Та?ырыбы: К?пжасушалы жануарлар
§ 35. Жасушалар. ?лпалар. М?шелер. М?шелер ж?йесі
Саба?ты? ма?саты: к?пжасушалы жануарлар жасушасыны? ??рылысына жалпы шолу, ?лпа т?рлерін, ?зіндік ат?аратын ?ызметін, м?шелер мен м?шелелер ж?йесіні? т?зілуі жайлы ма?л?мат беру; т?рлі т?рбиелік шараларды? ?серімен о?ушы т?л?асында жа?ымды ?згерістерге жету; п?нге, та?ырып?а байлынысты ?ызы?ушылы?арын арттыру.
Саба?ты? ?дісі: т?сіндірмелі
Саба?ты? типі: ??растырл?ан
І ?йымдастыру кезе?і.
ІІ. ?й тапсырмасын тексеру кезі?і
«Білімі?ді сына» тапсырмасын тексеру.
Біржасушалы ж?ндіктерді? таби?атта ?андай ма?ызы бар?
«Паразиттік тіршілік ету» дегенді т?сіндір. Т?рлі ауру тудыратын біржасушалыларды ата; ?айсысы ?андай ауру тудырады?
Безгек ауруын тудыратын ?андай ж?ндік? Ол адам?а ?андай ж?ндік ар?ылы ж??ады?
Лейшмания ?андай ж?ндіктерге жатады? Ол ?андай ауру тудырады? ??м шіркейлеріні? б??ан ?андай ?атысы бар?
Біржасушалар суды ?алай тазартады?
Ша?ын б?геттерге гамбузия балы?ын ?сіру ?андай ауру?а ?арсы ж?ргізілетін шара?
Біржасушалылар ?андай жануарлар?а ?орек болады? Оны? адам ?шін ма?ызы бар ма? ?андай?
Біржасушалы ж?ндіктерді? м?най ?орыны? жасалуына ?андай ?атысы бар? Топыра? т?зуде ше?
ІІІ. Жа?а материалды т?сіндіру кезе?і
Жоспар:
1. Жануар жасушасыны? негізгі т?рлері ж?не оларды? ?ызметі
2. ?лпаларды? т?рлері ж?не ?ызметі.
3. М?шелер мен м?шелер ж?йесі.
Барлы? ?сімдіктер мен жануарларды? а?засы жасушалардан т?ратынды?ын неміс ?алымдары Т. Шванн мен М. Шлейден т?жырымдап, ал?аш рет ХІХ ?асырды? 30-жылдарында жасуша теориясыны? негізін ?алады. Содан бері жасушаны зерттеу ??ралдары – ?уелі жары? к?мегімен к?рсететін микроскопты? жетілдірілуі, одан со? электронды? микроскопты? жасалуы, физикалы? ж?не химиялы? ?дістерді? ?олданылуы ар?асында жасушаны? ??рылысы мен ?ызметі тере? зерттеліп, аны?талды.
Жануар жасушасыны? негізгі т?рлері ж?не оларды? ?ызметі. Біржасушалы а?заларды? ??рылысымен, тіршілігімен танысу ар?ылы біз біржасушалылар туралы ?те ма?ызды ма?л?мат алды?. Себебі к?пжасушалы жануарларды? ?р жасушасы жеке-дара а?за болма?анымен, ??рылысы ж?не ?ызметі жа?ынан ?арапайым ж?ндіктер жасушасымен ??сас. Оны? ??рылысы мен к?птеген тіршілік процестері д?л ?айталанады. Дегенмен к?пжасушалы а?зада жасушалар топтасып, ?р топ белгілі бір ?ызмет ат?арады ж?не оларды? сапасы, ?асиеті сол ?ызметке с?йкес болады. Мысалы, с?йек жасушаларында минералды т?здар к?п болады да, олар с?йекті? ?аттылы?ын ?амтамасыз етеді.
ІV. Бекіту.
Сонымен к?пжасушалы ?сімдік пен жануарда жасуша а?заны? ??рылымды? ж?не ?ызметтік ?лшем бірлігі болып табылады. Кез келген тірі а?заны? денесі жасушалардан т?рады: а?зада?ы б?кіл тіршілік процестері мен оны? тіршілік ?рекеттері осы жасушалар ?ызметіні? ?йлесімділігі ар?ылы ?амтамасыз етіледі. К?пжасушалы жануарларда мынандай м?шелер ж?йелері ?алыптас?ан: ас?орыту ж?йесі, тынысалу ж?йесі, ?анайналым ж?йесі, тірек ?имыл ж?йесі, б?лшы?ет-?имыл ж?йесі, з?р шы?ару ж?йесі, ішкі секреция бездері, сезім м?шелері.
А?за – бірт?тас тіршілік иесі. Оны? ??рылымын, тіршілік процестері мен ?рекеттерін «жасушалар – ?лпалар – м?шелер – м?шелер ж?йесі» тізбегімен жекелеп о?ып, зерделеу а?заны тере? т?сіну ?шін ?ажет.
?й тапсырмасы. § 35 о?ып, 74-суретті салу
