7-сынып. Орта ?асырларда?ы ?аза?стан тарихы
Саба?ты? та?ырыбы: §13. ?ыпша? ханды?ы ж?не ??рылу тарихы
Саба?ты? ма?саты:
- ?ыпша? ханды?ыны? тарихымен, Дешті ?ыпша? деп аталатын айма?та ?ткен о?и?алармен танысу, ханды?ты? ?аза? хал?ыны? ?алыптасуында?ы орнын ай?ындау;
О?у н?тижесі:
- тарихи деректермен ж?мыс ж?ргізеді,
- ойларын жина?тап ?орытындылай алады;;
- тарихи о?и?алар?а ба?а береді;
- ?ыпша? ханды?ы жайында м?леметтер жина?тап біледі;
Саба?ты? т?рі: Жа?а білімді ме?геру
Саба?ты? ?дісі: топты?, ж?пты?, жеке
?дісі: интерактивті
К?рнекілігі: карта, постер, фломастер, т?рлі-т?сті ?а?аздар
Саба?ты? барысы:
І. ?йымдастыру кезе?і
- О?ушыларды топ?а б?лу 1,2,3,4
- О?у ??ралын тексеріп т?гелдеу
- О?ушыларды? зейінін саба??а аудару.
ІІ. ?й тапсырмасын с?рау:
“Даналы? а?ашы” ?дісі. О?ушылар та?ырып бойынша ?иын с?ра?тар ??растырып , ж?ргізушіге береді. С?ра?тар ??растырылып біткен со?, о?ушылар кез келген с?ра?ты алып, дауыстап о?иды, с?ра??а толы? жауап беру керек. ?ойыл?ан с?ра? пен берілген с?ра? та?ырыптан болуы тиіс.
• ?ара?ытайларды? ?аза?стан жеріне келу себебі неде ?( Жетісу?а)
• ?ара?ытайларды? ?о?амды? ??рылысыны? ерекшелігі?
• ?ара?ытайлар алым-салы? жинау ж?йесін ?алай ж?ргізді?
• ?ара?ытай мемлекеті ?зіні? сырт?ы саясатында ?андай ба?ыт ?станды?
ІІІ. Жа?а саба?ты? жоспары: Слайдтан к?рсету.
1. ?ыпша?тарды? ?оныстан?ан жерлері ж?не этникалы? ??рамы.
2. ?о?амды? ??рылысы.
3.?ыпша? ханды?ыны? саяси жа?дайы.
4.Шаруашылы?ы.
Топ?а б?лінген о?ушылар?а тапсырмалар беріледі. ?р топ берілген тапсырма бойынша постерлеріне толтырып ,жазады.
1 топ: ?ыпша? ханды?ыны? орналас?ан жері мен этникалы? ??рамы,
2 топ:?ыпша? ханды?ыны? бас?ару ж?йесі мен ыдырау себебі.
3 топ:?ара?ытай мен ?ыпша? ханды?ыны? ерекшеліктері мен ??састы?ы
4 топ: Хронологиялы? жылдарын теріп жазу.
- Т?ртіп алу ?дісі бойынша тараумен танысады ж?не
саралап о?иды.
- Та?ырыпта?ы мазм?нын аша отырып, постер
?ор?айды. ?р топ орта?а шы?ып постер ?ор?айды.
Сергіту с?ті.
?орытынды: Слайд к?рсетілімі бойынша т?сіндіру. Жалпы ?ыпша?тарды? этникалы? ??рамы екі б?ліктен т?рады
- Батыс бірлестігі
11 тайпадан т?рады:
елб?рілі, то?соба,
йетиоба, дурут
- Шы?ыс бірлестік
16 тайпадан т?рады:
8 негізгі , 8 ?са? тайпалы? б?лімшелер.
Е? беделдісі б?рілер бол?ан.
?ыпша? хандары осы тайпадан шы?ып отыр?ан.
?ыпша? бірлестігіндегі т?рік тілдес тайпалар:
- ?има?
- О?ыз
- ??ман
- Ежелгі баш??рт
- XII? бастап Арал ма?ында?ы
- ?а?лылар
- ?арл??тар
- Жіліктер ?осыл?ан
Еуропа саяхатшысы Плано Карпиниді? “?а?лылар ?ыпша?ша с?йлейді екен” дегені толы? д?лелдейді
?ыпша? хал?ыны? ?алыптасуы
Дешті ?ыпша?та (?ыпша?тар даласында ) ?ыпша? хал?ыны? ?алыптасуы за?ды ??былыс еді.Біра? мон?ол шап?ыншылы?ы б??ан ?лкен н??сан келтірді. С?йтіп ?аза?станда бірі??ай халы? болып ?алыптасу ??былысы XV ? дейін кешеуілдеді.
?ыпша? ханды?ыны? саяси жа?дайы
?ыпша?тар Хорезм елімен ?атынасты жа?сарту?а тырысады.
Хорезм билеушілері Текеш пен II М?хаммед ?ыпша? ханы ?адыр Букехан мен оны? жиені Алып-Деректі? арасында?ы билік ?шін таласты пайдаланып,Сы?ана? ?аласын басып алуды ойластырады. Текеш Отырарды билеп отыр?ан Алып-Деректі? ?скерін ?з жа?ына шы?арып, ?аланы жаулап алды.
Билік ?шін б?секе тек мон?олдар екі елді де жаулап ал?аннан кейін ?ана біржола тынады.
?ыпша?тарды? шаруашылы?ы
- Мал шаруашылы?ы (т?рт т?лік)
- Т?рмысты? к?сіп ( ?ол?нер .зергерлік)
- А? аулау шаруашылы?ы
- Егін шаруашылы?ы
І?. Саба?ты бекіту:
Тарихи диктант. Слайд к?рсетілімі: О?улы? пен ж?мыс.
1.?ыпша?тарды? ... VII-VIII ?? ?алыптаса баста?ан.
2. ?ыпша?тарды? батыс бірлестігі ... тайпадан т?рады.
3.Ханды? билікті? орталы?ы ... деп аталады.
4.К?ші ж?не беделі басым о? ?анатты? ордасы Жайы? ?зені бойында?ы ... ?аласыны? орнында болса,ал сол ?анатты? орталы?ы Сырдария бойында?ы ... ?аласында орналасты.
5.Орыс деректерінде ?ыпша?тарды ... деп,ал венгрлер ... деп ата?ан.
6.?ыпша?тар негізінен ... шаруашылы?ымен айналысты.
Рефлексия:
Саба? бойынша ойы?ды білдір
?андай жа?а білім алды?
Ал?ан білімі?ді ?олдана аласы? ба?
Са?ан ?иынды? тудыр?ан т?сініктер
?. Ба?алау: ?зін-?зі ба?алау пара?ы
№
О?ушыны? аты -ж?ні
?й ж?мысы
Топпен ж?мыс
тапсырма
?орытынды ба?а
?І. ?йге тапсырма:§13 «Мен ?ыпша? жеріне бар?анда...» эссе жазу
