kopilkaurokov.ru - сайт для учителей

Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей

Radiaktivlik. Radioaktiv yemirilish qonuni

Нажмите, чтобы узнать подробности

Fizka 11- sinf Radioaktiv nurlanish turlariRadioaktiv yemirilish qonuni. mavxulariga taqdimot

Просмотр содержимого документа
«Radiaktivlik. Radioaktiv yemirilish qonuni»

Radioaktivlik - nostabil izotoplar atomi yadrolarining turli  zarralar  chiqarish  va  energiya  ajratish  bilan  stabil  izotoplarga aylanishidir.  Qo’shrabot tuman 2-umumta’lim maktabi o’qituvchisi Duvlayev K.A . 1

Radioaktivlik

- nostabil izotoplar atomi yadrolarining turli  zarralar  chiqarish  va  energiya  ajratish  bilan  stabil  izotoplarga aylanishidir.

Qo’shrabot tuman 2-umumta’lim maktabi o’qituvchisi Duvlayev K.A .

1

Antuan Anri Bekkerel   Fransuz  fizigi  A. Bekkerel 1896-yilda uran tuzlarida luminessensiya hodisasini  o‘rgana turib,  g‘aroyib  hodisaga  duch  keldi. Uran tuzini fotoplastinka ustida  qoldirgan  Bekkerel  plastinkani  ochganida  plastinkaga  tuzning  surati o‘tib qolganini ko‘rdi.  Tajribani bir necha bor takrorlagan Bekkerel, bunday  tuzlar  qog‘ozdan,  yupqa  metalldan  oson  o‘tuvchi,  havoni  ionlashtiruvchi,  luminessensiya  hodisasini  vujudga keltiruvchi noma’lum nur chiqaradi, degan  xulosaga keldi.  Uran  radioaktiv  nur  chiqaradigan  yagona  element  emas.  Radioaktivlikni  har  tomonlama  chuqur  o‘rgangan  er-xotin  Mariya  va Pyer Kyurilar uran rudasidan ikkita radioaktiv element – poloniy (Po) va radiy  (Ra)larni  ajratib  olish  sharafiga  muyassar  bo‘ldilar.  Bekkeral fotoplstinkasidagi tasvir 2

Antuan Anri Bekkerel  

Fransuz  fizigi  A. Bekkerel 1896-yilda uran tuzlarida luminessensiya hodisasini  o‘rgana turib,  g‘aroyib  hodisaga  duch  keldi. Uran tuzini fotoplastinka ustida  qoldirgan  Bekkerel  plastinkani  ochganida  plastinkaga  tuzning  surati o‘tib qolganini ko‘rdi.  Tajribani bir necha bor takrorlagan Bekkerel, bunday  tuzlar  qog‘ozdan,  yupqa  metalldan  oson  o‘tuvchi,  havoni  ionlashtiruvchi,  luminessensiya  hodisasini  vujudga keltiruvchi noma’lum nur chiqaradi, degan  xulosaga keldi.

Uran  radioaktiv  nur  chiqaradigan  yagona  element 

emas.  Radioaktivlikni  har  tomonlama  chuqur  o‘rgangan  er-xotin  Mariya  va Pyer Kyurilar uran rudasidan ikkita radioaktiv element – poloniy (Po) va radiy  (Ra)larni  ajratib  olish  sharafiga  muyassar  bo‘ldilar. 

Bekkeral fotoplstinkasidagi tasvir

2

Pyer Kyuriy Mariya Kyuriy 1898 yilda. Mariya va Pyer Kyurilar radiy elementini kashf qilishdi 3

Pyer Kyuriy

Mariya Kyuriy

  • 1898 yilda. Mariya va Pyer Kyurilar radiy elementini kashf qilishdi

3

Radioaktiv nurlanish turlari Tabiiy radioaktivlik; Sun’iy radioaktivlik. Havoni ionlashtiradi; Fotoplastinkaga ta’sir qiladi; Ayrim moddalarda yorug’lik chiqaradi; Yupqa metall plastinkalardan o’ta oladi; Nurlanish intensivligi modda miqdoriga bog’liq; Nurlanish intensivligi tashqi muhitga bog’liq emas(bosim, temperatura,yoritilganlik, elektr razryadlari). Radioaktiv nurlanish xususiyatlari 4

Radioaktiv nurlanish turlari

  • Tabiiy radioaktivlik;
  • Sun’iy radioaktivlik.
  • Havoni ionlashtiradi;
  • Fotoplastinkaga ta’sir qiladi;
  • Ayrim moddalarda yorug’lik chiqaradi;
  • Yupqa metall plastinkalardan o’ta oladi;
  • Nurlanish intensivligi modda miqdoriga bog’liq;
  • Nurlanish intensivligi tashqi muhitga bog’liq emas(bosim, temperatura,yoritilganlik, elektr razryadlari).

Radioaktiv nurlanish xususiyatlari

4

Radioaktiv nurlarning o’tuvchanligi  Alfa  Beta Neytron Alfa Gamma Qog’oz Metall  Suv Beton Qo’rg’oshin 5 5

Radioaktiv nurlarning o’tuvchanligi

Alfa

Beta

Neytron

Alfa

Gamma

Qog’oz

Metall

Suv

Beton

Qo’rg’oshin

5

5

Alfa nurlanish nurlanadi:  ikkita prorton va ikkita neytron O’tuvchanligi:  sust Nurlanish uzoqligi:  10 sm gacha Nurlar tezligi:  20 000 km/s Biologik ta’siri:  yuqori Alfa nurlanish  - geliy yadrosining oqimi 6

Alfa nurlanish

  • nurlanadi:  ikkita prorton va ikkita neytron
  • O’tuvchanligi:  sust
  • Nurlanish uzoqligi:  10 sm gacha
  • Nurlar tezligi:  20 000 km/s
  • Biologik ta’siri:  yuqori

Alfa nurlanish  - geliy yadrosining oqimi

6

Beta nurlanish   Nurlanadu:  elektronlar va pozitronlar O’tuvchanligi:  o’rtacha Nurlanish uzoqligi :  20 m gacha Nurlar tezligi :  300 000 km/s Biologik ta’siri :  o’rtacha Beta nurlanish-   elektronlar oqimi 7

Beta nurlanish

  • Nurlanadu:  elektronlar va pozitronlar
  • O’tuvchanligi:  o’rtacha
  • Nurlanish uzoqligi :  20 m gacha
  • Nurlar tezligi :  300 000 km/s
  • Biologik ta’siri :  o’rtacha

Beta nurlanish-   elektronlar oqimi

7

Gamma nurlanish   nurlanadi :  fotonlar ko’rinishidagi energiya O’tuvchanligi:  yuqori Nurlanish uzoqligi :  o’nlab metrlargacha Nurlar tezligi :  300 000 km/s Biologik ta’siri :  sust Gamma nurlanish  - kvantlar (fotonlar) oqimi. 8

Gamma nurlanish

  • nurlanadi :  fotonlar ko’rinishidagi energiya
  • O’tuvchanligi:  yuqori
  • Nurlanish uzoqligi :  o’nlab metrlargacha
  • Nurlar tezligi :  300 000 km/s
  • Biologik ta’siri :  sust

Gamma nurlanish  - kvantlar (fotonlar) oqimi.

8

Radioaktiv nurlanish Alfa yemirilish Beta yemirilish  Alfa zarra  Elelktron Plutoniy yadrosi Uran yadrosi Kaliy yadrosi Kalsiy yadrosi Alfa yemirilish 9 5

Radioaktiv nurlanish

Alfa yemirilish

Beta yemirilish

Alfa zarra

Elelktron

Plutoniy yadrosi

Uran yadrosi

Kaliy yadrosi

Kalsiy yadrosi

Alfa yemirilish

9

5

Radioaktiv modda miqdori Radioaktiv yemirilish qonuni Boshlang’ich radioaktiv yadrolar soni Т - yarim yemirilish davri, N - t vaqtdan so’ng radioaktiv yadrolar soni, Nо - boshlang’ich radioaktiv yadrolar soni  Yarmi qoldi  To’rtdan biri qoldi  Sakkizdan biri qoldi 2 davr  O’n oltidan biri qoldi Vaqt, yarm yemirilish davrlarida  2 davr  4 davr 10 10

Radioaktiv modda miqdori

Radioaktiv yemirilish qonuni

Boshlang’ich radioaktiv yadrolar soni

Т - yarim yemirilish davri,

N - t vaqtdan so’ng radioaktiv yadrolar soni,

- boshlang’ich radioaktiv yadrolar soni

Yarmi qoldi

To’rtdan biri qoldi

Sakkizdan biri qoldi

2 davr

O’n oltidan biri

qoldi

Vaqt,

yarm yemirilish

davrlarida

2 davr

4 davr

10

10

Aktivlik, 1/s Yarim yemirilish davri Yarim yemirilish davri  T - boshlang‘ich yadrolarning soni o‘rtacha ikki  marta kamayishi uchun  zarur  bo‘ladigan  vaqtdir. sut 11 11

Aktivlik, 1/s

Yarim yemirilish davri

Yarim yemirilish davri  T - boshlang‘ich yadrolarning soni o‘rtacha ikki  marta kamayishi uchun  zarur  bo‘ladigan  vaqtdir.

sut

11

11

Yarim yemirilish davri Agar t = T bo‘lsa, unda va radioaktiv yemirilish qonuniga muvofiq:  Ushbu formulani potensirlab quyidagini olamiz:  Radioaktiv yemirilish qonuni quyidagicha ham  ifodalanishi mumkin:  bu yerda: T – yarim yemirilish davri. 12 11

Yarim yemirilish davri

Agar t = T bo‘lsa, unda va radioaktiv yemirilish qonuniga muvofiq:

Ushbu formulani potensirlab quyidagini olamiz:

Radioaktiv yemirilish qonuni quyidagicha ham  ifodalanishi mumkin:

bu yerda: T – yarim yemirilish davri.

12

11

Aktivlik Radioaktiv  manbaning  aktivligi  (A)  deb,  1 s  dagi  parchalanishlar soniga aytiladi:  Aktivlikning SI dagi birligi -Bekkerel (Bk) deb,  1 s da 1 ta parchalanish ro‘y  beradigan  aktivlikka  aytiladi:  1 Bk = 1  parch./1s  =  1s –1   Hozirgacha yadro fizikasida sistemaga kirmaydigan nuklid aktivligining birligi – kyuri (Cu) qo‘llaniladi:  1 Cu = 3,7 · 10 10 Bk.

Aktivlik

Radioaktiv  manbaning  aktivligi  (A)  deb,  1 s  dagi  parchalanishlar soniga aytiladi:

Aktivlikning SI dagi birligi -Bekkerel (Bk) deb,  1 s da 1 ta parchalanish ro‘y  beradigan  aktivlikka  aytiladi:

1 Bk = 1  parch./1s  =  1s –1

Hozirgacha yadro fizikasida sistemaga kirmaydigan nuklid aktivligining birligi – kyuri (Cu) qo‘llaniladi:  1 Cu = 3,7 · 10 10 Bk.

Qo’shimcha ma’lumot
  • Qo’shimcha ma’lumot
Elementar zarralar Ernst Rezerford Jeyms Chedvik Jozef Jon tomson Elektronni kash qilgan Protonni kash qilgan Neytronni kash qilgan 13 11

Elementar zarralar

Ernst Rezerford

Jeyms Chedvik

Jozef Jon tomson

Elektronni kash qilgan

Protonni kash qilgan

Neytronni kash qilgan

13

11

1932 yildan boshlab. 400 dan ortiq elementar zarralar kashf qilihdi Elementar zarra– o’zi parchalanmaydigan, ammo ichki tuzilishga ega bo’lishi mumkin bo’lgan zarra. 14

1932 yildan boshlab. 400 dan ortiq elementar zarralar kashf qilihdi

Elementar zarra– o’zi parchalanmaydigan, ammo ichki tuzilishga ega bo’lishi mumkin bo’lgan zarra.

14

Elementar zarrani xarakterlovchi kattaliklar Massa. Elektr zaryadi. Yashash vaqti. 15

Elementar zarrani xarakterlovchi kattaliklar

  • Massa.
  • Elektr zaryadi.
  • Yashash vaqti.

15

1931 yilda angliyalik fizik P. Dirak pozitronning mavjudligini oldindan aytib berdi (pozitron-elektronning antizarrasi) 16

1931 yilda angliyalik fizik P. Dirak pozitronning mavjudligini oldindan aytib berdi (pozitron-elektronning antizarrasi)

16

1932 yilda pozitron amerikalik fizik K.Anderson tomonidan tajribada aniqlandi. 1955 yilda – antiproton, 1956 yilda esa antineytronlar aniqlandi. 17

1932 yilda pozitron amerikalik fizik K.Anderson tomonidan tajribada aniqlandi.

1955 yilda – antiproton, 1956 yilda esa antineytronlar aniqlandi.

17

Elektron-pozitron juftlik γ-kvantning modda bilan tasirlashishi natijasida paydo bo’ladi.  γ→ е - + е + 18

Elektron-pozitron juftlik

γ-kvantning modda bilan tasirlashishi natijasida paydo bo’ladi.

γ→ е - + е +

18

E’tiboringiz uchun raxmat!

E’tiboringiz uchun raxmat!


Получите в подарок сайт учителя

Предмет: Физика

Категория: Презентации

Целевая аудитория: 11 класс

Скачать
Radiaktivlik. Radioaktiv yemirilish qonuni

Автор: Duvlayev Kamil Abdurashidovich

Дата: 10.05.2020

Номер свидетельства: 549154

Получите в подарок сайт учителя

Видеоуроки для учителей

Курсы для учителей

ПОЛУЧИТЕ СВИДЕТЕЛЬСТВО МГНОВЕННО

Добавить свою работу

* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт

Удобный поиск материалов для учителей

Ваш личный кабинет
Проверка свидетельства