Д?ст?рлі билер соты

Сабақтың тақырыбы: Дәстүрлі билер соты.

Сабақтың мақсаты:

Білімдік мақсаты: Оқушыларды XVIII ғ. Қазақстандағы дәстүрлі билер сотының ерекшеліктерімен таныстыру,оның қазақ қоғамындағы рөлі мен маңызын ашу, патша үкіметінің өзіне бағынышты аумақтағы билер сотына деген көзқарасынтүсіндіру.

Дамытушылық мақсаты: Оқушыларды жүйелік ойлау,топта жұмыс жасай білуге дағдыландыру

Тәрбиелік мақсаты:Оқушыларды заңды құрметтеуге және заңдылықты сақтай білуге, әділ болуға, ар-намыс,міндет сөздерін түсіне білуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Жаңа сабақты меңгерту.

Сабақтың әдісі: Ауызша баяндау, сұрақ-жауап, сәйкестендіру тестісі,дискуссиялық өрнек,тірек-схема, топтастыру тестісі,Венн диаграммасы.

Оқытудың формасы: Топтық,ұжымдық.

Сабақтың көрнекілігі: Кесте,сызба,карточка,суреттер.

Пәнаралық байланысы: Қазақ әдебиеті, құқық.

Тірек ұғымдары: «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы»,Тәуке ханның «Жеті жарғысы»,куә,ант ішу, жазаның түрлері, барымта.

Оқыту нәтижесі: Билер соты, қоғамдық тәртіп,қылмыскерлерді жазалау,тәртіпті қадағалау,ҚР сот жүйесі,Конституция, ҚР алқабилер соты туралы түсінік қалыптастыру.

Оқушылар топта жұмыс жасауға дағдыланады.

Бір-бірін тыңдай білуге үйренеді.

Сабақ кезеңдері:

I.Ұйымдастыру бөлімі:

II.Үй тапсырмасын сұрау.

III. Жаңа сабақ

IV. Жаңа сабақты бекіту

V. Бағалау

VI. Үй тапсырмасы

Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру бөлімі: Сәлемдесу, оқушыларды тексеру, оқушыларды 2 топқа бөліп отырғызу, оқушыларға бағалау парақшасын беру,бағалау парақшасы бойынша оқушылар өздерін бағалайды,үй тапсырмасын тексеру, жаңа сабақты түсіндіру.

2. Үй тапсырмасын сұрау. «Миға шабуыл»стратегиясы.

§13..Қазақстанның XVIII ғасырдағы ғылымы мен білімі және мәдениеті.

1-тапсырма: Тапсырма барлығына бірдей. Топпен жұмыс.

Тест.

1.«Орынбор тарихы» еңбегінің авторы:

а. В.Татищев в.И.Рычков с.Г.Георги д.К.Кириллов

2.Қазақстанның мәдениетін, тұрмыс-тіршілігін,шаруашылығын зерттеп, құнды еңбектер қалдырған америкалық зерттеуші:

а. Джон Кэстль в.Дж.Уатт с.С.Стифенсон д.Г.Галилей

3. «Көмекей әулие» атанған жырау:

а. Ақтамберді в.Үмбетей с.Бұқар д.Тәтіқара

4.Суырыпсалма ақын:

а. Көтеш в.Қобыланды с.Жәңгір д. Әбілқайыр

5. Тарихи әңгімелерді жинастырған көрнекті қазақ ақыны:

а. Ж.Аймауытов в.М.Жұмабаев с.С.Сейфуллин д.Мәшһүр Жүсіп Көбейұлы

6.Шежіре моңғол тілінде қандай мағына береді?

а. есте сақтау в.ертегі с.музыка өнері д. жоқтау

7.Атақты қобызшылардың бірі.-

а. Тәтіқара в.Бұқар с.Үмбетей д.Тілеп Аспантайұлы

8.Қыз ұзату, келін түсіру тойларында айтылатын ән:

а. жоқтау в.той бастар с.сыңсу д.толғау

9.Омбыда азиялықтарға арналған үкіметтік мектеп қашан ашылды?

а.1783 ж. в.1784 ж. с.1785 ж. д.1789 ж.

10.Өз жанынан өлең шығаратын сөз шебері:

а.ақын в.күйші с. сері д.шежіреші

Дұрыс жауаптары: 1/.в 2/.а 3/.с 4/.а 5/.д 6/.а 7/.д 8/.в 9/.д 10/.а

Дұрыс жауаптар саны Баға

10-9 «5»

8-7 «4»

6-4 «3»

2-тапсырма: Басқатырғыш. Үй тапсырмасы бойынша сөздіктерді табыңдар: 1-топқа. Ақын, жырау, шежіре, қобыз,айтыс,беташар, жоқтау.

А	Й	Т	Ы	С	Ж	Ш	Қ
У	О	Э	Ж	Я	О	Е	О
Ө	А	Қ	Ы	Н	Қ	Ж	Б
Н	Й	П	Р	Х	Т	І	Ы
Б	Е	Т	А	Ш	А	Р	З
Л	Д	Ж	У	Ы	У	Е	Ш

Басқатырғыш. Үй тапсырмасы бойынша сөздіктерді табыңдар:

2-топқа. Тәтіқара, Бұқар, Байжігіт, Үмбетей, сері,сыңсу,шешен.

Б	А	Й	Ж	І	Г	І	Т
Ұ	Ү	М	Б	Е	Т	Е	Й
Қ	Н	О	С	Ы	Ң	С	У
А	Г	Ш	Е	Ш	Е	Н	Ш
Р	Ж	А	Р	У	Н	Л	Е
Т	Ә	Т	І	Қ	А	Р	А

3-тапсырма: Тапсырма екі топқа бірдей.Сәйкестендіру тестісі: Төменде берілген зерттеушілердің, ғалымдардың еңбектерін ретімен қойып жаз:

Зерттеушілер	Еңбектері
С.Паллас	«Халықтардың шаруашылығы, мәдениеті мен тұрмыс-тіршілігі»
К.Кириллов	«Қырғыз-қайсақтардың Орта жүзінің сипаттамасы»
И.Рычков	«Ресей империясының әр түрлі провинциялары бойынша жасалған саяхат»
Ф.Миллер	Орыс-қазақ сөздігін жасады
Г.Андреев	«Сібір патшалығының тарихы»
Д.Скалон	«Қырғыз-қайсақ және қарақалпақ ордалары туралы түсіндірулер»
Джон Кэстль	«Орынбор тарихы»

III.Жаңа сабақ.

/Жаңа сабақты жоспар,сызба бойынша түсіндіру/.

Жоспар:

1.Билердің қазақ қоғамындағы атқаратын рөлі.

2.Есім ханның,Қасым ханның,Тәуке ханның заңдар жинағы.

3.Жазаның түрлері.

§14.Дәстүрлі билер соты.

Ел қорғанысын нығайту

Есім хан мен оның кеңесшілері «Қасым салған қасқа жолды» негізге алып өңдеп, толықтырған

Ер адамды өлтіргені үшін төленетін құн

1000 қой,немесе 100жылқы, немесе 50 түйе

Әйел адамды өлтіргені үшін төленетін құн

Жарты мөлшері төленді.

IV.Жаңа сабақты бекіту.

1-тапсырма: 3 сұрақ 1-топқа, 3 сұрақ 2-топқа.

Түсіп қалған сөздерді орнына қой.

Жауласқан екі рудың бірінің-бірі мал-мүлкін күшпен тпртывп алуы, кек қайтаруы

1000 қой,немесе 100 жылқы,немесе

50 түйе құн

2-тапсырма: Дискуссиялық өрнек. 3 сұрақ 1-топқа, 3 сұрақ 2-топқа.

№	Сөйлем	Келісемін	Келіспеймін
1	Айып-жасаған қылмысы үшін материалдық не ақшалай құн төлеу.	+
2	Ер адамды өлтіргені үшін 500 қой, немесе 50 жылқы,немесе 25 түйе құн төленді		-
3	Би-бір өзі тергеушінің, айыптаушының, қазының қызметін қоса атқарды	+
4	Тәуке ханның «Конституция жинағы»		-
5	Жазаның түрлері: жер аудару, айып салу, құн төлеу, дүре соғу, өлім жазасына кесу	+
6	Құн-кісі өлтірген адам тарапынан төленетін төлем.	+

3-тапсырма: «Ойды аяқтау» кезеңі: 1-топ:

1. Заңның құрығы................................ /бәрінен ұзын/

2. Тура биде туыс жоқ

................................... /Туған биде иман жоқ/

1. Таста тамыр жоқ............................... /биде бауыр жоқ/

2-топ:

1. Әділ істің.......................................... /арты игі /

2. Атаның баласы болма..................... /Адамның баласы бол/

3. Туғанына бұрғаны........................... /биді құдай ұрғаны/

4-тапсырма:

Венн диаграммасы. Тапсырма екі топқа бірдей.

5-тапсырма: Кесте толтыру. Оқушылар жеке жұмыс орындайды.

Бұрыннан білемін	Мен үшін жаңалық	Нені үйрендім
«Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Тәуке ханның «Жеті жарғысы» бар екенін білемін.	Ер адам құны,әйел адам құны жаңалық болды.	Билер сотындағы жазаның түрлерін, заңдар жинағының бөлімдерін үйрендім.

V.Бағалау.

Оқушыларды ұпайларына қарай және сабаққа қатысу деңгейіне қарай бағалау.

Бағалау парақшасы.

Топ	Тест	Бас қатырғыш	Сәйкес тендіру тестісі	Сөздерді орнына қою	Дискус сия лық өрнек	«Ойды аяқтау» кезеңі	Венн диаграммасы	Кесте толтыру	Қорытынды

VI. Үй тапсырмасы.

§14.Дәстүрлі билер соты.

«Жеті жарғы»-қазақ мемлекетінің төл заңы»-деген әңгіме-сұхбат.