Сынып: 6
П?н: Биология
Та?ырыбы: Жемістерді? т?зілуі, ?сімдіктерді? т??ым ар?ылы к?беюі ж?не таралуы. Жемісті? т?рлері: ??р?а? ж?не шырынды, ?а?ырайтын ж?не ?а?ырамайтын, бірт??ымды ж?не к?пт??ымды жемістер.
Саба?ты? ма?саты: О?ушылар?а жемістерді? т?зілуі ж?не оны? т?рлері туралы т?сінік беру.
Міндеттері:
Білімділік: О?ушылар?а жемістерді? т?рлерімен таныстырып, шырынды жемістер мен ??р?а? жемістер туралы т?сінік беру.
Дамытушылы?: Жемістерді? т?рлерімен таныстырып т?сініктерін ары ?арай дамыту.
Т?рбиелік: Жемістерді? адам ?мірінде алатын ма?ызы туралы айтып т?рбиелеу.
Саба? типі:жа?а та?ырыпты ме?герту
Саба? т?рі:аралас
Саба? ?дісі: С?ра?-жауап,суреттермен ж?мыс.
К?рнекілік: презентация
Саба? барысы:
1.?йымдастыру с?ті(2 мин)
2.Пысы?тау с?ра?тары(8 мин )
3.Жа?а та?ырыпты т?сіндіру (25мин)
4.Жа?а та?ырыпты бекіту (5мин)
5.Ба?алау (3мин)
6.?йге тапсырма беру(1мин)
1.?йымдастыру
- с?лемдесу
-о?ушыларды т?гендеу
- саба??а назар аударту
2.?й тапсырмасын с?рау:
Берілген сипаттамалардан тоза?дарды? т?рлерін аны?та?дар.
- Тоза?дары майда
- Бітеу г?лдерді? таза?дануы:
- Г?лі ашы? ре?ді
- Аталы? жіпшесі ?зын ?здігінен
- Шіркеліктері бар буна?дене.
- Тоза?дануы бір г?лді? ішінде
- Тоза?дары ірі буна?дене
- Г?лдері хош иісті буна?дене
- Г?лдері ре?сіз жел ар?ылы
С?ра? - жауап
Жынысты к?бею деген не?
Тоза?дану т?рлері ?андай?
?здігінен тоза?дану дегеніміз не?
Ай?ас тоза?дану дегеніміз не?
?ры?тану жолын т?сіндірі?із
3.Жа?а та?ырыпты т?сіндіру
?сімдік г?лдеп бол?аннан кейін, аналы? жатыны са?талып, ?рпа?танып жеміске айналады. ?ал?ан б?лімдері ?урап т?сіп ?алады. Жеміс – к?бею м?шелеріні? со??ы даму сатысы. Ол бір ?ана г?лден дамиды. Жеміс ішінде т??ымы бар г?лді ?сімдіктерді? к?бею м?шесі. Барлы? г?лді ?сімдіктерді? жемістері шырынды ж?не ??р?а? деп 2 топ?а б?лінеді.
Жеміс (лат. fructus) — жабы? т??ымды ?сімдіктер ?німі. Жеміс ?ры?тан?ан аналы?тан дамиды, біра? к?птеген ?сімдіктерде бас?а б?ліктерінен де (г?л кіндігі, г?л серігі, т.б.) дамиды. Аналы?тан дамы?ан жемісті на?ыз жеміс, ал бас?а б?ліктерінен дамы?ан жемісті жал?ан жеміс деп атайды. Жеміс т??ымнан ж?не жеміс?аптан т?рады. Жеміс?апты? ішінде бір немесе бірнеше т??ым болады, партеногенездік жолмен дамы?ан жеміс т??ымсыз болады. ?сімдік т?ріне байланысты жемісті? пішіні, к?лемі, т?сі ?р т?рлі болады. Жеміс ??р?а? жеміс ж?не шырынды ж?мса? жеміс деп б?лінеді. ??р?а? жемісті? к?п т??ымды ?а?ырап ашылатын (б?рша?, б?рша??ын, т.б.) ж?не бір т??ымды, ?а?ырап ашылмайтын (жа??а?, жа??а?ша, т??ымша, д?нек) т?рі бар. Шырынды жемісті к?п т??ымды (жидек, ас?аба?, алма, т.б.) ж?не бір т??ымды (с?йекті жеміс) деп б?леді. Жеміс?апты? сырт?ы ?абаты (экзокарпий) жылтыр (шие, алма), балауызды (ж?зім, алхоры, шомыр), т?кті (шабдалы), ж?мса? (?рік), ?ыртысты (т?шала), ?алы? (лимон, апельсин), ?атты (жа??а?) болады. Шырынды жемістерде экзокарпий ?абатынан кейін ?ант, май жиналатын ж?мса? мезокарпий (?рік, шие, т.б.) ?абаты т?зіледі. жемісті? е? ішкі ?абаты (эндокарпий) кейбір ?сімдіктерде ?атайып, с?йектеніп кетеді (алхоры, т.б.), кейбіреуінде ж?мса? шырынды (лимон, апельсин) немесе ?лпекке (б?рша? т??ымдасы) айналады. Экзокарпий мен мезокарпий клеткаларында хлорофилл бол?анды?тан, пісіп-жетілу кезінде жемісті? клетка шырынында антоциан пигментіні? к?беюіне ж?не хлоропласты? хромоплас?а айналуына байланысты т?сі ?згереді. Бір г?лдегі бірнеше аналы?тан (та??урай, ?ара б?лдірген, т.б.) пайда бол?ан жемісті к?рделі жеміс деп атайды. Б?л жа?дайда к?рделі жеміс т?зетін ?р жеміс аналы?тан дамиды. Г?л шо?ырында?ы жеке г?лден дамы?ан жемістерді шо? жемістер (мысалы, ж?зім) дейді. ?сімдіктерді? піскен жемістері мен т??ымы жел (анемохория), су (гидрохория), жануарлар (зоохория) ж?не адам (антропохория) ар?ылы таралады. ??рамында белок, май, к?мірсу витаминдері к?п бол?анды?тан жеміс та?ам?а, мал азы?ына, т.б. пайдаланылады. К?птеген жемістен д?рі, бояу алынады. Улы ж?не арам ш?птерді? жемістері зиянды болады.
Ж?мба?
?абы?ы ?атты, іші т?тті,
Алайы? та?дап, ол не?
(жа??а?)
Жер анадан н?р ал?ан
Талай елге тарал?ан
Ет –с?йектен жарал?ан
Жейді оны таба ал?ан.
(?рік)
4.Жа?а та?ырыпты бекіту
1.Жемістер нешеге б?лінеді?
2.Шырынды жемістерге ?андай жемістер жатады?
3.Жеміс г?лді? ?ай б?лімінен пайда болады?
4.Неліктен ??р?а? жемістер деп аталады?
5.Б?рша??ын?а ?андай ?сімдіктер жатады?
5. О?ушыларды ба?алау
6.?йге тапсырма беру §23, 84 бет кесте толтыру
7. ?орытынды с?з.
