Ма?ал-м?тел - с?з м?йегі. 5-сынып

ТАҚЫРЫБЫ: МАҚАЛ-МӘТЕЛ—СӨЗ МӘЙЕГІ

Сыныбы: 5 «А»

Өткізуші: қазақ тілі мен әдебиеті

пәнінің мұғалімі Тұрсынова М.

• Сабақтың мақсаты:
• Білімділік: мақал-мәтелдер халықтың рухани қазынасы екендігі, олардың өзара ұқсастығы мен ерекшеліктерін, мақалдың ғибраттық, өсиеттік мәні, мәтелдің ишара, меңзеу тұрғысында қолданылатындығын түсіндіру,күнделікті өмірде қолдана білуге ,мақал-сөздің көркі екендігін ұқтыру..
• Дамытушылық: тіл байлықтарын, ойлау қабілеттерін өз беттерінше салыстыру, қорытынды жасау және таным белсенділіктерін дамыту,жеке тұлға қалыптастыру
• Тәрбиелік: мақал-мәтелдерді орынды пайдалана білуге, ұшқыр ойлы сөйлеуге, ұлтжандылыққа ,жақсылыққа,адамгершілікке ,Отансүйгіштікке тәрбиелеу.
• Сабақтың түрі: Сайыс сабақ
• Сабақтың типі: Дәстүрлі емес, бекіту сабағы
• Сабақтың әдісі: Іздендіру, түсіндіру, сұрақ-жауап, даралық және топтық жұмыс.
• Пәнаралық байланыс: Әдебиет,тарих
• Сабақтың көрнекілігі: «Мақал-мәтелдер»кітабы, Кесте, сызбалар, үлестірмелі парақшалар,интерактивті тақта,слайдтар,суреттер,ребустар

І. Ұйымдастыру

А) Оқушыларды түгендеу

Ә) Оқушыларды сабаққа дайындау

Оқушылар 3-топқа бөлінеді.

1-топ «Білімділер»

2-топ «Алғырлар»

3-топ «Зерделілер»

Үй тапсырмасын сұрау «Семантикалық карта» арқылы тексереміз

р\с

1.

Сөйлемдер

Табу

Өзіңді дауға берсең де, досыңды жауға берме

2.

Эвфемизм

Ауыл сыртында

3.

Дисфемизм

атекем жәкемді зыттыра қуып бара жатыр

Үй менікі демеңіз,үй артында кісі бар

4.

Тұрақты тіркес

Мектеп пен үйдің арасы таяқ тастам жер.

5.

Мақал

Дәукеннің баласы-ұры, өсекші,боқмұрын

6.

Мәтел

Алдаркөсе жанынан қосып айтады

1-тапсырма. «Кім көп біледі?» Ой қозғау

\ Мақал-мәтел сайысы\ Топтастыру

Мақал-мәтелдер тақырыптары

Ынтымақ

Өнер-білім

Мақал-мәтелдер тақырыптары

Отан

Достық

Ерлік

Еңбек

Ата-ана

Жақсы-жаман

2-тапсырма

« Мақалдың жасырынған сыңарын тап »

« Ойлан-тап » әдісі.

1. Досы көпті жау алмайды ----------------

2. Ойнап сөйлесең де --------

3. Тоғыз ауыз сөздің --------

4. Ер жігіт елі үшін туады, -------

5. Еңбек етпеген ----------

6. Атаңның баласы болма, --------

7. Батыр туса ел ырысы -------

8. Алыстағы туыстан жақындағы --------

9. Ішің ауырса аузыңды тый, -----

10. Түйенің жүгі жеңіл болса --------

1. Досы көпті жау алмайды, Ақылы көпті дау алмайды.

2. Ойнап сөйлесең де, ойлап сөйле.

3. Тоғыз ауыз сөздің, тобықтай түйіні бар.

4. Ер жігіт елі үшін туады, Ел үшін өледі.

5. Еңбек етпеген ішіп жемейді.

6. Атаңның баласы болма, Адамның баласы бол.

7. Батыр туса ел ырысы, Жаңбыр жауса жер ырысы.

8. Алыстағы туыстан жақындағы көрші артық.

9. Ішің ауырса аузыңды тый, Көзің ауырса қолыңды тый.

10. Түйенің жүгі жеңіл болса, жатаған келеді.

Оқулықпен жұмыс

1-топ 130-жаттығу

2-топ 133-жаттығу

3-топ 134-жаттығуды орындау

128-жаттығу \ Интерактивті тақтада\

Мақалдардың ішінен омоним, антоним, синоним болатын сөздерді тап, түсіндір

1. Үйдің жылы-суығын қыс түскенде білерсің,

Туыстың алыс-алыс-жақынын іс түскенде білерсің.

2. Жақсының жақсылығын айт,нұры тасысын,

Жаманның жамандығын айт,құты қашсын.

3. Үлкенді сыйласаң -қадірлі боласың,

Кішіні сыйласаң-құрметті боласың

4. Қолы ашықтың -жолы ашық

5. Асты көрсең қадір тұт,

Ерді көрсең қыдыр тұт

МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕРДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Р/с

Мақал

1

Мәтел

Құрылысы жағынан екі, үш бөлімді

2

Көбіне бір бөлімді болып келеді

Әке – асқар тау, шеше – қайнар бұлақ, бала – жағасындағы құрақ Біреу тойып секіреді,біреу тоңып секіреді

3

Ой неғұрлым ашық айтылады

Кәрі түлкі қақпанға түспес

Әлін білмеген әлек

Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы.

Ой-пікір ишара, тұспал түрінде беріледі.

Ақыл, өсиет түрінде келеді

Көппен көрген ұлы той

Еңбектің наны тәтті, Жалқаудың жаны тәтті

Көп түкірсе – көл.

Бірлігі күшті ел озады, бірлігі жоқ ел тозады.

Көбіне эмоциялық реңк басым.

Көрмес түйені де көрмес.

Қызым, саған айтам, келінім, сен тыңда.

Ұлық болсаң,кішік бол

« Жылдам жауап» ойыны. Сәйкестендіру тесті

1. Еңбек түбі - зейнет

2. Бейнет түбі - береке

3. Ұрлық түбі – құлақ

4. Сөз анасы - қорлық

5. Көп - батырады

6. Су анасы- қорқытады

7 . Терең - бұлақ

8. Аз сөз – көмір

көп сөз- алтын

• Еңбек түбі – береке
• Бейнет түбі - зейнет

3. Ұрлық түбі – қорлық

4. Сөз анасы - құлақ

5. Көп - қорқытады

6. Су анасы - бұлақ

7 . Терең - батырады

8. Аз сөз – алтын

көп сөз- көмір

3 топқа ортақ тапсырма:

• 129-жаттығу. Ребус құрау, оны шешу
• 131-жаттығу. Тақырыпқа сай сурет немесе салынған суретке мақал-мәтел құрау
• 132-жаттығу. «Ең қызық та күлкілі» мақал—мәтелдерден «Мәтел не дейді?» жарыс

Сөзжұмбақ Ой сергіту

М

А

Қ

А

Л

-

М

Ә

Т

Е

Л

О

М

З

О

А

Ж

Қ

Н

А

Т

С

А

А

А

Т

Е

И

Л

С

Н

М

А

М

Е

Б

Қ

І

-

С

Ы

М

М

М

А

А

Н

Е

І

Р

Ә

Т

М

А

Ш

А

К

З

Т

Е

Е

Т

Е

Т

Ы

Л

Ң

А

Ң

Л

Е

Г

Е

П

А

І

У

У

Б

А

Б

А

Үй тапсырмасы:

• Мақал – мәтелдер
• 135-жаттығу

Бағалау