Создайте Ваш сайт учителя Курсы ПК и ППК Видеоуроки Олимпиады Вебинары для учителей
Cаба?ты? та?ырыбы: Жасушада?ы энергия алмасу
Саба?ты? ма?саты:1.О?ушыларды. клеткада?ы энергия алмасу процесімен таныстыру.
2.Клеткада?ы энергия алмасу кезіндегі биологиялы? процестерді талдай алу.
3 Ой е?бегіне т?рбиелеу.
Саба?ты? к?рнекілігі: тірек-сызба,
Саба?ты? п?наралы? байланысы: Физика
Саба?ты? ?дісі: Трек-сызба ар?ылы жоба ??ру. .
Саба?ты? барысы: І. ?йымдастыру б?лімі.
ІІ. Жа?а саба?ты т?сіндіру.
ІІІ. Бекіту
ІV. ?йге тапсырма беру.
V. ?й тапсырмасын тексер
І.Амандасу,д?птерлерін тексеру.саба??а ?зірлеу.
ІІ. Клетканы? кез келген функциялык ?ызметі АТФ-ты? ыдырап, энергия б?лінуімен ?атар ж?реді.Секреторлы клеткаларды? заттар б?луі кезінде, к?мірсулар мен н?руыздарды? синтезделуі кезінде АТФ-тын ??рамында?ы энергия клетканы? барлык кызмет ?рекетіне ж?мсалады.
Клеткада?ы энергияны? ауысуын ?ш кезе?ге белуге болады.
І — дайынды? кезе?і. К?мірсуларды?, майларды?, н?р-уыздарды?, нуклеин кышкылдарыны? ірі молекулалары майда молекулалар?а ыдырайды. Крахмалдан глюкоза, майлардан глицерин ж?не май кышкылдары, н?руыздардан аминкышкылдар, нуклеин кышкылдарынан нуклеотидтер т?зіледі. Б?л кезенде б?лінтен аз энергия жылу энергиясына айналады.
ІІ — оттексіз кезе?і. Дайынды? сатысында т?зілген глюкоза, глицерин, жо?ары молекулалы органикалы? ?ыш?ылдар одан ?рі ыдырайды.
Глюкозаньщ оттексіз ыдырауы барлык жануарларды? ж?не кейбір микроорганизмдерді? клеткаларында ж?реді. Осы кезе?де 1 моль глюкоза (180 г) 2 моль с?т ?ышкылына ыдыра?анда 50 000 кал б?лінеді.
ІІІ — оттекті? ?атысымен ж?ретін энергиялы? алмасу. Одан ?рі митохондрияларда ферменттік реакциялар ж?реді. ?рбір реакцияны? ж?руіне арнайы фермент катысады. Олар мито-хондриялардын жар?акшаларында д?рыс ?атар т?зіл орналасып, оттекпен органикалык молекулаларды (коректік заттар) біртіндеп ыдыратады да, СО2 мен Н2О). Барлы?ы екі моль с?т ?ыш-? со?ына дейін ыдырауы кезінде біртіндеп 650 000 кал энергия б?лінеді. Б?л кезенде 36 молекула АТФ т?зіліп, о?ан ыдырау кезінде б?лінетін энергияны? 55%-ы ж?мсалады.
Жер бетіндегі барлык организмдер автотрофтар ж?не гетеротрофтар болып екі топ?а б?лінеді.
Автотрофты организмдер энергияны пайдаланып, бейорганикалык ?осылыстардан органикалы? косылыстар т?зіп ?оректенеді. Оларга кейбір бактериялар мен барлы? жасыл есімдіктер жатады. Органикалы? заттарды синтездеуіне пайдаланатын Э-? т?ріне карай автотрофтар — фототрофтар ж?не хемотрофтар болып екі топка б?лінеді. Фототрофтар ?шін энергия к?зі — 40Н->02+ 2Н2О
фотосинтездін жарык фазасында оттек катысынсыз АДФ пен фосфаттын косылуынан АТФ т?зілуіне ж?мсалады. Хлоропластарда митохонлдриялармен салыстыр?анда 30 есе арты? АТФ т?зіледі. Автотрофты организмдер т?зілген органикалык заттардын, шамамен, 20%-ымен коректенеді, тыныс алады (фототыныс алады).
Кейбір хлорофилі жо? бактериялар бейорганикалык заттардын химиялы? реакциясынан б?лінген энергияны пайдаланып, органикальщ ?осылыстар тузеді. Б?л процесті хемосинтез деп атайды. Автотрофты хемосинтетиктерге нитрификациялаушы бактериялар жатады. Кейбіреулері аммиакты азотты ?ышкыл?а (HNO2) дейін тотьщтыру кезіндегі, кейбіреулері азотты кьшщылдьщ азот кыш?ыльша (HNO3) дейін тотьнуы кезінде б?лінген энергияны пайдаланады. Кейбір хемосинтетиктер екі валентті темірді? ?ш валентті темірге немесе к?кіртті сутектін к?кірт ?ьшщылына дейін тоты?уы кезінде б?лінген энергияны синтезделетін заттардын химиялык энергиясьша айналдырады. Хемосинтездеуші бактериялар атмосферада?ы азотты фиксагхиялап, ерімейтін минералдарды ?сімдіктердін тамырына о?ай сі?етін к?йіне ?келіп, таби?атта?ы зат айналымына ??тысады.
?здері бейорганикальщ заттардан органикальщ заттар синтез-деп коректене алмайтын организмдер дайын органикалык заттар-ды кабылдайды. Ондай организмдерді гетеротрофты ?орек-тенетіндер деп атайды. Олар?а бактерияларды? к?п т?рлері, саньфаук?лактар, жануарлар жатады.
ІІІ. Автотрофтар. Гетеротрофтар. Фототрофтар, Хемотрофтар. Хемосинтез.
ІV. ?йге§ 11.
V. .1.Ассимиляция деген не ?.
2.Диссимиляция деген не ?.
3.Генетикалык код деген не ?.
4.Биосинтез туралы т?сінік бер.
Диссимиляциянын кай сатысьшда энергия к?п б?лінеді? 2, Клетканын каидая к?рылымдарында АТФ синтезі ж?реді? 3. Клеткада?ы зат алмасуда АТФ-тьщ р?лі ?андаЙ? 4. ?андай организмдерді автотрофты коректенетіндер деп атайды? 5. Автотрофты ?оректенетін организмдер кандай топтар?а б?лінеді? 6. Не себепті ?сімдіктерде фотосинтездщ н?тижесінде атмосфера?а бос оттек б?лініп шы?ады? 7. Хемосинтез дегеніміз не? 8. ?андай организмдер гетеротрофтар?а жатады? Мысал келтірі?дер.
* Свидетельство о публикации выдается БЕСПЛАТНО, СРАЗУ же после добавления Вами Вашей работы на сайт