К?ркем м?тінді о?ып-?йрену ж?не талдау ж?мыстары. Шы?арманы автор ізімен талдау, оны? негізгі ма?саттары
Джаксыбаева Мунира, ?аза? тілі мен ?дебиеті п?ніні? м??алімі
?дебиет - ?нер п?ні. ?дебиет п?ні ар?ылы о?ушыларды? рухани д?ниесі байиды, ту?ан тілін с?юден елін, адамзатты ??рметтеуге дейінгі сезімдері т?рбиеленеді. ?дебиет ар?ылы о?ушылар алдында елімізді? тарихы, оны? ?асырлар ?ойнауында ?ал?ан с?з санды?ы ашылады, солар ар?ылы халы? арманы, ?иялы, болаша?тан к?тер ?міті, а? сенімі к?рінеді. ?дебиетті о?ытуды? басты ма?саты- о?ушыларды с?з ?неріні? ?ыр-сырымен таныстыру, халы? даналы?ы, халы? ?сиеттерінен н?р ал?ызу, кітап?а деген ынтасын ояту, халы?ты? рухани байлы?ы - ?дебиетін жан-жа?ты игерту, сол ар?ылы парасаттылы??а, имандылы??а, инабаттылы??а, с?лулы??а т?рбиелеу.
?дебиетті о?ыту к?ркем шы?арманы о?удан басталады. К?ркем шы?арманы о?у ?йде, сыныпта ж?ргізіледі. К?ркем туындыны о?уда м?нерлеп о?у, ?р с?зді ай?ын, т?сінікті о?у, жина?ы о?у, дауыс естіліміні? де ашы? болуы талап етіледі. О?ушыны к?ркем м?тінні? о?у т?рлеріне да?дыландыру керек. К?ркем м?тінді о?у т?рлерін жіктеп ажыратамыз:
1) к?ркем м?тіндегі жазушы ойын м??алім к?мегімен а??ара о?у. Оны? м?н-ма?ынасын т?сіне о?у. ?иын, т?сініксіз образды, айшы?ты с?здерді ??ына о?у, я?ни лингвистикалы? т?сіндірмелі о?у;
2) та?дап о?у. Белгілі ма?сатпен ?ойыл?ан с?ра?тар?а жауап іздеп, тіл к?ркемдігін д?лелдеу, портрет, пейзаж, образды табу;
3) іштен о?у немесе ?здік о?у. Іштен о?уды? о?ушыны жеке, ?з бетімен ж?мыс істеуге баулуда?ы ма?ызы ерекше зор. Ойлану, ?з бетімен іздену, жауап табу, дербес белсенділігін арттыруда?ы іштен о?уды? ат?арар р?ліні? ерекше екендігі;
4) р?лге б?ліп о?у. Р?лге б?ліп о?у таным белсенділігі, ?ызы?ушылы?ын арттыруда, ?абілеттерін дамытуда, саба?ты? эмоциялы?, психологиялы? м?нін н?рлендіруде пайдалы;
5) хормен о?у. О?у техникасын жетілдіру, м?нерлі, ай?ын о?у, к?ркем м?тінмен ж?мыс істеуге баулу б?кіл сынып о?ушыларын к?ркем о?у?а ?йымдастыруда тиімді;
6) ?жымды? о?у. ?сіресе, даралап о?ытуда тиімді. О?у техникасына, м?нерлеп о?уына ?арай, о?ушыларды топ?а б?ле отырып, м??алім ?жымды? о?уды тиімді ?йымдастырса, к?ркем м?тінді тез ме?гертуге ы?пал жасайды, м?тінді о?у?а деген о?ушы ынтасын арттыру?а ?сер етеді;
7) ж?пты? о?у. Ж?пты? о?уды? тиімділігі, біріншіден ?з беттерімен о?у техникасын жетілдіру да?дыларын дамытады, екіншіден ??ыпты ты?дай білуге, бір-біріні? ж?мысына талдау жасай білуге икемдейді;
8) м?нерлеп о?у. М?нерлеп о?у-?дебиетті о?ытуды? басты ?дістемелеріні? бірі. М?нерлеп о?уды? ма?саты:
а) о?ушылар?а к?ркем туындыны? эмоциялы?-эстетикалы? ?серін сезіндіру;
?) к?ркем м?тінге жан беру, ?р с?зді? м?ні мен ма?ынасын, с?з бояуларыны? на?ышын сезе білу;
в)к?ркем м?тіндегі айтар ой мен поэтикалы? к?ркемдікті ?здеріне болжату, т?сіндіру, м?тінді талдау да?дыларын дамыту.
