Информатика п?нін о?ыту барысында а?паратты? –коммуникациялы? технологияларды ?олдану ар?ылы о?ушыларды? жалпы сауаттылы?ын дамыту
Манашова Айг?л ?уатбай?ызы
Арыс ?аласы, №1 жалпы орта мектебі
Аннотация
Учитель в своем докладе показала пути применение приемлемых методов и приемов обучения, используя опорные схемы, уровневые задания и игровые моменты. А, также используя методы критического мышления, прививать детям новыки самостоятельности, добиваться результатов в творчестве.
Annotation
In this article the teacher shows the ways of using of profitable methods and procedures of teaching using the schemes, level tasks and play moments. The aim is using the methods of critical thinking, to acquire skills to students individually, to achieve the results in creative work.
?азіргі уа?ытта білім беру ?дерісінде а?паратты? –коммуникациялы? технологияларды ?олдану ?ажеттілігі туып отыр. Осы?ан байланысты білім берудегі ?діс-т?сілдер жа?арып отырады. А?паратты?-коммуникациялы? технологияларды пайдалану ?азіргі кездегі заман талабы бол?анды?тан о?ан басты назар аударуымыз ?ажет. Жа?а а?паратты? технологияларды білім беру ?дерісінде ?олдану біршама жетістіктерге апаратын жол. АКТ-ны ?олдану м??алімге де о?ушы?а да ?олайлы. Біз информатика саба?ында теория мен практиканы ?штастырамыз. Б?л екеуі бір-бірімен ?зара ты?ыз байланыста болады. Т?жірибелік ж?мыс жасау барысында бала теориялы? білімін шы?дайды. Конфуций: «Ма?ан айтып берсе? – ?мытып ?аламын, к?рсетсе? – есте са?таймын, ?зіме жасатса? - ?йренемін» деген. Конфуций айтпа?шы бала ?олымен жаса?анда ?ана жа?сы т?сінеді, есте са?тайды. Сонды?тан да саба?та АКТ пайдалану ?ажеттілігі туындайды. АКТ-ні тек ?ана саба? кезінде ?ана емес, саба?тан тыс уа?ытта да ?олданамыз. ?йткені кез келген деректерді интернеттен алуымыз?а м?мкіншілігіміз бар. АКТ-ны саба?та ?олдану о?ушыларды? белсенділігін, ?ызы?ушылы?ын арттырып ?ана ?оймай, ?здігінен жоба аясында ж?мыс жасау?а м?мкіндік жасайды. Жобалау – «proicere» деген латын с?зі. Б?л с?з «жоспарлау, дайындау» сия?ты ма?ынаны немесе жоспарды? ж?зеге асырылуын білдіреді. «Жоба» ??ымы педагогика саласында ?ана емес экономика, бас?ару, зерттеу салаларында да ке?інен ?олданылатыны белгілі. Мысалы: ??рылыс жобасы, зерттеу жобасы, о?ыту жобасы т.б.
Бізді? жа?дайымызда жобалау ?дісі деп – саба?ты? ?ткізілу т?рі айтылады. Сонымен ?атар жобалау ?дісі - о?ушы мен м??алімні? бірігіп, белгілі бір м?селені шешуге ж?не ?орытынды жасау?а негізделген о?у немесе бас?а да ?рекеттерін айту?а болады. Мектеп м??алімдеріні? арасында жобалау ж?мыстарына байланысты жобалау саба?тары, жобалы? апталы?тар, жобалы? ж?мыстар т.б с?здер жиі ?олданыста. Жобалы? ж?мыстар орындалу мерзіміне ?арай ?за?, орташа ж?не ?ыс?а мерзімді болып б?лінеді. Жобалау ?дісіні? тарихына ?ыс?аша к?з ж?гіртсек, жобалау ?дісі 20 ?асырды? басынан басталады. Б?л ?дісті? ?ылыми негізін ?алаушылар: Д. Дьюи, Девей, Килпатрак, Снедден,Ричардс.
Сол кезді? ?зінде А?Ш ?алымдарыны? арасында жобалы? ж?мыстарды - ж?мыс техникасына немесе дидактикалы? концепция?а жат?ызу туралы м?селе пікірталас ту?ыз?ан болатын.
Танымды? прагматизм философиясыны? ?кілі Девей жобалы? ж?мысты? ?ылыми ж?не саяси концепциясыны? іргетасын ?аласа, оны? ?ріптесі Килпатрак жобалау ?дісін ау?ымды ма?ынасына ?арай т?рбиеге ?атысты философия ретінде ба?алады. Осы?ан байланысты Килпатрак жобаны «?леуметтік ортада ?ткізілетін ж?ректен шы??ан ма?сатты ?рекет» ретінде ?арастырады. Девей мен Килпатрак мектептен тыс кезде ?мір мен ойлауды,?рекет пен білімді, мектеп пен т?жірибені байланыстырушы ретінде жа?а дидактикалы? концепция негізін салма?шы болады. ?орыта келе Килпатрак «жоспарлы ?рекет демократиялы? ?о?амны? белгілі сипатты б?лігі» деп есептейді, сонды?тан «оны да о?у ?рдісіні? сипатты б?лшегі ретінде»?арастыру керек екендігіне то?талады. Б?л ??ым А?Ш-ты? шы?ысында ?ана ?олдау тапты. Бас?алары м?селені шешу процесін жобалау ?дісіні? ерекше белгісі деп білді. Сонымен кез келген ?з бетінше шеуін табу?а болатын м?селелерді жобалы? ж?мыс деп айтатын болды. Осыны? салдарынан жобалы? ж?мыс - м?селені шешуді? сызбалы? ?рдіс де?гейіне т?сіп кетті. Б?л ?рдіс барысында о?ытушы м?селені ?сынушы болса, о?ушы оны шешуші болды.
Жобалау идеясы, жобалау ?дісі е? алдымен жалпы білім беретін мектептер мен жо?ары о?у орындарында?ы д?ст?рлі о?ыту?а ?арсы ба?ыттал?ан ба?дарлама ретінде ?арастырылды. Б?л идея к?птеген ?алымдарды? (Пиаже, Эбли) (Высоцкий, Леонтьев, Гальперин) ?олдауымен жобалау ?дісіні? негізін ?алау?а себеп болды.
Жо?арыда айтыл?андай, жобалау ?дісі м?хитты? ар?ы бетінде 20 ?асырды? басында бастал?анымен, ?аза?станда білім беру салалары кредиттік ж?йеге енгелі ?аза? тілі ?дістемесінде со??ы жылдары ?ана ?олданыла бастады.
Жобалау ?дісі - о?у ?рдісін ерекше етіп т?ратын кешенді о?ыту т?сілдері жиынты?ы. Б?л ?діс - о?ушылар?а ?рекеттерін ?з бетінше жоспарлау?а, ?йымдастыру?а ж?не ба?ылау?а м?мкіндік береді.
Жобалау ?дісі о?ушылар?а та?ырып та?дауда, м?ліметтерді? дерекк?здерін жинауда ж?не презентация жасауда ?з бетінше ж?мыс істеуге жа?дай жасайды. Б?л ?діс ?арым-?атынасты? жа?а т?рін ?лгілеуге арнал?ан. Жобалау о?ушыларды? ?з бетінше ойластырып, ж?зеге асыру?а арнал?ан ж?мысы. Зерттеу барысында о?ушыны? бойында ж?мысына ?ажетті т?мендегідей біліктер ?алыптасады:
- ?зіні? ?абілеті мен ?ызы?ушылы?ына ?арай та?ырыпты еркін та?дай алады.
- алдына ?ой?ан міндетіне ?арай ж?мысты? мазм?нына ?з бетінше талдау жасай алады.
- ?з бетінше алдына ?ой?ан ма?сатына жету ж?не ж?зеге асыру жолдарын іздестіреді.
- м?мкіндіктері мен м?мкіндіктер шегін тексеруге ж?не дамыту?а жа?дай жасайды.
- м?ліметтерді жинап, ж?йелеп ж?не сыни ойлау?а ?йренеді.
- ?дістерді талдау, салыстыру ар?ылы ж?мысына тиімді ?дісті та?дай алады.
- аудиторияны? алдында с?йлеуге, ойын д?лелді ж?не логикалы? ж?йелікпен жеткізуге, аудиторияны ?зіне ?арата білуге да?дыланады.
- ?згелерді ты?дап, айт?андарын ой елегінен ?ткізуге да?дыланады.
- шешімі ?иын с?ра?тарды ?з бетінше шеше біледі.
-?з к?з?арасын д?лелдеп, шешіміні? д?рысты?ына ты?даушыларды? к?зін жеткізуге тырысады.
Жобалау ар?ылы о?ушыны? интеллектуалды эмоционалды контексті с?йлесуі іштей бас?а ?рекеттермен бірлікте ж?реді. Бас?а ?рекеттер деп отыр?анымыз, жоспарын ж?зеге асыру ?шін ??жаттар, анкета, кесте бейнеролик т.б. дайындалады. Жобамен ж?мыс істеу – шы?армашылы? процесс. О?ушыны? ?здері ?шін ма?ызды болып саналатын м?селені аны?тау ?шін ?з беттерінше немесе о?ытушыны? жетекшілігімен ізденуге кіріседі. Б?л о?ушыларды? ?з бетінше білімдерін, да?дыларын ж?не біліктерін жа?а контексте пайдалану?а к?мектеседі. Б?лай іздену оларды? ?аза?ша к?сіби с?йлеуіне, таби?и ж?не еркін т?рде ?йренуіне ы?пал етеді. ?рине, м?ндай жа?дайда жоба?а ?атысушыларды? ?здеріні? ынтасын тілдік сауаттылы?ына емес, айтылатын ойды? мазм?нына аудар?ан д?рыс. Жобалау кезінде о?ушы ?те белсенді болады, ол ?зіні? шы?армашылы?пен ж?мыс істей алатынын к?рсетеді. Жобамен ж?мыс істеу барысында ?аза?ша с?йлеу жа?ынан нашарлау ж?не психологиялы? жа?ынан белсенділігі т?мендеу о?ушыны? ?зі де ?зіні? ?иялдауына, белсенділігін ж?не ?з бетінше ж?мыс істей алатынын к?рсетуіне м?мкіндіктері ?те мол.
Сонымен, жобалау ж?мысы ?азіргі о?ытуды? талабына сай жеке т?л?а?а ба?ыттал?анымен сипатталады.
Жобалау ж?мыстарын бір саба??а немесе бір апта?а арнал?ан ша?ын жобалау ж?мыстары ж?не бір-екі ай?а немесе бір то?сан?а арнал?ан ?лкен к?лемді жобалау ж?мыстары деп б?луге болады. Б?лай б?лу о?ушыларды? жоспарла?ан ж?мыстарына байланысты.
Жобалау ж?мыстарын ж?зеге асыру мынадай кезе?дерден т?рады:
І. Ма?сат ?ою;
ІІ. Жоспарлау;
ІІІ. Ба?дарламаны ж?зеге асыруды? ?дісін та?дау
ІV. Орындау;
V. Ба?дарламаны ?ор?ау.
Та?ырыбы: «Презентация?а объектілерді кірістіру»
Б?л саба?та о?ушылар жеке де, топпен де орындау?а болады. О?ушыны? алдында т?р?ан міндет:
І-кезе?. Ма?сат ?ою.
О?ушы алдына т?мендегідей кезе?дер бойынша орындайды:
а) ?з к?сіби ?рекетін аны?тау;
?) ол ?шін м??алімнен ке?ес алу;
б) ж?мысты? жоспарын дайындау;
в) презентация дайындау.
ІІ-кезе?. Жоспар жасау кезе?і.
1. Ж?мыс жоспарын жасайды.
а) о?улы?тан атал?ан та?ырып?а байланысты материалдар жинайды;
?) жина?тал?ан материалдар бойынша тапсырманы орындау?а ?рекеттенеді;
б) о?ушы ?андай объектілерді кірістіруге болатынын іріктейді;
в) На?ты жобасын жасай отырып, компьютерде орындау?а ?рекет етеді.
ІІІ-кезе?. Ж?зеге асыру кезе?і. Б?л е? жауапты ж?не ?иын кезе?. Осы кезе?де о?ушылар ?иыншылы?тар?а тап болуы м?мкін. Себебі, б?л кезе? о?ушылар к?п ізденуді ж?не шы?армашылы?пен ж?мыс істеуді талап етеді. ?ажетті кірістіруге болатын суреттерді, автофигураларды, smartart дайын кестесін, аудио ж?не видеоларды ?ойып жаса?ан презентацияларын ая?тайды.
ІV-кезе?. Жаса?ан ж?мысын сыныптастарыны?, м??алімні? ж?не сынып сарапшыларды? алдында ?ор?айды.
V-кезе?. Ба?алау кезе?і.
Жаса?ан ж?мыстарыны? ?орытындысын ?ор?ау ?шін бас?а топты? о?ушылары тындайды. ?р о?ушы ?зіні? жаса?ан ж?мысына материалды ?айдан іздегенін, ?алай жина?анына то?талып, алдарына ?ойыл?ан м?селені? шешілу жолдарын т?сіндіріп ?ор?айды. ?рине, ж?мыс тобына с?ра? ?ою?а, ?сыныс айту?а ж?не пікір таластыру?а болады.
?орыта келе айтарымыз, жобалау ?дісі к?сіби с?йлеуге ?йрену ?шін ж?не оны дамыта отырып, к?сіби с?йлеу да?дысын ?алыптастыру ?шін ?оса ж?ргізілетін пайдалы ?дісті? бірі.
Ж?мыстарын ?ор?ау кезінде о?ушы ?з ?рекетін ?йымдастырып ба?алай алатын жеке т?л?а ретінде ?ана емес, сонымен ?оса ?з бетінше ?рекет жасай алатын, ?з м?мкініліктерін к?рсетуге болатынды?ын к?рсетеді. Жобалау ?дісі о?ушыларды? бойында мынадай ?асиеттерді ?алыптастырады: іскерлік к?сіби жа?дайда тез жол таба білу, ?жым м?шелерімен арада?ы сыйласты?, топпен ж?мыс істей білу, ж?мыс?а шы?армашылы?пен ?арау ж?не т.б.
Пайдалан?ан ?дебиеттер:
- «Информатика негіздері» журналы
- «Мектеп ж?не м??алім» газеті
- «Мектеп» журналы
- «?аза?стан мектебі»
