12 жылды? білім беруге к?шу жа?дайында о?ушы т?л?асыны?
т?рлі??зіреттілігін дамыту –?азіргі заман талабы.
Осы орайда ??ндылы?ты –ба?дарлы ??зіреттілігін дамытуар?ылы
т?л?аны? жа?а жа?дайда белсенді іс-?рекет пен сали?алы д?ниетаным,
азаматты? ?станым к?рсетуі ?шін ?скеле? ?рпа?ты? салауатты ?мір салтын та?дау
?ажеттігін сезінудеміз.
Жуы?та 8 сыныпо?ушыларымен біріге ?ткізген іс-шараны? да ма?саты-
денсаулы?ты? ?адірін білу,т?рлі ауруларды? алдын-алу?а ?йрету болды.Аталмыш іс-шараны? жоспарын назарлары?ыз?а ?сынамын.\ Іс-шара газет редакциясы ойыны т?рінде ?ткізіледі.
Редакцияда «Редакциялы? ал?а», «Жарнама», «А?паратты?», «М?селелі» б?лімдерді?/4 топ/ ж?мыс істеді.?р топ де?гейленген тапсырмалар орындау ар?ылы бірт?тас ?жым болып,ортаны а?паратпен толтырып,пікір алмасады.?й?ы безіні? ас?орыту: н?руыз,май,к?мірсуларды алмастыруда?ы ж?не эндокриндік ?ызметін:инсулин,глюкогон,липокаин гормондарыны? ма?ызын топтарда жеке-жеке талдай келе,д?рыс тама?тану мен салауатты ?мір физикалы? ж?не психологиялы? денсаулы?ты? кепілі екені насихатталады.
«БИОЛОГИЯ ЖАРШЫСЫ» газеті.
Б?гінгі номерде: ?й?ы безі гормоны- инсулинні? ?анда?ы глюкоза м?лшерін реттеудегі ролі.
Ж?МЫС ЖОСПАРЫ.
1.Редакторда?ы жоспарлау.
2.?ндірістік ке?ес.
3.Тілші ізкесуі.
Ба?алау к?рсеткіштері.
«5»тік ба?а ?ойылады:
«3»тік ба?а?ойылады:
1.Т?сініктерді,за?дылы?тарды,теориялардытолы? т?сіндіре алса.
2.?з бетімен о?ып,?орытындылап ,
таныс емес ,кез келген жа?дайда білімін терминдер ар?ылы ?олдана алса.
3.Болмашы ?атені ?зі тауып, т?зетсе.
«4»тік ба?а ?ойылады: 1.Толы? немесе 1-2 болмашы ?атемен жауап берсе.
2.Білімін т?рі ?згерген к?йде ?олданса.
1.О?у материалын ??ып, ?з бетімен ме?гере алмаса.
2.Жауабы ж?йесіз,?зік-?зік болса,
таныс емес ,кез келген жа?да білімін ?орытындысы жеткіліксіз,д?лелсіз
3.За?дылы?тарды ,ережелерді ??ына алмаса.
«2»лік ба?а ?ойылады:
1.О?у материалын ??паса,т?сіндіреберсе,терминдерді ?олдануда ?ате жіберсе.
2.Білімін на?ты ?олдана алмаса.да?дысын жетілдіру керек болса
3.Бір с?ра??а 1-2 ?ате жауап берсе.
?й?ы безі – аралас бездерді? е? ірісі. Без екі типті жасушалардан т?рады: біреулері- гормондар ?ндіреді, екіншілері- ішекке ас?орыту с?лі – панкреатинді б?леді. Оны? ??рамында ас?орыту ферменттері-трипсин, липаза, амилаза бар.
Трипсин - н?руыздарды амин ?ыш?ылдарына дейін,
Липаза-майларды глицеринге ж?не май ?ыш?ылына дейін,
Амилаза-?ал?ан полисахаридтерді глюкоза?а дейін ыдыратады.
?й?ы безіні? ішкі секрециялы? ?ызметін Лангерганс аралшы?тары ат?арады. Аралшы?тар альфа-, бета ж?не дельта торшалардан ??ралады. Альфа-торшалар глюкагон гормонын, бета-торшалар — инсулин гормонын, ал делъта-торшалар —липокаин гормонын б?леді»(?р топ?а ?р гормонны? ?сері мен к?мірсуды?,майды?,н?руызды? алмасуында?ы ауыт?у салдарлары талданады.)
С?йкестік тесті. /топты? ж?мыс/
1.?й?ы безіні? ?ызметі: 1.Панкреатин
2.?й?ы безіні? ас?орыту с?лі: 2.Ас?орыту с?лін,гормондар б?лу.
3.Инсулинні? ?ызметі: 3.К?мірсуларды? май?а айналуын тежеу
4.Глюкогонны? ?ызметі: 4.?анда?ы ?ант м?лшерін к?бейтеді.
5.Липокаинны? ?ызметі: 5. ?анда?ы ?ант м?лшерін азайтады.
6. Ал?аш жасанды инсулинді ал?ан: 6. Амилаза
7.Н?руызды ыдыратады: 7.Липаза
8.К?мірсуды ыдыратады: 8.Бантинг пен Бест
9.Майды ыдыратады: 9.Трипсин
10. Трипсин: 10. ?антты? несеппен шы?уы.
11.Глюкозурия: 11.Несепті? к?п б?лінуі.
12.Полиурия: 12.?анны? шамадан тыс ?анттануы.
13.Полидипсия: 13.Н?руыз ?алды?тарыны? жиналуы.
14.Азотемия: 14 .Ш?лдеу сезімі.
15.Булемия: 15.?анда?ы майды? к?беюінен улану.
16.Диабетті талы?су: 16.К?п тама? жеу.
.
Сіз білесіз бе?
- ?азір б?кіл ?лемде ?ант диабетімен ( сусамыр) ауыратын 150 млн. адам тіркелген.Е? жо?ар?ы к?рсеткіш Латын Америкасында (14-15% ).
- ?аза?станда 207 935 адам - сусамыр ауруы.
- 15 жастан ас?ан балаларды? осы дертпен ауруы 20 есеге артып отыр. Ал 50 жастан ас?ан ?р 2-ші, (3-ші адам) осы дертке шалды??ан.
- Жер бетінде ?рбір 7 секунд сайын ?мірден 4,6 млн адам ?теді, соларды? біреуі сусамыр ауруы салдарынан.
- Ауруды? туындау себептері: 1. Т??ым ?уалаушылы?
3.?мір с?ру салты (ішімдік, темекі т.б.)
6. Сусамыр ауруы келесі ауруларды ту?ызады:
1. Инсульт, инфаркт-4-7% 3. Нефропатия -12 %
2. Со?ырлы? - 11% 4. Ая? с?йектері ампутациясы (кесу)
7.?ант диабеті 2 типті болады: І –ші-ас?ын?ан, ерекше к?тімдегі аурулар.,
ІІ типті-отбасымен бірге тама?тану?а болатын,д?рігер ба?ылауында?ы аурулар.
8.Б?кіл?лемдік диабетшілер Ассоциациясы д?рі-д?рмекті тегін таратады.
9.?антты емес диабет ауруы да болады, ол гипофизді? диурет гормонына байланысты.
?орытынды:
1.?й?ы безі гормондарыны? к?п б?лінуінен немесе жетіспеуінен адамда пайда болатын ауруды? т?рі:?ант диабеті. Оны? салдары:гипергликемия,глюкозурия,полиурия,полидипсия...
2. Инсулин гормоныны? физиологиялы? ма?ызы:
1. Бауырды? гликоген т?зу ?ызметін к?шейту, б?лшы?еттердегі ?орын арттыру: .
2.Жасушаларды? ?антты ?алыпты пайдалануына ?ада?алау.
3.К?мірсуларды? май?а айналуына ?сер ету.
4.Глюконегенез:к?мірсуды? май мен н?руыздан т?зілуін реттеу.
3.Тыйым салын?ан та?амдар:
?ант, бал тосап, к?мпит, кондитерлік ж?не ?нды д?мдер, т?тті жеміс — жидектер, семіз сиыр, ?ой, шош?а, балы?, ?йрек, ?аз еті, шош?а майы, ?йытыл?ан с?т, балм?зда?, шарап .
4. ?ант диабетімен емделу кезінде ма?ызды:
-кешке 30 минут таза ауада серуендеу.
- Ауасы тазартыл?ан б?лмеде ?йы?тау.
- т?ла бойды еркін ?стау.
Газеттерді ілу.
1.Сауы?тыру тренингі.
