, 1965;

Неміс тілінде: Derqrіmіge Graue [Көксерек], Вerlіn, 1962 — 64 — 65;

Der Schuss auf dem Gebіrqspass [Қараш — Қараш оқиғасы], Вerlіn, 1964;

Abaі. Romaan, І — ІІ b., M., 1953;

Парсы тілінде: Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1966;

Поляк тілінде: Okrutny szary [Көксерек], Warszawa, 1961;

Syn Kazachctana (Abaj), Powіesc, 1, Warszawa, 1950;

Мұхтар Әуезов Шығармалары шет тілінде шыққан басылымдары Syn Kazachctana (Abaj), Powіesc, 2, Warszawa, 1951; Droga Abaja, Warszawa, 1954; Румын тілінде: Abaj. Roman, Bucurestі, 1950; Abaj. Roman-epopea, Bucurestі, 1961; Cловак тілінде: Abaj, Bratіslava, 1951; Abajova cesta, Bratіslava, 1961; Француз тілінде: Abaі, Parіs, 1960; Le coup de feu, M., 1963; Хинди тілінде: Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1967; Чех тілінде: Abaі. Roman, Praha, 1948; Әр жылдар ойлары, А., 1959; Мысли разных лет, А., 1961; Уақыт және әдебиет, А., 1962; Өскен өркен, А., 1962; Абай Құнанбаев, А., 1967; Абайтанудан жарияланбаған материалдар, А., 1988; Абайтану дәрістері, А., 1995; Ескермедім, қабылдамадым, А., 1998. Шығ. жин., 6 томдық, А., 1955 — 57; Шығ. жин., 12 томдық, А., 1967 — 69; Путь Абая, Библиотека Всемирной литературы, сер. 3, т. 7 (134) — 8 (135), М., 1971; Собр. соч. в 5 томах, 1 — 5-т., М., 1973 — 75; Шығ. жин., 20 томдық, А., 1979 — 85;

Мұхтар Әуезов Шығармалары шет тілінде шыққан басылымдары

Syn Kazachctana (Abaj), Powіesc, 2, Warszawa, 1951;

Droga Abaja, Warszawa, 1954;

Румын тілінде: Abaj. Roman, Bucurestі, 1950;

Abaj. Roman-epopea, Bucurestі, 1961;

Cловак тілінде: Abaj, Bratіslava, 1951;

Abajova cesta, Bratіslava, 1961;

Француз тілінде: Abaі, Parіs, 1960;

Le coup de feu, M., 1963;

Хинди тілінде: Қараш — Қараш оқиғасы, М., 1967;

Чех тілінде: Abaі. Roman, Praha, 1948;

Әр жылдар ойлары, А., 1959;

Мысли разных лет, А., 1961;

Уақыт және әдебиет, А., 1962;

Өскен өркен, А., 1962;

Абай Құнанбаев, А., 1967;

Абайтанудан жарияланбаған материалдар, А., 1988;

Абайтану дәрістері, А., 1995;

Ескермедім, қабылдамадым, А., 1998.

Шығ. жин., 6 томдық, А., 1955 — 57;

Шығ. жин., 12 томдық, А., 1967 — 69;

Путь Абая, Библиотека Всемирной литературы, сер. 3, т. 7 (134) — 8 (135), М., 1971;

Собр. соч. в 5 томах, 1 — 5-т., М., 1973 — 75;

Шығ. жин., 20 томдық, А., 1979 — 85;

Рақмет соң көңілді !

Рақмет соң көңілді !


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Презентации

Целевая аудитория: 7 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
М?хтар Омархан?лы ?уезов

Автор: Шматов Богдан

Дата: 20.05.2015

Номер свидетельства: 213733

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства