"Татулықтың символы-бірлік"

ЖЖЕ №1 «Жол жүру ережесінің пайда болуы.Жол белгілерінің халықаралық тілі.»

1. Жол жүру ережелерінің шығу тарихы

Көшеде жүру тәртібін реттеу әрекеттері автомобильдер пайда болмай тұрып, ат-арба заманында басталған: 

• Ежелгі Рим: Юлий Цезарьдың бұйрығымен кейбір көшелерде арбалардың біржақты қозғалысы енгізіліп, әйелдерге күйме басқаруға тыйым салынған.

• Ұлыбритания: 1865 жылы әлемдегі алғашқы заманауи ереже — "Локомотивтер туралы акт" қабылданды. Онда жылдамдық қалада 2 миль/сағ (3.2 км/сағ) етіп шектелді. 

• Ресей империясы: 1812 жылы ресми түрде оң жақты қозғалыс тәртібі мен экипаждардың жылдамдығын шектеу ережесі енгізілді. 

• Қазақстан: Елімізде алғашқы ресми жол ережесі 1931 жылы Алматы қаласында бекітілді. Сол тұста қалада бар-жоғы 109 көлік қана тіркелген болатын. 

2. Жол белгілерінің халықаралық тілі

Жол белгілері — бүкіл әлем жүргізушілері мен жаяу жүргіншілеріне ортақ графикалық тіл. Сіз шетел тілін білмесеңіз де, белгінің түсі мен пішініне қарап жол жағдайын бірден түсіне аласыз. 

• Вена конвенциясы (1968 жыл): Әлем елдері жол белгілері мен сигналдарын бір жүйеге келтіру үшін осы тарихи құжатқа қол қойды. Қазақстан да өз жол белгілерін осы Вена конвенциясының халықаралық стандарттарына сай жасап келеді. 

• Түстер мен пішіндердің құпиясы:

  • Қызыл түс + Дөңгелек: Қауіпті немесе тыйымды білдіреді (мысалы, "Кіруге тыйым салынады").

  • Үшбұрыш + Қызыл жиек: Алдағы қауіпті ескертеді (мысалы, "Балалар", "Жаяу жүргінші өтпесі").

  • Көк түс: Рұқсат етілген бағытты немесе ақпаратты көрсетеді.

ЖЖЕ №2 «Қозғалысты реттеу нысандары.»

Жол жүру ережесінің (ЖЖЕ) №2 тақырыбы «Қозғалысты реттеу нысандары» жолдар мен көше қиылыстарындағы қауіпсіздікті қамтамасыз ететін негізгі құралдар мен белгілерді үйретеді. Жол қозғалысы негізінен реттеушінің жесттері, бағдаршам сигналдары, жол белгілері және жол таңбалары арқылы реттеледі. 

Төменде осы тақырып бойынша сабаққа, тәрбие сағатына немесе рефератқа қажетті толық материалдың құрылымы берілген.

1. Реттеуші және оның сигналдары

Реттеуші (полиция қызметкері) — жолдағы ең жоғарғы басымдыққа ие нысан. Егер оның белгілері бағдаршамға немесе жол белгілеріне қарама-қайшы келсе, жүргізушілер мен жаяу жүргіншілер тек реттеушінің нұсқауын орындауы тиіс. 

• Қолды жоғары көтеру: Барлық көлік құралдары мен жаяу жүргіншілер үшін қозғалысқа тыйым салынады («Тоқта!» белгісі).

• Қолды жан-жаққа созу немесе төмен түсіру:

  • Реттеушінің алдынан (кеуде тұсынан) және арқасынан келе жатқан көліктерге жүруге тыйым салынады.

  • Реттеушінің оң және сол қапталындағы (бүйіріндегі) көліктерге түзу және оңға жүруге рұқсат.

• Оң қолды алға созу:

  • Кеуде жақтан келе жатқан көліктер тек оңға бұрыла алады.

  • Сол бүйірден келе жатқан көліктер кез келген бағытта (түзу, оңға, солға, кері) жүре алады.

  • Арқа және оң бүйір жақтан келе жатқандарға қозғалыс тыйым салынады.

ЖЖЕ №3 «Жол белгілері»

1. Ескерту белгілері

Қауіпті жол учаскесінің жақындағанын хабарлайды.

• Пішіні: қызыл жиекті ақ үшбұрыш (көбінесе).

• Мысалы: «Тік еңіс», «Басқа да қауіптер», «Жаяу жүргінші өтпесі».

2. Басымдық белгілері

Қиылыстардан немесе тар жолдардан өту кезектілігін анықтайды.

• Пішіні: әртүрлі (ромб, үшбұрыш, сегізбұрыш).

• Мысалы: «Басты жол», «Жол беріңіз», «Аялдамай қозғалуға тыйым салынады» (STOP).

3. Тыйым салу белгілері

Жол қозғалысына белгілі бір шектеулер енгізеді немесе оларды жояды.

• Пішіні: қызыл жиекті ақ немесе көк шеңбер.

• Мысалы: «Кіруге тыйым салынады» (Кірпіш), «Жылдамдықты шектеу», «Озып өтуге тыйым салынады».

4. Міндеттеу белгілері

Көлік құралдарының тек белгілі бір бағыттарда және рұқсат етілген жылдамдықпен қозғалуын талап етеді.

• Пішіні: ақ суреті бар көк шеңбер.

• Мысалы: «Тек қана тікелей қозғалыс», «Оңға бұрылу», «Ең төменгі жылдамдықты шектеу».

5. Ерекше нұсқама белгілері

Қозғалыстың арнайы режимдерін енгізеді немесе күшін жояды.

• Пішіні: көк немесе жасыл түсті төртбұрыш.

• Мысалы: «Біржақты қозғалысы бар жол», «Автомагистраль», «Жаяу жүргіншілер аймағы».

6. Ақпараттық-көрсеткіш белгілері

Елді мекендер мен басқа да нысандардың орналасуы, сондай-ақ белгіленген қозғалыс режимдері туралы хабарлайды.

• Пішіні: көк немесе сары түсті төртбұрыш.

• Мысалы: «Кешірімді жылдамдық», «Тұйық жол», «Елді мекеннің басталуы».

7. Сервис белгілері

Жол бойындағы қызмет көрсету нысандары туралы ақпарат береді.

• Пішіні: көк жиекті, ішінде ақ шаршысы бар тікбұрыш.

• Мысалы: «Алғашқы медициналық көмек пункті», «Жанармай құю станциясы», «Тамақтану орны».

8. Қосымша ақпарат белгілері (тақтайшалар)

Өзі орнатылған негізгі белгінің күшін нақтылайды немесе шектейді.

• Пішіні: қара суреті бар кішкентай ақ тікбұрыш.

• Мысалы: «Әрекет ету аймағы», «Жұмыс күндері», «Көлік құралының түрі».

ЖЖЕ №4 «Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің міндеттері мен жол жүру ережелерін бұзғаны үшін жауапкершілігі.»

Жаяу жүргіншілердің міндеттері

1. Жаяу жүргіншілер тротуармен, жаяу жүргіншілер жолымен немесе жол жиегімен жүруге тиіс.

2. Жолды тек жаяу жүргіншілер өткелі арқылы кесіп өту қажет.

3. Реттелетін қиылыстарда бағдаршамның немесе реттеушінің белгілеріне бағыну керек.

4. Жолға шықпас бұрын көліктердің қауіпсіз қашықтықта екеніне көз жеткізу қажет.

5. Қараңғы уақытта елді мекеннен тыс жерде жүргенде жарық қайтаратын элементтерді пайдалану ұсынылады.

Велосипедшілердің міндеттері

1. Велосипед техникалық жағынан жарамды болуы керек.

2. Велосипедшілер велосипед жолымен, ал ол болмаған жағдайда жолдың оң жақ шетімен жүруге тиіс.

3. Жол қозғалысы ережелерін, бағдаршам сигналдарын және жол белгілерін сақтау қажет.

4. Қолмен бұрылу немесе тоқтау туралы белгі беру міндетті.

5. Мас күйінде велосипед басқаруға болмайды.

6. Велосипедте адамдарды немесе көлемді жүкті тасымалдау арнайы жағдайлардан басқа кезде рұқсат етілмейді.

Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің жиі жіберетін бұзушылықтары

• Жолды белгіленбеген жерден кесіп өту.

• Бағдаршамның қызыл түсіне өту.

• Көлік қозғалысына кедергі жасау.

• Велосипедпен қарсы бағытта жүру.

• Қауіпсіздік талаптарын сақтамау.

Ережелерді бұзғаны үшін жауапкершілік

Қазақстан Республикасының әкімшілік заңнамасына сәйкес:

• Жаяу жүргіншілердің жол қозғалысы ережелерін бұзуы әкімшілік жауапкершілікке әкеледі.

• Велосипедшілердің жол қозғалысы ережелерін бұзуы үшін де әкімшілік жаза қолданылады.

• Егер бұзушылық жол-көлік оқиғасына немесе басқа ауыр зардаптарға себеп болса, жауапкершілік күшейтіледі.

Қорытынды.Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер жол қозғалысының толыққанды қатысушылары болып табылады. Сондықтан олардың әрқайсысы жол қозғалысы ережелерін сақтап, өз қауіпсіздігін және басқа жол пайдаланушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті. Ережелерді сақтау жол-көлік оқиғаларының алдын алудың негізгі шарты болып табылады.

ЖЖЕ №5 «Бастауыш сынып оқушыларымен ЖЖЕ (жол жүру ережелері бойынша) әңгімелесі»

«Бастауыш сынып оқушыларымен жол жүру ережелері бойынша әңгімелесу»

Мақсаты: Оқушыларға жол қозғалысы қауіпсіздігі туралы түсінік беру, көшеде өзін дұрыс ұстауға үйрету.

Әңгімелесу барысы

Мұғалімнің кіріспе сөзі:
Балалар, біз күн сайын көшеде жүреміз, жолдан өтеміз, мектепке барамыз. Сондықтан жол жүру ережелерін білу және сақтау өте маңызды. Бұл ережелер біздің өміріміз бен денсаулығымызды қорғауға көмектеседі.

Негізгі сұрақтар мен түсіндіру

1. Жолдан қай жерден өту керек?

• Жолдан тек жаяу жүргіншілер өткелі арқылы өту керек.

• Егер бағдаршам болса, жасыл шам жанғанда ғана өту қажет.

2. Бағдаршамның түстері нені білдіреді?

• Қызыл түс – тоқта!

• Сары түс – дайындал!

• Жасыл түс – жүр!

3. Жолдан өтер алдында не істеу керек?

• Алдымен сол жаққа қарау.

• Жолдың ортасына жеткенде оң жаққа қарау.

• Көліктердің тоқтағанына немесе қауіпсіз қашықтықта екеніне көз жеткізу.

4. Көшеде ойнауға бола ма?

• Жоқ. Көшеде, жолдың бойында немесе автокөліктер жүретін жерде ойнауға болмайды.

• Ойын үшін арнайы алаңдарды пайдалану қажет.

5. Қоғамдық көлікте өзін қалай ұстау керек?

• Көлік толық тоқтағаннан кейін ғана міну немесе түсу.

• Терезеден бас пен қолды шығармау.

• Үлкендерге орын беру.

ЖЖЕ №6 «Жол қиылысынан өту және жаяу жүргіншілер өтпелері. Қоғамдық көлік аялдамалары. »

«Жол қиылысынан өту және жаяу жүргіншілер өтпелері. Қоғамдық көлік аялдамалары»

Мақсаты: Оқушыларға жол қиылыстарынан қауіпсіз өту ережелерін, жаяу жүргіншілер өтпелерін дұрыс пайдалануды және қоғамдық көлік аялдамаларында өзін ұстау тәртібін түсіндіру.

Жол қиылысынан өту ережелері

Жол қиылысы – бірнеше жолдың түйіскен жері. Бұл жерде көліктер әртүрлі бағытта қозғалады, сондықтан өте мұқият болу қажет.

Жол қиылысынан өткен кезде:

• Бағдаршамның сигналдарына бағыну керек.

• Жасыл шам жанғанда ғана жүру қажет.

• Қызыл немесе сары шамда жолға шығуға болмайды.

• Жолдан өтер алдында сол жаққа, жолдың ортасына жеткенде оң жаққа қарау керек.

• Жүгірмей, асықпай өту қажет.

Жаяу жүргіншілер өтпелері

Жаяу жүргіншілер өтпесі – адамдардың жолды қауіпсіз кесіп өтуіне арналған арнайы орын.

Өтпе түрлері:

1. Реттелетін өтпе – бағдаршаммен жабдықталған.

2. Реттелмейтін өтпе – арнайы жол белгілері мен жолақтары бар өтпе.

Өтпеден өту кезінде:

• Алдымен көліктердің тоқтағанына көз жеткізу.

• Телефонға алаңдамау.

• Велосипедтен түсіп, оны жетектеп өту.

Қоғамдық көлік аялдамаларындағы қауіпсіздік

Аялдамада тәртіп сақтау – қауіпсіздіктің маңызды шарты.

ЖЖЕ №7 «Жол-көлік оқиғасы уақытында есінен таңған адамдарға берілетін алғашқы медициналық көмек.»

«Жол-көлік оқиғасы уақытында есінен таңған адамдарға берілетін алғашқы медициналық көмек»

Мақсаты: Оқушыларға жол-көлік оқиғасы кезінде зардап шеккен ес-түссіз адамға алғашқы көмек көрсету тәртібі туралы түсінік беру.

Естен тану дегеніміз не?

Естен тану – адамның уақытша есін жоғалтуы. Бұл жарақаттану, қатты қорқу, қан жоғалту немесе басқа да себептерден болуы мүмкін.

Алғашқы көмек көрсету тәртібі 1. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету

• Өзіңіздің және зардап шегушінің қауіпсіз екеніне көз жеткізіңіз.

• Жолдың қауіпті бөлігінде тұрмаңыз.

• Үлкендерді немесе құтқару қызметін шақырыңыз.

2. Жедел жәрдем шақыру

• 103 нөміріне қоңырау шалыңыз.

• Оқиға болған жерді нақты айтыңыз.

• Зардап шеккен адамның жағдайын хабарлаңыз.

3. Адамның жағдайын тексеру

• Дауыстап сөйлеп немесе иығынан жеңіл түртіп, есін тексеріңіз.

• Тыныс алып жатқанын бақылаңыз.

4. Тынысы бар болса

• Адамды абайлап қырына жатқызыңыз (қалпына келтіру қалпы).

• Киімінің жағасын босатыңыз.

• Таза ауа келуін қамтамасыз етіңіз.

• Жедел жәрдем келгенше бақылауда ұстаңыз.

5. Тынысы болмаса

• Дереу ересектерді көмекке шақырыңыз.

• Жедел жәрдем қызметіне хабарлаңыз.

• Жүрек-өкпе реанимациясын тек арнайы оқытылған адам ғана жүргізуі тиіс.

ЖЖЕ №8 Буын шығып кеткен кездегі алғашқы медициналық көмек. Күйікке шалдыққан кездегі алғашқы медициналық көмек.

«Буын шығып кеткен кездегі алғашқы медициналық көмек. Күйікке шалдыққан кездегі алғашқы медициналық көмек»

Мақсаты: Оқушыларға буын шыққан және күйік алған жағдайда көрсетілетін алғашқы медициналық көмек туралы түсінік беру.

Буын шығып кеткен кездегі алғашқы медициналық көмек

Буынның шығуы – сүйек басының өз орнынан ығысып кетуі. Мұндай жарақат құлау, соғылу немесе жол-көлік оқиғасы кезінде болуы мүмкін.

Белгілері:

• Қатты ауырсыну;

• Буынның ісінуі;

• Қозғалыстың шектелуі;

• Буын пішінінің өзгеруі.

Алғашқы көмек:

1. Зардап шеккен адамды тыныштандыру.

2. Жарақаттанған мүшені қозғалтпау.

3. Қолда бар құралдармен (тақтайша, бинт, орамал) буынды қозғалмайтындай етіп бекіту.

4. Ісінуді азайту үшін суық басу (мұзды матаға орап қою).

5. Дәрігер шақыру немесе медициналық мекемеге жеткізу.

Тыйым салынады:

• Буынды өз бетімен орнына салуға болмайды.

• Жарақаттанған жерді қатты уқалауға болмайды.

Күйікке шалдыққан кездегі алғашқы медициналық көмек

Күйік – ыстық заттардың, жалынның, будың, электр тогының немесе химиялық заттардың әсерінен терінің зақымдануы.

Белгілері:

• Терінің қызаруы;

• Ауырсыну;

• Күлдіреуіктердің пайда болуы;

• Ауыр жағдайда терінің қатты зақымдануы.

ЖЖЕ №9 Аспалы қозғалтқышы бар велосипедтерге қойылатын техникалық талаптар. Велосипедшілер қоғғалысына қойылатын қосымша талаптар.

«Аспалы қозғалтқышы бар велосипедтерге қойылатын техникалық талаптар. Велосипедшілер қозғалысына қойылатын қосымша талаптар»

Мақсаты: Оқушыларды аспалы қозғалтқышы бар велосипедтердің техникалық талаптарымен және велосипедшілердің жол қозғалысы кезіндегі міндеттерімен таныстыру.

Аспалы қозғалтқышы бар велосипедтерге қойылатын техникалық талаптар

Аспалы қозғалтқышы бар велосипед – велосипедке қосымша қозғалтқыш орнатылған көлік құралы.

Мұндай велосипедтер:

• Техникалық жағынан жарамды болуы тиіс;

• Тежеу жүйесі дұрыс жұмыс істеуі қажет;

• Дыбыстық белгісі (қоңырауы) болуы керек;

• Қараңғы уақытта алдыңғы жағында ақ түсті, артқы жағында қызыл түсті жарық шамдары болуы қажет;

• Дөңгелектері мен рөлі сенімді бекітілуі тиіс;

• Қозғалтқышы қауіпсіз пайдалануға жарамды болуы керек.

Велосипедшілер қозғалысына қойылатын қосымша талаптар

Велосипедші жол қозғалысының толыққанды қатысушысы болып табылады және жол жүру ережелерін сақтауға міндетті.

Велосипедші:

• Бағдаршам сигналдарын және жол белгілерін орындауы тиіс;

• Мүмкіндігінше велосипед жолымен жүруі керек;

• Велосипед жолы болмаған жағдайда жолдың оң жақ шетімен қозғалады;

• Бұрылу немесе тоқтау алдында қолмен белгі беруге міндетті;

• Қозғалыс кезінде рөлді екі қолмен ұстауы қажет;

• Жолдағы басқа көлік құралдарына кедергі келтірмеуі тиіс.

Велосипедшіге тыйым салынады

• Мас күйінде велосипед басқаруға;

• Рөлді ұстамай жүруге;

• Қозғалыс кезінде телефон пайдалануға;

• Бір велосипедпен бірнеше адамды тасымалдауға (арнайы орын қарастырылмаса);

• Қарсы бағыттағы қозғалыс жолағына шығуға;

• Жол бойында қауіпті маневр жасауға.

ЖЖЕ №10 Қорытынды сабақ

1. Жол жүру ережелерінің маңызы

Жол жүру ережелері – жолдағы барлық қатысушылардың (жаяу жүргінші, велосипедші, жүргізуші) қауіпсіздігін қамтамасыз ететін негізгі заңдылықтар. Оларды сақтау жол-көлік оқиғаларының алдын алады.

2. Негізгі ережелерді еске түсіру 🚸 Жаяу жүргіншілер үшін:

• Жолдан тек жаяу жүргіншілер өтпесі арқылы өту;

• Бағдаршам сигналдарын сақтау;

• Көшеде ойнамау;

• Жолды жүгіріп кесіп өтпеу.

🚲 Велосипедшілер үшін:

• Велосипед жолымен немесе оң жақ шетпен жүру;

• Қол белгісін көрсету;

• Қозғалыс кезінде рөлді босатпау;

• Дулыға және жарық элементтерін қолдану.

🚌 Қоғамдық көлік үшін:

• Аялдамада тәртіп сақтау;

• Көлік толық тоқтаған соң міну және түсу;

• Жолды тек қауіпсіз жерден кесіп өту.

3. Қауіпсіздік дағдылары

• Бағдаршамға бағыну;

• Жолда мұқият болу;

• Телефонға алаңдамау;

• Үлкендердің кеңесін тыңдау;

• Қауіпті жағдайда ересектерге хабарлау.

4. Алғашқы көмек туралы қысқаша еске салу

• Есінен танған адамды қауіпсіз жерге жатқызу;

• Жедел жәрдем шақыру (103);

• Буын шықса – қозғалтпау және бекіту;

• Күйік болса – салқын сумен салқындату.

Конец формы