kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Премьера книги Дмитрия Морозова “Пра гарох і буракі, бульбу, жыта, агуркі”

Нажмите, чтобы узнать подробности

Презентация книги Д.Морозова знакомит с историей написания книги, ролью краеведения в изучении и сохранении наследия родного края.

Вы уже знаете о суперспособностях современного учителя?
Тратить минимум сил на подготовку и проведение уроков.
Быстро и объективно проверять знания учащихся.
Сделать изучение нового материала максимально понятным.
Избавить себя от подбора заданий и их проверки после уроков.
Наладить дисциплину на своих уроках.
Получить возможность работать творчески.

Просмотр содержимого документа
«Премьера книги Дмитрия Морозова “Пра гарох і буракі, бульбу, жыта, агуркі”»

ТЭМА: Прэм’ера кнігі Змітрака Марозава

“Пра гарох і буракі, бульбу, жыта , агуркі”


Казлоўская Л.А., Сімаковіч Н.В.,

настаўнікі беларускай мовы і

літаратуры ДУА “Сярэдняя школа № 2

г.Бялынічы”


МЭТА: пазнаёміць з гісторыяй напісання кнігі, звярнуць увагу на

арыгінальнасць пабудовы кнігі; на ролю краязнаўства ў вы-

вучэнні і захаванні спадчыны роднага краю; пазнаёміць з

найбольш распаўсюджанымі на Беларусі агароднымі, па-

лявымі і лугавымі раслінамі пра якія піша Змітрок Марозаў;

пазнаёміць з вершамі, загадкамі, прысвечанымі ім; навучыць

бачыць прыгажосць звычайнай расліны, выхоўваць жаданне

не толькі назіраць за раслінамі, але і ахоўваць іх;

выхоўваць павагу да беларускай літаратуры, любоў да род-

нага краю, жаданне чытаць кнігі, вувучаць гісторыю сваёй

маленькай радзімы;

развіваць навыкі публічнага выступлення.

Метадычная мэта: пошукі новых формаў пазакласнай работы.

Абсталяванне: кніга Змітрака Марозава “Пра гарох і буракі, бульбу, жыта, агуркі”, выстава малюнкаў з кнігі, вершы.


Ход мерапрыемства:

Настаўнік:

Аўтар – беларускі паэт, па прафесіі аграном, выпускнік Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі. У яго скарбонцы – больш за 20 выданых кніг. Вельмі цікава, змястоўна, з веданнем справы апавядае ён пра найбольш распаўсюджаныя на Беларусі агародныя, палявыя і лугавыя расліны.

У кнізе прыведзен шэраг практычных парад з асабістых назіранняў аўтара, якія зацікавяць і маленькага, і дарослага чытача, усіх тых, хто займаецца агародніцтвам, вядзе сельскую гаспадарку. Усе апавяданні , а таксама паэтычныя радкі аб раслінах асветлены чалавечай дабрынёй, любоўю да роднай прыроды, надольным імкненнем зберагчы яе ад разбурэння.

Кніга багата ілюстрыравана. Яна выйшла ў 1998 годзе, прысвечана “дарагім бацькам Веры Паўлаўне і Дзмітрыю Васільевічу”.

Ва ўступе да кнігі аўтар звяртаецца да чытача: “ Кожная жывая сцяблінка хавае ў сабе па-свойму непаўторны бязмежны свет. Пастарайцеся ж не толькі розумам, але і сэрцам адкрыць і зразумець таямніцы раслін, бо, спасцігаючы прыроду, мы спасцігаем саміх сябе”.

Дапаможа нам пазнаёміцца са светам раслін галоўны герой гэтага твора – аграном Валошка.

Валошка: Добры дзень, сябры. Вы ўжо ведаеце, што кожная сцяблінка хавае ў сабе непаўторны бязмежны свет. Расліны ўсюды вакол нас. Мы жывём побач з імі. А ці ўсё мы ведаем пра нашых суседзяў? Давайце паблукаем па лузе, пройдзем палявымі дарожкамі, заглянем у агарод і бліжэй пазнаёмімся з “Зялёнымі сябрамі” чалавека. А дапамогуць нам у вандроўцы мае сябры Доктар, Повар і Гісторык.

Повар: А пачаць гутарку я прапаную з жыта, бо гэта самая галоўная расліна, з яе пякуць хлеб.

З даўніх часоў нашы продкі шанавалі хлеб. Хлебны бохан параўноўвалі з сонцам. У гонар хлеба складаліся гімны і песні. Хлебам і соллю заўсёды вітаюць самых дарагіх гасцей.

Хлеб не бывае лёгкім, бо за кожнай, нават самай маленькай, лустачкай стаіць нястомная праца соцен, тысяч людзей розных прафесій: аратых, сейбітаў, камбайнераў, брыгадзіраў, аграномаў, інжынераў, хлебапёкаў і іншых.

Слова “жыта” паходзіць ад слова “жыццё”, хлеб і жыццё заўсёды побач.

Валошка: Аўтар ў кнізе расказвае такую гісторыю:

Людзей у лагеры было шмат. Жылі мы ў халодных бараках. Сагравалі адзін аднаго цяплом сваіх целаў. Многія мае аднагодкі памерлі ад холаду і хвароб, ды больш за ўсё – ад голаду. На абед нам прыносілі баланду з гнілых буракоў ды падмарожаную параную бульбу. А мне вельмі хацелася хлеба.

Незадоўга да вызвалення я захварэла. Сілы пакідалі мяне. Я згасала і ў бяспамяцтве прасіла ў матулі кавалачак хлеба. Тады ўначы маці, рызыкуючы жыццём, выбралася з лагера і аднекуль прынесла мне лустачку чэрствага хлеба.

Бабуля змоўкла, выцерла краем хусцінкі вочы і, уздыхнуўшы, дадала: “Хлебу я абавязана жыццём”.

Гісторык: А ці ведаеце вы, колькі гадоў можа захоўвацца пшанічнае зярнятка? Некалькі тысячагоддзяў! Аб гэтым сведчыць зерне, знойдзенае ў грабніцах егіпецкіх фараонаў. Але больш за ўсё здзіўляе тое, што гэтыя зярняты захавалі здольнасць прарастаць і даваць жыццё новым раслінам.

Вучоныя лічаць, што радзімай пшаніцы з’яўляюцца краіны Паўднёва-Заходняй Азіі (Сірыя, Палесціна, Іарданія, Месапатамія). Плугоў тады не было. Старажытныя земляробы вострымі сукамі і палкамі аралі глебу, у якую кідалі насенне. Спелыя пшанічныя зярняты нашы продкі спачатку ўжывалі ў ежу ў сухім выглядзе, а пазней намочвалі іх у вадзе і варылі кашу.

Повар: Вам, відаць, не раз даводзілася есці манную кашу, якую варыла маці з манных круп. Манныя крупы, як макароны і вермішэль, вырабляюцца з пшаніцы.

З пшанічнай мукі хлебапёкі пякуць на дзіва белы, наздраваты хлеб, батоны, булкі, ражкі, абаранкі, сушкі, для дзяцей – булачкі “Калабок”, “Зарніцы” і інш.

Пшанічную муку нярэдка змешваюць з аржаной. З гэтай якасна новай мукі пякуць “Барадзінскі”, “Мінскі”, “Рыжскі”, “Арлоўскі” і іншыя гатункі хлеба.

Вядучы: А ведаеш, Валошка, чаму побач з жытнімі каласамі растуць твае браты-валошкі? Іх ніхто не сее, сама прырода паклапацілася, каб яны раслі побач з жытам. Земляробы іх не знішчаюць, любяць і берагуць, нават легенды складаюць.

Гісторык: Так. Так. Паслухайце адну.

Аднойчы багіня ўрадлівасці Цэрэра, блукаючы сярод палёў пачула самотныя галася васількоў. Яны скардзіліся, што хлебаробы хочуць адлучыць іх ад жыта. Цэрэра шчыра паспачувала бездапаможным кветкам і заступілася за іх. З гэтага часу, вырашыла яна, у васількоў , якія растуць побач з жытнёвымі каласамі, будзе прызначэнне: аздабляць каласы на свяце ўраджаю. Адзін раз у год іх будуць збіраць жнеі, каб упрыгожыць вянкамі з васількоў свае галовы.

У славян да нядаўняга часу існаваў звычай: першы сноп новага ўраджаю спавіваўся валошкамі і лічыўся імянінным. Яго ўрачыста , з песнямі прыносілі ў хату і ставілі на покуць.

Доктар: Васілёк здаўна вядомы як лекавая расліна. Гаючы настой з яго пялёсткаў дапамагае пры захворванні нырак і вачэй. З кветак васілька вырабляюць блакітную фарбу.

Любяць расліну пчолы, чмялі і восы, бо яна з’яўляецца добрым меданосам.

Як бачым, мой дарагі сябар, нягледзячы на меркаванне, што валошкі з’яўляюцца пустазеллем, карысці ад іх куды больш, чым шкоды. Чалавеку ж застаецца не так ужо і многа: умець своечасова прыкмеціць усе каштоўныя якасці з выгодай не толькі для сябе, але і для роднай прыроды.

І вось вам вузельчык на памяць.

Пры захворванні нырак карысна піць валошкавы настой. Рэцэпт прыгатавання настою просты: адну чайную лыжку сухіх кветак валошкі

трэба заварыць у шклянцы з кіпенем. Праз сорак пяць хвілін настой працэджваюць. Піць яго два-тры разы на дні перад ядой.

Валошка: Так, васілёк – гэта сімвал Беларусі. Многа вершаў прысвечана васільку.


Адвечная сэрца патрэба –

Вяртацца дароднай зямлі.

Блакітнымі зоркамі неба

У жыце валошкі ўзышлі.

Вядучы: А калі мы з вамі загаварылі пра кветкі, давайце пазнаёмімся яшчэ з некаторымі. (Выходзяць кветкі)

Да нас завіталі героі кнігі Змітрака Марозава.

Рамонкі:

1. Людзі прысвяцілі рамонкам шмат цудоўных вершаў і песень. Да нашых дзён у некаторых вёсках і сёлах захаваўся дзівосны звычай. На свята Івана Купалы юнакі і дзяўчаты збіраюцца каля ракі, водзяць карагоды, скачуць праз вогнішча, кідаюць у ваду вянкі з рамонкаў. Згодна паданню, калі вянкі дзяўчыны і юнака сустрэнуцца, то тыя абавязкова пакахаюць адно аднаго на ўсё жыццё. У асобных мясцовасцях рамонкі называюць румянкамі за вельмі прыемны пах.

2. Знешне кветкі нагадваюць прыгожыя, шырока расплюшчаныя вочы, якія як бы ўглядаюцца ў блакітныя нябёсы.

1. Не ведаю, як табе, мой дарагі сябар, а мне часам здаецца, што рамонкі вядуць маўклівыя размовы з пералётнымі хмаркімі і вясновымі жаваранкамі, з летнімі загадкавымі зоркамі.

2. Як лекавая расліна рамонак быў вядомы яшчэ ў Старажытнай Грэцыі і Рыме. Дактары Гіпакрат і Дыяскарыд выкарыстоўвал расліну пры захворваннях печані, нырак, пры галаўным болю і інш.

Доктар: Авіцэна гаварыў: “Рамонкі – найкаштоўнейшыя лекі ад стомы, бо іх цеплыня падобна цеплыні жывёлы”. Але з часам аб гаючых уласцівасцях рамонкаў забыліся, толькі ў пачатку нашага стагоддзя кветкі зноў пачалі служыць медыцыне. У суквеццях расліны ёсць эфірны алей, вітаміны, арганічныя кіслоты, якія так патрэбны хворым. Збіраюць расліну ўручную, калі пялёсткі кветак знаходзяцца ў гарызантальным становішчы.

Рамонкі:

1. Не могуць абысціся без рамонкаў парфумеры і касметолагі . настоі з кветак дабаўляюць у крэмы, адэкалоны, мыла, шампуні.

2. Звычайна рамонкі суседзяць з бярозкамі, ствараючы гарманічны, напоўнены паэзіяй жывой прыроды пейзаж.

Сярод бяроз, каля крынічкі,

Што не змаўкае круглы год,

Рамонкі – сонейка сястрычкі

Вясёлы ладзяць карагод.

1. Калі ж кветкі пасадзіць у фруктовым садзе, то дрэвы не будуць баяцца яблыневай пладажэркі. Капусту рамонкі аберагаюць ад вусенаў, флёксы – ад тлі.

Доктар: І яшчэ, паважаныя сябры, вам вузельчык на памяць.

Валасы, вымытыя ў рамонкавым адвары, набываюць прыгожае залацістае адценне. А той, хто часта мыецца моцным наварам з рамонкаў, мае пяшчотны, светлы колер скуры на твары. (Выходзіць Канюшына)

Канюшына: А я – каралева лугоў.

Па значнасці сярод лугавых траў я займаю такое ж месца, як пшаніца сярод хлебных злакаў. Паспрабуйце сабе ўявіць лугі і пашы без мяне. У кожным калгасе і саўгасе рэспублікі мяне сеюць. І я апраўдваю надзеі жывёлаводаў.

Абмыўся луг начнымі росамі,

Нектарам пахне травастой,

На канюшыне пчолы з восамі

Вядуць размову між сабой.

Доктар: А ці чулі вы, дзеткі, яшчэ пра аднаго незвычайнага лекара – зверабой. Нашы прашчуры лічылі гэту дзікую траву лекавым сродкам ад дзевяноста дзевяці хвароб.

Як без мукі не спячэш хлеба, так, без зверабою немагчыма лячыць шматлікія хваробы.

Выпі, родненькі, настой –

Сэрца заспявае,

Маладзільны зверабой

Цела ачышчае.

Нельга ўявіць сучасную медыцыну без прэпаратаў, атрыманых са зверабою адным з іх з’яўляецца іманін. Літаральна праз некалькі гадзін пасля прыняцця прэпарата знікае востры насмарк.

Повар: А які духмяны і смачны чай, завараны сухой травой расліны. Выпіў шклянку – і яшчэ хочацца!

У харчовай прамысловасці зверабой ужываюць для вырабу горкіх настоек, а таксама ў якасці прыправы для рыбных страў. З кветак расліны вырабляюць зялёную, чырвоную і ружовыя фарбы.

Доктар: А я вам , сябры, прапаноўваю вузельчык на памяць.

З травы зверабою ў хатніх умовах можна падрыхтаваць лекавую настойку або адвар. З гэтай мэты 10 грамаў сухой травы заварваюць у шклянцы з кіпенем. Праз некалькі гадзін лекавы настой можна піць пасля яды замест чаю.

Валошка:Самая горкая з траў – палын. І гэта адна з самых старажытных лекавых раслін, якія вядомы чалавецтву.

Доктар: Дактары старажытнасці прыпісвалі гэтай лекавай траве чарадзейную сілу, наракаючы яе не інакш, як “маці шматлікіх траў”. Існавала нават такая думка, што вандроўнік, які браў з сабой у дарогу каліва палыну, мог смела адпраўляцца ў самае далёкае , складанае падарожжа і пераадолець гэты шлях без стомы.

Гісторык: Палын лічыўся крыніцай здароўя. Нездарма ў Старажытным Рыме пераможцаў конных спаборніцтваў узнагароджвалі сокам гэтай лекавай травы, якая вяртала атлетам страчаныя сілы.

На Беларусі нашы продкі лічылі, што некалькі каліўцаў палыну, падвешаныя над уваходам у хату, захоўвалі сям’ю ад злых духаў. Увогуле з даўніх часоў існуе меркаванне, што палын увабраў у сябе гаркату чалавечых пакут. І сапраўды, цяжка адшукаць траву, гарчэйшую за яго.

З бяроз лістота адляцела

На крылах восеньскіх вятроў,

Палын самотны, пасівелы

Чакае моўчкі халадоў.

Валошка: А цяпер давайце завітаем на агарод. Хто там жыве?

Повар: А жыве там дзівосная іншаземка. Бульба. Звычайна людзі гавораць: “Бульба – хлебу падмога”. І гэта праўда. Без бульбы нельга ўявіць ні абыдзенны, ні ўрачыста-святочны стол. Заўсёды яна побач з хлебам, і ніхто не грэбуе ёй. Бульбу вараць, пякуць, смажаць, параць, фаршыруюць, сушаць. А якія апетытныя – толькі што з патэльні – дранікі!

Саладзей за пранікі

І смачней за дулі

Бульбяныя дранікі,

Што спячэ матуля.

Сучасныя кулінары могуць прыгатаваць з бульбы больш за 5000 розных страў.

Гісторык: Але не думайце, што бульба адразу прыйшла да нас такой, якой мы яе сёння бачым. Яе дзікія родзічы раслі ў ПаўднёвайАмерыцы, адкуль праз акіян бульбу мараплаўцы Хрыстафора Калумба завезлі ў Еўропу. На тэрыторыю Расіі клубні трапілі дзякуючы Пятру І .

Валошка: А ве ведаеце , сябры, што на агародзе суседства раслін можа быць карысным, і , наадварот, – шкодным. Напрыклад, агуркі сябруюць з гарохам, капустай, але не любяць бульбу. Затое бульба няблага ўжываецца з капустай. У сваю чаргу капуста недалюблівае памідоры і фасолю.

Доктар: Сёння качан капусты – зялёная кладоўка вітамінаў і мінеральных солей. Яны спрыяюць правільнаму абмену рэчываў у чалавечым арганізме. Напрыклад, наяўнасць у ёй клятчаткі стымулюе дзейнасць кішэчніка, спрыяе жыццядзейнасці кішэчнай палачкі, а таксама выдаленню з арганізму шкоднага халестырыну. Невялікая колькасць вугляводаў дазваляе ўжываць капусту хворым дыябетам. Багата ў расліне солей калію, якія стымулююць дзейнасць сэрца. Шмат у качанах караціну і вітамінаў, асабліва вітаміну С, які спрыяе ўстойлівасці арганізма супраць шматлікіх інфекцый, вылечвае цынгу, паскарае загойванне ран.

Валошка: Цікава, з якімі культурамі сябруе морква? Сеюць яе побач з памідорамі, цыбуляй і гарохам. Дарэчы, цыбуля абараняе моркву ад шкоднага насякомага – маркоўнай мухі.

Вядучы: А як жа можна сябраваць з цыбуляй? Яна ж злая.

Гісторык: Цыбуля – сапраўдная скарбонка здароўя. Яшчэ ў старажытнасці людзі заўважылі, што пах цыбулі засцерагае ад шматлікіх хвароб

Шчыруе на градах матуля,

Агледзела дбайна парнік,

Зялёныя пёркі цыбулі

З пятрушкай ірве ў халаднік.

Як сведчыць Герадот, цыбуля была вядома старажытным егіпцянам. вырошчвалі яе на вялікіх плантацыях у даліне ракі Ніл. Вядомасць і шырокае распаўсэджванне гэта расліна атрымала ў Старажытным Кітаі, антычнай Грэцыі і Рыме.

Валошка: Папулярнасць цыбулі ў розных народаў тлумачыцца наяўнасцю вялікай колькасці цукру, бялку, а таксама мінеральных солей, эфірнага масла, шэрагу вітамінаў, у прыватнасці вітаміну С. Не вельмі прыемны ў расліны смак. Нездарма наша продкі склалі пра цыбулю загадку: “Ляжыць грушка ў чырвоным кажушку , хто яе ўкусіць, той плакаць мусіць”.

Доктар: Сырая цыбуліна , пацёртая на тарцы з яблыкамі, з лыжкай-другой мёду, дапамагае пры запаленні горла. Асабліва шмат у расліне фітанцыдаў, якія шырока выкарыстоўваюцца ў медыцыне. Прэпараты, атрыманыя з іх, з’яўляюцца надзейным сродкам у барацьбе са шкоднымі для чалавечага арганізма бактэрыямі і мікробамі, якія выклікаюць чуму і халеру.

Вядучы: А зараз я прапаную вам

  1. Конкурс “Намалюй боршч”. (Вучні малююць прадукты, якія неабходны для прыгатавання баршча).

  2. Конкурс “Складзі верш”. (Вучні ўзнаўляюць верш Зм.Марозава. Складаюць разрэзаны на асобныя словы, фразы верш.)

  3. Паглядзець танец “Бульба” у выкананні танцавальнага калектыва школы.

  4. Конкурс на лепшае выкананне танца “Бульба”.

Падводзяцца вынікі , узнагароджваюцца пераможцы.


8



Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Литература

Категория: Мероприятия

Целевая аудитория: 7 класс.
Урок соответствует ФГОС

Скачать
Премьера книги Дмитрия Морозова “Пра гарох і буракі, бульбу, жыта, агуркі”

Автор: Козловская Л.А., Симакович Н.В.

Дата: 04.03.2021

Номер свидетельства: 574752

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства